Αυτός, ο κάτω ουρανός

"..._Αυτός, ο κάτω ουρανός_, είναι η αφήγηση ενός έρωτα και της σταδιακής εώς την ολοκληρωτική καταστροφή που προκαλεί ο ποιητής (το ποιητικό εγώ) στο ερωτικό αντικείμενό του, με απώτερο στόχο την ολοκλήρωση του σώματος του βιβλίου, καθώς και της δικής του απελευθέρωσης. Με την απώλεια του σώματός του, το ερωτικό αντικείμενο γίνεται ποιητικό και πλέον ως λέξεις δομεί μια ποίηση σκληρή, ανθρωποφαγική, οριστική. Ο ποιητής το ξανά-γεννάει σκοτώνοντάς το, καθότι κανένας ποιητής δεν ανέχεται την ετερότητα, διότι την εμπεριέχει· γίνεται θεός, εξ ου και ο θεός δεν είναι (πια;) μαζί του."

"...Θέλω να τονίσω κι ένα άλλο σημαντικό προσόν του Αντιόχου: διαθέτει αφτί, τουτέστιν αφτί ποιητή, δηλαδή αίσθηση της προσωδίας, που για την ποίηση αποτελεί το εκ των ων ουκ άνευ. Γνωρίζει άριστα το μετρικό σύστημα, γι' αυτό και ξέρει πώς να χειριστεί τον ρυθμό της ποιητικής γλώσσας είτε γράφει σε ελεύθερο στίχο είτε σε πρόζα. Νομίζω πως, αν συνεχίσει έτσι, το μέλλον θα του ανήκει."

– Αναστάσης Βιστωνίτης, Το Βήμα

"...Θα μιλήσω για το αδιέξοδο στο οποίο οδηγήθηκα μέσα από την αναγνωστική μου αναμέτρηση με το _Αυτός, ο κάτω ουρανός_ του Γιάννη Αντιόχου. Και ο μοναδικός τρόπος για να μιλήσω για αυτή τη διαδρομή που με οδήγησε σε αυτό το αδιέξοδο και να εκφράσω έναν λόγο από αυτή τη θέση αδιεξόδου είναι να απευθυνθώ σε έναν άνθρωπο που δεν υπάρχει και να του μιλήσω για μία αρχιτεκτονική που δεν μπορεί να υπάρξει. Αυτό είναι ό,τι πιο αληθινό έχω να πω."

"...Ο Γιάννης Αντιόχου ίσως διάγει την πιο γόνιμη και δημιουργική του περίοδο. Σε τρία χρόνια έχει καταφέρει να φέρει σε πέρας (σε εκδοτική κυκλοφορία) τρία αξιομνημόνευτα έργα∙ τρεις μεταφραστικές εργασίες και ένα ποιητικό επίμετρο και δύο προσωπικές συλλογές διανθίζουν την εργογραφία του από το 2017 μέχρι το 2019. Όπως ήδη έχει επισημάνει η κριτική ο Αντιόχου καταθέτει μία ποίηση που ισορροπεί στην ατμόσφαιρα ενός σκοτεινού σκηνικού με τη λεκτική καθαρότητα. Η αίσθηση ενός ποικίλου μετεωρισμού, τα λεκτικά δίπολα που λειτουργούν πολλές φορές ως συναιρέσεις των σημαινομένων, η χρήση της personae και η αιφνίδια ανάδυση και λιτή εκφορά του διακείμενου με την ταχύτητα της ποιητικής αφήγησης (Κατσακός), αποτελούν το κύριο χαρακτηριστικό της γραφής του από την πρώτη του εμφάνιση στα ελληνικά γράμματα."

"...Θα έλεγε κανείς ότι ο ποιητής επιχειρεί ένα είδος κατάβασης στον «κάτω κόσμο» του παρελθόντος του, μετερχόμενος τρόπους πρωτόγνωρους και στο έπακρο επεξεργασμένους∙ ιδίως όταν καταφεύγει στην κατοικημένη από υπάρξεις κάθε άλλο παρά φιλικές, επικράτεια του ύπνου, ή όταν μιλάει αιωρούμενος, εγκλωβισμένος στο «ανάμεσο», που άλλοι αποκαλούν όνειρο και άλλοι εφιάλτη, με πλήρη επίγνωση ότι, σε καμία περίπτωση, δεν πρέπει, ατενίζοντας το ύψος, να απολέσει την αίσθηση του εδώ και του τώρα."

"...Στην ποίηση του Αντιόχου, τα δίπολα για την άρση της κρύπτης είναι δύο: μύθος/λόγος και ήθος/δαίμονας. Η μεταφυσική και η φυσική απιστία εναλλάσσονται ως αρετές που με το κάθε ξημέρωμα συγχωρούνται από τον Άλλον, ποτέ όμως από την περιπλοκότητα της εαυτότητας. Η πίστη δεν είναι θέμα ηλικίας, όπως δεν είναι εν τέλει και η λόγχη εκείνη που προκαλεί την πληγή. Ο Θεός βρίσκεται τόσο κοντά που είναι δύσκολο να τον συλλάβεις, υποκειμενικοποιείται σε τέτοιο βαθμό που η παράκληση για τη μη-επιστροφή στη μη-πίστη μετουσιώνεται σε προσευχή."

"...Μέσα σε όλα αυτά, η ύπαρξη ή ανυπαρξία του Θεού ανάγεται σε κυρίαρχο θέμα. Η ύπαρξή Του αντιμετωπίζεται ως μια παραμυθητική θεωρία, η ανυπαρξία Του όμως είναι μάλλον το συμπέρασμα από την αμφισβήτηση της ζωής ως πολύτιμου κάτι, του εαυτού ως προσώπου που υπάρχει επειδή το παρατηρεί κάποιος άλλος, του κόσμου όπως τον ξέρουμε. Όλες οι βεβαιότητες καταρρέουν στην πιο πρόσφατη συλλογή του Γιάννη Αντιόχου, που καταφέρνει να γίνει σταθμός στη σύγχρονη ποιητική παραγωγή."

"...Τελικά όμως ο κύκλος έκλεισε και _Αυτός, ο κάτω ουρανός_ τον υπερέβη. Στο μυαλό μου, χωρίς να μπορώ να αιτιολογήσω ή να δικαιολογήσω απολύτως αυτήν την αίσθηση, όσα συμβαίνουν σε _Αυτόν, τον κάτω ουρανό_ είναι μέρος μιας νεκρώσιμης ακολουθίας, ή μάλλον όχι ακριβώς μιας νεκρώσιμης ακολουθίας, αλλά μιας παράτας φασμάτων, ενός θεάματος σαν σε όνειρο, όπου σιλουέτες νεκρών εμφανίζονται η μία μετά την άλλη συνομιλώντας με τον ποιητή, χωρίς όμως ν’ ακούγεται η φωνή τους – γνωρίζουμε ότι υπάρχουν μόνο και μόνο επειδή ο ποιητής απαντά κι ανταπαντά. Είναι όλες τους σιωπηλές όπως και το πρόσωπο αυτού του «εσύ» –της μεγάλης σιωπής–, του διαρκούς συνομιλητή του ποιητή που δεν αρθρώνει ούτε λέξη. Είναι ο Βιργίλιός του, που τον συνοδεύει καθ’ όλη τη διάρκεια της πεζοπορίας του μόνο και μόνο για να τον αφήσει ν’ ανακαλύψει ότι, εάν μπορεί να το κάνει, μπορεί επειδή δεν έχει και δεν βρίσκει θέση μήτε στην κόλαση, μήτε στον καθαρτήριο, μήτε στον παράδεισο· μόνο σε μία θέση μπορεί να βρεθεί σταθερός: προσκολλημένος σαν απόστημα στο σώμα του ποιητή, κουβαλώντας το δηλητήριο της μόνης αγάπης που μπορεί ν’ απειλήσει την οικογενειακή: της ερωτικής αγάπης που ξυπνά την ταυτότητα."

"...Πιο ώριμος από ποτέ, ο Γιάννης Αντιόχου κάνει μια τομή. Όχι μόνο στην ποιητική του εκφορά και γλώσσα, αλλά στη θέση από την οποία μιλά και γράφει. Ως ποιητικό υποκείμενο βαίνει μειούμενος, ώστε να δώσει χώρο στο ποιητικό φαινόμενο, ως μια μη υποκαταστάσιμη πράξη και στάση. Έργο μετάβασης, εμπεριέχει και παρασέρνει μυσταγωγικά τον αναγνώστη στην «αφηγηματική» εξέλιξή του."

"...Στην ποιητική συλλογή _Αυτός, ο κάτω ουρανός_ ο Αντιόχου ξετυλίγει το νήμα της αυτογνωσίας με σκοπό να λύσει τους κόμπους που τον εμποδίζουν να συλλάβει τον κόσμο ως ολότητα. Αφορμώντας δε από την ιδιότητα του ποιητή, υπερβαίνει τον εαυτό του διαμέσου της τέχνης, ανακαλύπτοντας τη θεϊκή αλήθεια που διέπει την ανθρώπινη ύπαρξη."

Το Βραβείο Ποίησης απονέμεται κατά πλειοψηφία στον Γιάννη Αντιόχου για τη συλλογή του _Αυτός, ο κάτω ουρανός_, καθώς αποτελεί ένα έργο που, όπως σημειώθηκε κατά τη συζήτηση, αποτελεί «κατορθωμένη ποίηση». Ο Γιάννης Αντιόχου, στην έβδομη συλλογή του (συν μία εκτός εμπορίου), αφορμάται από τον Άλλο για να βυθιστεί στον εαυτό, σε μία ολοκληρωμένη και συνεπή μοντερνιστική γραφή, η οποία περιλαμβάνει την έννοια του σώματος ως θεού, του ονείρου ως ύπαρξης και του θανάτου ως εξήγησης που καταυγάζει τη ζωή, με μία αισθητική ποιητική που πηγαινοέρχεται από τον Μέλανα Δρυμό της σκοτεινής Γερμανίας στη δυστοπία των Radiohead. Ο καλά φιλτραρισμένος και ομογενοποιημένος ποιητικός ―άλλοτε απλώς ομφαλοσκοπικός― στοχασμός του συνομιλεί με τα γερμανικά παραθέματα και τα σχέδια που συνοδεύουν την έκδοση, εντάσσοντας, παράλληλα, τον απόηχο του Σολωμού, του Χέλντερλιν, του Τρακλ, του Έλιοτ και του Καρυωτάκη για να τραγουδηθεί το «κύκνειο άσμα του σώματος».

– Σκεπτικό της επιτροπής κρατικών βραβείων 2020