Λαϊκισμός και κρίση στην Ελλάδα

Το 2010, η Ελλάδα έπαψε ξαφνικά να είναι μια σταθερή και οικονομικά εύρωστη δημοκρατία στον πυρήνα της Ευρώπης. Tο κράτος χρεοκόπησε και έκτοτε συντηρείται με δανεικά, η ανεργία εκτινάχτηκε στα ύψη, το παλαιό κομματικό σύστημα κετέρρευσε με πάταγο, το άλλοτε κραταιό ΠΑΣΟΚ σχεδόν εξαερώθηκε, οπαδοί των Ναζί μπήκαν στη Βουλή, ενώ ένα άλλο αριστερό κόμμα μεταπήδησε σε μικρό χρονικό διάστημα από το περιθώριο της πολιτικής στην εξουσία, μοιράζοντας νέες υποσχέσεις και ελπίδα. Η Μεταπολίτευση είναι πλέον παρελθόν, αλλά κανείς ακόμη δεν γνωρίζει πώς θα είναι το μέλλον. Τι πήγε, λοιπόν, στραβά στην Ελλάδα; Το παρόν βιβλίο αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη ερμηνεία της κρίσης που δοκιμάζει τη χώρα. Καλύπτει ολόκληρη την ιστορική περίοδο που εγκαινιάστηκε με τη μετάβαση στη δημοκρατία το 1974 και έκλεισε με τις εκλογικές αναμετρήσεις του 2012. Η κεντρική θέση του βιβλίου είναι ότι η Μεταπολίτευση αποτέλεσε την αρένα όπου αναμετρήθηκαν στην Ελλάδα ο πολιτικός φιλελευθερισμός και ο λαϊκισμός, με τελικό νικητή τον δεύτερο. Η ανάλυση βασίζεται σε μια πρωτότυπη εννοιολόγηση του λαϊκιστικού φαινομένου, στη λεπτομερή εξέταση των μικρο-μηχανισμών που συνέβαλαν στην επικράτησή του, και σε πληθώρα πρωτογενούς εμπειρικού υλικού. Εάν το μέλλον πράγματι καθοδηγείται από την κατανόηση του παρελθόντος, και αν ο λαϊκισμός είναι όντως διαβρωτικός για τη φιλελεύθερη δημοκρατία και τους θεσμούς της, το βιβλίο αυτό έχει να προσφέρει χρήσιμα συμπεράσματα.

Ο εκ πατρός παππούς μου γεννήθηκε το 1875, ο πατέρας μου το 1913 κι εγώ το 1960. Αν μπορούσαμε να πιαστούμε χέρι χέρι σχηματίζοντας αλυσίδα, οι τρεις μόνοι μας θα καλύπταμε σχεδόν ενάμιση αιώνα της νεοελληνικής ιστορίας. Τι θα κουβεντιάζαμε μεταξύ μας; Κάτω από ποιες εθνικές περιστάσεις έζησε ο καθένας μας τη ζωή του; Τι είδους εμπειρίες θα είχε η κάθε γενιά να προσφέρει και ποια πολύτιμη γνώση θα διαπιστώναμε ότι έχει λησμονηθεί με τα χρόνια; Και τι χρήσιμο, άραγε, θα αποκόμιζα από την κουβέντα με τους προγόνους μου εγώ, ο προτελευταίος κρίκος της αλυσίδας, για να το μεταβιβάσω στα δικά μου παιδιά; Όπως υποδεικνύει η ίδια η ιστορία, στο παρελθόν κάθε έξοδος από κρίση πραγματοποιήθηκε με την πολιτική διαμεσολάβηση ικανών πολιτικών ηγετών, οι οποίοι, συχνά με ξένη συνδρομή, κατόρθωσαν να δημιουργήσουν νέα, κατάλληλα θεσμικά περιβάλλοντα για την αυτόνομη ανάπτυξη των ενδιάμεσων κυρίως κοινωνικών τάξεων. Πού βρισκόμαστε, λοιπόν, σήμερα; Κατά πόσον υπάρχουν οι προϋποθέσεις που είναι απαραίτητες για την έξοδο του τόπου από την ήδη μακρόχρονη κρίση;