Ο Παπαδιαμάντης του Ζήσιμου Λορεντζάτου

Αυτό το μικρό βιβλίο, απαρτισμένο από τέσσερα κείμενα, αναφέρεται σε τέσσερα νησιά: τη Νήσο του Μαν στην ιρλανδική θάλασσα, τη Σκιάθο, την Πάτμο και τη Νάξο. Στο μυθιστόρημα του Χώλλ Κέιν Ο Μαξιώτης, μεταφρασμένο απαράμιλλα από τον Παπαδιαμάντη, η Νήσος του Μάν «γίνεται ένα» με τη Σκιάθο, και αυτή την ταύτιση περιγράφει το κείμενο «Ένα Νησί». Η Ρέα Φραντζή της Γραμμής του Ορίζοντος του Χρήστου Βακαλόπουλου συναντιέται σε κρίσιμη ώρα με τη Ναξιώτισσα Αυγούστα Μούχρα των Εμπόρων των Εθνών στο «Εν Πάτμω». Το κείμενο «Στην άκρη του γκρεμού» δοκιμάζει να ψαύσει, όσο γίνεται σεβαστικότερα, τα παπαδιαμαντικά γραφτά για τον καημό του έρωτα. Εκατό χρόνια φέτος από την κοίμηση του ιεροψάλτου Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη και το τέταρτο κείμενο αφηγείται το τελευταίο του όνειρο.

Η άνθηση των παπαδιαμαντικών σπουδών από τη δεκαετία του 1980 ως τις μέρες μας οφείλεται στο σπόρο που έσπειρε ο Ζήσιμος Λορεντζάτος το 1961 με το δοκίμιό του «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Πενήντα χρόνια από το θάνατό του». Αργότερα, το 1986, με ένα βραχύτερο αλλά εξαιρετικό κείμενο κατέδειξε αδιαφιλονίκητα την απόλυτη κυριαρχία του Σκιαθίτη διηγηματογράφου επάνω στην ελληνική γλώσσα. Σήμερα, πενήντα χρόνια αργότερα από το παρθενικό του γραφτό για τον Παπαδιαμάντη, είμαστε σε θέση να εκτιμήσουμε ακριβέστερα την καρποφορία του: χωρίς την «παπαδιαμαντική παρέμβαση» του Ζ.Λ. δεν θα υπήρχε η κριτική έκδοση των Απάντων Παπαδιαμάντη, που ανακίνησε εκ βάθρων τουλάχιστον το εκδοτικό πρόβλημα του κορυφαίου πεζογράφου μας. Ο Ζήσιμος Λορεντζάτος, Επτανήσιος και με ιδιαίτερη κλίση στην κριτική της ποίησης, έγραψε πολλά για τον Σολωμό, συγχρόνως όμως, από το 1961 και δώθε, διαλεγόταν καθημερινά και με τον Παπαδιαμάντη, παντρεύοντας συχνά τα ονόματα των δύο κορυφαίων της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Στο βιβλίο συγκεντρώνεται ένα μέρος –η επιλογή έχει γίνει από τον ίδιο τον συγγραφέα τους- των δημοσιευμάτων που ο Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος αφιέρωσε, προσφορά αγάπης, στον Ζήσιμο Λορεντζάτο. Πρόκειται για 16 κείμενα που έχουν δημοσιευτεί παλαιότερα στα περιοδικά Ακτή (Λευκωσίας), Αντί, Νέα Εστία και Ποίηση. Ο πυρήνας του ενδιαφέροντος του Τριανταφυλλόπουλου και η σημαντικότερη συμβολή του σε όσα γράφτηκαν και θα γραφτούν για τον Λορεντζάτο είναι τα γλωσσικά minutiae. Εκεί συναντώνται απολύτως οι ευαισθησίες και των δύο τους. Όσοι τον γνώρισαν από κοντά, θα θυμούνται τον χαμένο φίλο τους να διακόπτει συχνά την κουβέντα και να σηκώνεται από την πολυθρόνα του για να αναζητήσει κάποιον από τους εννιά τόμους του Λεξικού του Δημητράκου προκειμένου να διακριβώσει τη σημασία και απόχρωση μιας λέξης. Αυτό το λεπταίσθητο πνεύμα διατρέχει την παρούσα συλλογή κειμένων.