Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω

Κολομβία, 2009. Ο αφηγητής της ιστορίας, ο νεαρός καθηγητής της Νομικής, Αντόνιο Γιαμάρα, διαβάζει σ’ ένα περιοδικό την εξόντωση ενός ιπποπόταμου που είχε δραπετεύσει από τον ζωολογικό κήπο του διαβόητου Πάμπλο Εσκομπάρ. Το άρθρο τον πηγαίνει πίσω στα μέσα της δεκαετίας του 1990, όταν ο πόλεμος της κολομβιανής κυβέρνησης με το καρτέλ κοκαΐνης του Εσκομπάρ μαινόταν στους δρόμους, τα δάση και τον ουρανό της Κολομβίας. Εκείνη την εποχή, ο Γιαμάρα γνωρίζεται μ’ έναν μοναχικό μπιλιαρδόρο, «πρώην πιλότο» κατά δήλωσή του, η δολοφονία του οποίου ωθεί τον αφηγητή σ’ έναν αγώνα εξιχνίασής της, αλλά και σε μια διαδικασία αναπροσδιορισμού της ίδιας της ταυτότητάς του και των σχέσεών του με τους ανθρώπους του. Οι έρευνές του θα τον οδηγήσουν ώς την τρομερή δεκαετία του 1960 που άλλαξε τον κόσμο, λίγο πριν το εμπόριο ναρκωτικών παγιδέψει μια ολόκληρη γενιά σ’ έναν ζωντανό εφιάλτη, σ’ έναν κύκλο βίας και φόβου.

Όταν ο δημοσιογράφος Γκαμπριέλ Σαντόρο εξέδιδε το πρώτο του βιβλίο, τη βιογραφία μιας Γερμανίδας που εγκαταστάθηκε στην Κολομβία λίγο πριν από την έναρξη του Δευτέρου παγκοσμίου Πολέμου, δεν μπορούσε να διανοηθεί ότι η πιο εξοντωτικά αρνητική κριτική θα γραφόταν από τον ίδιο τον πατέρα του. Τι κρυβόταν πίσω από τις φαινομενικά ανώδυνες εκμυστηρεύσεις της Γερμανίδας; Τι ήταν αυτό που έκανε τον πατέρα του Σαντόρο να αισθανθεί προδομένος; Το βιβλίο καταγράφει το εγχείρημα του νεαρού δημοσιογράφου ν’ ανακαλύψει την αλήθεια, όσο πικρή κι αν ήταν τελικά, ταξιδεύοντας πίσω στο χρόνο ώσπου να φτάσει σ’ εκείνη την τρομερή δεκαετία του 1940, τότε που στην Κολομβία καταστράφηκαν ζωές, διαλύθηκαν οικογένειες και σπιλώθηκαν συνειδήσεις.

«Οι θεωρίες συνωμοσίας είναι σαν τα αναρριχώμενα φυτά, Βάσκες: πιάνονται από οτιδήποτε για ν’ ανέβουν, και συνεχίζουν ν’ ανεβαίνουν μέχρι να τους πάρεις αυτό που τα στηρίζει.» Το 2014, ο Κάρλος Καρβάγιο συλλαμβάνεται σ’ ένα μουσείο της Μπογκοτά για την κλοπή του υφασμάτινου κοστουμιού του Χόρχε Ελιέσερ Γκαϊτάν, του φιλελεύθερου πολιτικού ηγέτη που δολοφονήθηκε το 1948. Ο Καρβάγιο, με τα μυστήρια αυτά του παρελθόντος που τον στοιχειώνουν, αναζητά διαρκώς τα σημάδια που θα δώσουν νόημα στις αναζητήσεις του. Κανείς, όμως, ούτε ο πιο στενός του περίγυρος, μπορεί να υποπτευθεί τους βαθύτερους λόγους της εμμονής του. Τι συνδέει τις δολοφονίες του Τζον Φ. Κένεντι και του Χόρχε Ελιέσερ Γκαϊτάν, ο θάνατος του οποίου καθόρισε την ιστορία της Κολομβίας; Πώς μπορεί ένα έγκλημα που έλαβε χώρα το 1914, αυτό του αρχηγού του Φιλελεύθερου Κόμματος Ραφαέλ Ουρίμπε Ουρίμπε, να σημαδέψει τη ζωή ενός ανθρώπου στον 21ο αιώνα; Για τον Καρβάγιο, όλα συσχετίζονται και δεν υπάρχουν συμπτώσεις. O Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες, ως αφηγητής και κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος, αποφασίζει να διεισδύσει στα μυστικά των πιο σκοτεινών πτυχών από το παρελθόν της Κολομβίας. Αφηγούμενος την ιστορία ενός εγκλήματος, ο συγγραφέας καταφέρνει να φωτίσει μια συλλογική ψευδαίσθηση, για να μας δείξει ότι το μυθιστόρημα δεν αποζητά να φανερώσει κάτι άλλο από αυτό που πραγματικά είμαστε. Arturo García Ramos, ABC

Ο Χαβιέρ Μαγιαρίνο είναι ένας ζωντανός μύθος. Είναι ο πολιτικός γελοιογράφος με τη μεγαλύτερη επιρροή στη χώρα, ένας άνθρωπος που μπορεί να προκαλέσει την απόσυρση ενός νόμου, την ανατροπή μιας δικαστικής απόφασης ή την έκπτωση ενός δημάρχου, ή να κλονίσει σοβαρά τα θεμέλια ενός υπουργείου ― κι όλα αυτά, με μόνα όπλα το χαρτί και τη σινική μελάνη. Οι πολιτικοί τον φοβούνται και η κυβέρνηση τον τιμά. Στα εξήντα πέντε του χρόνια, μετά από τέσσερις δεκαετίες λαμπρής καριέρας, μπορεί να πει ότι έχει τη χώρα στα πόδια του. Όλα θ’ αλλάξουν, όμως, όταν τον επισκεφθεί απροσδόκητα μια νέα γυναίκα. Μαζί θ’ ανακαλέσουν κάποιες οδυνηρές αναμνήσεις, που θ’ αναγκάσουν τον Μαγιαρίνο να επανεκτιμήσει ολόκληρη τη ζωή του και ν’ αμφισβητήσει τη θέση του σ’ αυτόν τον κόσμο. Στο απαιτητικό είδος της νουβέλας, που έχει δώσει τόσα σημαντικά έργα στη λατινοαμερικανική γραμματεία, ο Βάσκες μας προσφέρει ένα βιβλίο για κάποιες όχι και τόσο τυχαίες συναντήσεις, που μπορεί ν’ αλλάξουν για πάντα όσα πιστεύουμε για τον εαυτό μας.

Μια φωτογράφος, ιχνηλατώντας την αλήθεια, αντιλαμβάνεται κάτι που θα προτιμούσε ν’ αγνοεί. Ένας βετεράνος του Πολέμου της Κορέας έρχεται αντιμέτωπος με το παρελθόν του, στη διάρκεια μιας συνάντησης που αρχικά φαινόταν ακίνδυνη. Ο αφηγητής, παίζοντας κομπάρσος στο γύρισμα μιας ταινίας του Πολάνσκι, παρατηρεί το πρόσωπο του σκηνοθέτη, ψάχνοντας για σημάδια στον απόηχο της δολοφονίας της Σάρον Τέιτ. Η διαδικτυακή αναζήτηση ενός βιβλίου που είχε εκδοθεί το 1887, οδηγεί έναν συγγραφέα ν’ ανακαλύψει τη ζωή μιας παθιασμένης γυναίκας. Οι χαρακτήρες του βιβλίου είναι άνδρες και γυναίκες που έχουν υποστεί βία με άμεσο ή έμμεσο τρόπο, και η ζωή τους αλλάζει ολοκληρωτικά από μια τυχαία συνάντηση ή τη δράση ακατανόητων δυνάμεων. «Σπουδαίο βιβλίο. Εννέα στιγμές του παρελθόντος που αντιστέκονται στη λήθη. [...] Ένα συνεκτικό, σπονδυλωτό, σχεδόν τέλειο βιβλίο». ―El Cultural

«…σκέφτηκε πως οι αναμνήσεις είναι αόρατες όπως το φως, κι έτσι όπως ο καπνός έκανε το φως να φαίνεται, θα ’πρεπε να υπάρχει κάποιος τρόπος να γίνονται ορατές και οι αναμνήσεις». Τον Οκτώβριο του 2016, ο κολομβιανός σκηνοθέτης Σέρχιο Καμπρέρα, που παρευρίσκεται σ’ ένα αναδρομικό αφιέρωμα των ταινιών του στη Βαρκελώνη, αντιμετωπίζει μια δύσκολη προσωπική στιγμή: ο πατέρας του μόλις πέθανε, ο γάμος του περνάει κρίση, ο λαός της Κολομβίας απέρριψε τις ειρηνευτικές συμφωνίες που θ’ άνοιγαν το δρόμο για τη λήξη ενός πενηντάχρονου αιματηρού εμφυλίου, κι όλα αυτά τον ωθούν να ξανακάνει νοερά τη διαδρομή τριών γενεών της οικογένειάς του. Από τον Ισπανικό Εμφύλιο ώς την αυτοεξορία του παππού του στη Λατινική Αμερική, και από την Πολιτιστική Επανάσταση της Κίνας ώς τα ένοπλα αντάρτικα κινήματα της δεκαετίας του 1970, ο αναγνώστης θ’ ανακαλύψει μια περιπετειώδη ζωή μισού αιώνα. Το Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω είναι ένα συναρπαστικό αφήγημα και, ταυτόχρονα, μια εμβριθής πολιτικοκοινωνική μελέτη. Στα χέρια ενός αριστοτέχνη μυθιστοριογράφου όπως ο Vásquez, η απλή εξιστόρηση αληθινών γεγονότων μετατρέπεται στο σκοτεινό πορτρέτο μιας οικογένειας στη δίνη της Iστορίας. Ο Juan Gabriel Vásquez επανεφηύρε τη λατινοαμερικανική λογοτεχνία στον 21o αιώνα. ―Jonathan Franzen [Διαβάστε όσα μας έγραψε στο blog μας ο Αχιλλέας Κυριακίδης για τη μετάφραση του βιβλίου.](https://ikarosbooks.gr/blog/o-achilleas-kiriakidis-gia-ti-metafrasi-tou-girizontas-to-vlemma-piso-tou-neou-mithistorimatos-tou-juan-gabriel-vasquez)

Τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2022, ο Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες προσκλήθηκε να δώσει διαλέξεις στην έγκριτη Έδρα Συγκριτικής Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Weidenfeld του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, η οποία, κατά το παρελθόν, είχε φιλοξενήσει τους Μάριο Βάργας Γιόσα, Τζορτζ Στάινερ, Ουμπέρτο Έκο, Χαβιέρ Θέρκας και Άλι Σμιθ. Στις τέσσερις παρουσιάσεις, που συγκεντρώθηκαν σ’ αυτό το βιβλίο, ο Βάσκες διερευνά το αν η λογοτεχνική μυθοπλασία αποτελεί έναν τρόπο κατανόησης της ζωής που δεν συναντάται σε κανένα άλλο γνωστικό ή δημιουργικό πεδίο· το αν η λογοτεχνία μπορεί να μεταφράσει, να ερμηνεύσει και, συνεπώς, να φωτίσει τον κόσμο· το αν έχει τη μοναδική ικανότητα να διασαφηνίζει την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης εμπειρίας –το μυστήριο κάθε ζωής, τη σύνδεσή μας με το παρελθόν, την τεταμένη σχέση μας με την πολιτική– και να μετατρέπει αυτή την ερμηνεία σε γνώση. Δοκίμια που μας ζητούν να επαναπροσδιορίσουμε τον ρόλο της μυθοπλασίας, την κατανόηση των μηχανισμών της και τους λόγους για τους οποίους είναι πιο απαραίτητη από ποτέ, και, παράλληλα, αποδεικνύουν το μεγάλο πνευματικό ανάστημα και τη μαεστρία του πολυβραβευμένου συγγραφέα. Ένας εξαιρετικά προικισμένος συγγραφέας [...]. Ένας από τους κορυφαίους συγγραφείς της ισπανικής λογοτεχνίας ―Le Figaro

Στις 8 Ιανουαρίου 1982, η Κολομβιανή γλύπτρια Φελίσα Μπουρστίν πεθαίνει ξαφνικά σε ένα εστιατόριο του Παρισιού. Κατά τη στιγμή του θανάτου της συνοδεύεται από τον σύζυγό της και τέσσερις φίλους. Ένας από αυτούς, ο συγγραφέας Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, λίγες μέρες αργότερα δημοσιεύει ένα άρθρο που περιλαμβάνει τρεις φαινομενικά απλές αλλά επώδυνα αινιγματικές λέξεις: «Πέθανε από θλίψη». Αυτή τη φράση χρησιμοποιεί ως απαρχή ο βραβευμένος Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες για να διερευνήσει την άγνωστη ιστορία αυτής της σημαντικής δημιουργού που έζησε όλη της τη ζωή με την επαναστατική επιθυμία να είναι κυρίαρχη του εαυτού της. _Στο βιβλίο «Τα ονόματα της Φελίσας», ο Bάσκες συνδυάζει αριστοτεχνικά τη βιογραφία, την πραγματικότητα και τη φαντασία συνθέτοντας μια σπαρακτική αφήγηση για τον τρόπο που η προσωπική ζωή αναπόφευκτα συνθλίβεται από τις δυνάμεις της πολιτικής και της Ιστορίας._ [Διαβάστε όσα μας έγραψε στο blog μας ο Αχιλλέας Κυριακίδης για τη μετάφραση του βιβλίου.](https://ikarosbooks.gr/blog/achilleas-kiriakidis-metafrazontas-ta-onomata-tis-felisas-tou-juan-gabriel-vasquez)