Ποτέ και πουθενά

"...Πόσα έτη φωτός μπορείς να ζήσεις πέρα από αυτό που αποκαλείς καθημερινότητα; Και στην τελική πόσο σημαντικό είναι αυτό το οικοδόμημα του «φυσιολογικού κόσμου» που δημιουργήσαμε; O Neil Gaiman, πάντως, μας παρουσίασε μία άκρως γοητευτική εναλλακτική."

"...μολονότι τα περισσότερα βιβλία που γράφονται, αγοράζουμε, διαβάζουμε και αγαπάμε, τα συντριπτικά περισσότερα (οι περισσότερες αφηγήσεις), αναπτύσσονται γύρω από έναν μόνο κλώνο της αρχετυπικής αφηγηματικής οδού, το «Ποτέ και Πουθενά» αναπτύσσεται ―και μάλιστα με τέτοια άνεση που σε αφήνει με το στόμα ανοιχτό― πάνω σε σχεδόν όλους τους κλώνους της."

"...Αν υπάρχει κεντρικό θέμα στο βιβλίο, αυτό θα μπορούσε να είναι το εξής: μέσα από τη συνάντηση με τον Άλλο, νοηματοδοτείται η δική μας ταυτότητα. Γινόμαστε ο Εαυτός μας μέσα από τον Άλλον (υπ’ αυτήν την έννοια, ο Εμμανουέλ Λεβινάς θα ήταν περήφανος)."

"...Στο _Ποτέ και πουθενά_ ο Ρίτσαρντ θυμίζει την Αλίκη που πέφτει στην φωλιά του λευκού κουνελιού. Μόνο που στην υπόγεια πόλη του Νιλ Γκάιμαν δεν υπάρχουν στρατιώτες τραπουλόχαρτα, χελώνες με βοδινό κεφάλι που απαγγέλουν ποιηματάκια και κάμπιες που καπνίζουν ναργιλέ πάνω σε μανιτάρια. Εδώ υπάρχουν συμμορίες μοχθηρών αστέγων -που μοιάζουν να ξέφυγαν από τα βιβλία του Ντίκενς- αρουραίοι και περιστέρια που μεταφέρουν μηνύματα, βαγόνια του μετρό που διαστέλλονται και μετατρέπονται σε μεσαιωνικούς πύργους, επαγγελματίες δολοφόνοι με κακοραμμένα μαύρα κουστούμια και θανατηφόρες γόησσες. Και αυτός ο αλλόκοτος κόσμος ελέγχεται από φατρίες ευγενών που αλληλοεξοντώνονται σε μία μεταμοντέρνα απεικόνιση των μεσαιωνικών χρόνων."

"...Με χιούμορ, αφηγηματική άνεση, παιχνίδια του μυαλού και της γλώσσας, ο Νιλ Γκέιμαν στήνει στο _Ποτέ και πουθενά_ ένα σύμπαν παραληρηματικό και γκροτέσκο, ονειρικό, δίκαιο και άδικο μαζί, που μοιάζει αρχικά σαν να μεταγράφει την Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων και μετά σαν να πρόκειται για μια πολύ καλή ταινία δράσης και τρόμου."

"..Εάν χρειάζεστε ένα ταξίδι στη χώρα της φαντασίας, ο Neil Gaiman είναι ο οδηγός σας. Το urban fantasy στα καλύτερα του."

"...Χωρίς αμφιβολία, το _Ποτέ και Πουθενά_ είναι από τα καλύτερα βιβλία που έχει γράψει ένας από τους καλύτερους συγγραφείς της γενιάς του και του σήμερα."

"...Ενα μέρος από όπου δεν υπάρχει επιστροφή. Είναι ένας κόσμος που σμίλεψε με λεπτομέρεια, δίνοντάς του βάθος (κυριολεκτικά και μεταφορικά) και χαρίζοντάς του νόημα, ουσία και ρεαλιστική υπόσταση ο Neil Gaiman, ένας από τους μεγάλους σύγχρονους εκφραστές της λογοτεχνίας του φανταστικού. Στο βιβλίο «Ποτέ και πουθενά» (πρωτότυπος τίτλος «Neverwhere») ο Βρετανός συγγραφέας στήνει έναν κόσμο θαυμάτων κάτω από το Λονδίνο."

"Το αξιοθαύμαστο στο _Ποτέ και Πουθενά_ είναι πως, με απόλυτη συνείδηση της τεχνικής του, ο συγγραφέας μάς εξοικειώνει με τη γλώσσα του παραλόγου, καθιερώνοντάς την ως λογική."

"...Το μυθιστόρημα είναι σκοτεινό και αστείο, με τον τρόπο που και άλλα έργα του συγγραφέα είναι σκοτεινά και αστεία, αλλά γεμάτο τρέλα και εκείνη την ιδιαίτερη μαγεία που θυμίζει παραμύθι. Ή μάλλον είναι παραμύθι, μιας και ο Gaiman δεν είναι τίποτε άλλο από ένας παραμυθάς, ένας από τους καλύτερους που θα έχετε την τύχη να διαβάσετε."

"...Η γραφή του Γκέιμαν διαθέτει ένα τελετουργικό στιλ που άλλοτε ερανίζεται στοιχεία από την pulp λογοτεχνία και τα κόμικς κι άλλοτε συνομιλεί με τον βαρύ ίσκιο ενός θρίλερ, τις περιελίξεις των περιπετειωδών αναγνωσμάτων, αλλά και την παιγνιώδη διάθεση των φανταστικών αφηγημάτων. Αν μη τι άλλο, δεν γίνεται να μη θαυμαστεί ο Γκέιμαν για το επίπεδο της ακραίας αρχιτεκτονικής του. Οι εξτρεμιστικές εικόνες του στους σταθμούς του λονδρέζικου μετρό, σε ημιφωτισμένους δρόμους και σε βαθύχρωμες στοές ξεπερνούν ακόμη και την πιο δημιουργική ικανότητα ενός συγγραφικού νου."

– Διονύσης Μαρίνος, Ελευθερία του Τύπου

"...ένα «κρυφό», υπόγειο Λονδίνο έρχεται στο προσκήνιο, ένας κόσμος κάτω από τον κόσμο που γνωρίζουμε, οι μητροπολιτικοί εφιάλτες γίνονται πραγματικότητα και η λογοτεχνία του φανταστικού διεκδικεί τη θέση της δίπλα στα σπουδαία πεζογραφικά έργα του καιρού."

"...Μια ενήλικη επιστροφή στην παιδική ηλικία που θα σας συναρπάσει και θα σας κάνει να ανυπομονείτε για τη συνέχεια του υπέροχου αυτού σύγχρονου παραμυθιού, που ο συγγραφέας έχει ήδη προαναγγείλει και θα ονομάζεται _Οι επτά αδελφές_."

"...Ο Neil Gaiman είναι ένας υπέροχος παραμυθάς και τον θαυμάζω όχι μόνο για τη φαντασία του, αλλά και για τον τρόπο που καταφέρνει να ταξιδέψει τον αναγνώστη μέσα από τη διήγησή του. Στο _Ποτέ και Πουθενά_ δημιουργεί ένα φανταστικό κόσμο κρατώντας τον αναγνώστη σε αγωνία σε κάθε κεφάλαιο."

"...Διαβάζοντας τις σκηνές που επινόησε ο Γκέιμαν (γιατί σκηνές και εικόνες είναι σε υπέροχη συρραφή) σκέφτεσαι την αντιστροφή του κόσμου, την κάτω και την επάνω εκδοχή ζωής. Ο ίδιος πάντως μας λέει […] ο κόσμος του Neverwhere, όμως, είναι ένας κόσμος στον οποίον θα ήθελα μια μέρα να βρεθώ ξανά. Μπορεί να εννοεί τη μαγεία της συγγραφής, μπορεί και να κυριολεκτεί."

"...Το _Ποτέ και Πουθενά_ είναι ένα παραμύθι για μεγάλα παιδιά. Είναι ένα βιβλίο που θλίβεσαι όταν τελειώνει, γιατί και εσύ αναγνώστη, όπως ακριβώς ο Ρίτσαρντ, δεν επιθυμείς να βγεις από το Ποτέ και Πουθενά και να επιστρέψεις στο Εδώ και Τώρα."

"...Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι είναι ένα υπόδειγμα σύγχρονης γραφής, από τη μία με διαλόγους ολοζώντανους και με την απαραίτητη δόση χιούμορ όπου χρειάζεται, και από την άλλη με τη σύνθεση και περιγραφή υποβλητικών εικόνων, σκηνών αλλά και προσώπων. Τόσο από λογοτεχνική όσο και από τεχνική άποψη, αγγίζει την τελειότητα."

"...Ο κόσμος που δημιούργησε ο Gaiman μπορεί να δείχνει –και να είναι πραγματικά– σκληρός, αλλά δεν στερείται ηθικής, γενναιότητας και … χιούμορ. Είναι δηλαδή ένας ολοκληρωμένος κόσμος, Κάτω από το Λονδίνο, που αποδεικνύεται μάλλον πιο ενδιαφέρων από το Πάνω Λονδίνο."