Συμβάν 74

Όλες οι ιστορίες που αγάπησα ήταν ποτάμια, θα ήθελα, όμως, αυτήν που αποφάσισα να πω, να τη δείτε σαν θάλασσα: ποιος θα την εξαντλήσει; Οπωσδήποτε όχι εγώ. Tο έχω, όμως, καημό να τη φτάσω και να μπω στο ανεξάντλητο. Αναφέρομαι στο μυστήριο του Λόγου και πάω να το τελέσω στην αυλή μιας παιδικής ηλικίας. Εκεί παρατάσσω τα κάστρα μου, με στάχτες του Άουσβιτς, άμωμα δάκρυα του Τορίνο, χώμα της Πράσινης Γραμμής, στίχους της Σιβηρίας, προσκυνήματα αθωνικά και κάτι περιπάτους στις στοές της Αθήνας. Αν δεν κάνω λάθος, ο αφρός θα λέγεται Κρόνακα, τουτέστιν Χρονικό. Τα άλλα, πιθανώς η αιωνιότητα, ελπίζω να είναι ο βυθός μου. Η έκδοση πραγματοποιείται με την ευγενική χορηγία του Κέντρου Τεχνών Κίμωνος.

L. S. 8605 SPECIAL LETTER BY ORDER 13.3.1957. Ώρα 7.30 μ.μ. Η πιο όμορφη μέρα της ζωής μου. _Η πιο όμορφη ώρα. / Μη ρωτάτε γιατί. / Αγγελούδι δεν είναι μ’ αγγελούδι όμως μοιάζει· / μια μικρή μπεμπεκούλα δέστε πώς με κοιτάζει! / Στην αθώα ματιά της κάποια αχτίδα πλανιέται / κι’ έν’ αστέρι καινούργιο λες μαζί της γεννιέται. / Ναι το ξέρω – καθένας μας έτσι αθώος γεννήθηκε· / μα… καθένας πλανήθηκε στα πυκνά τα σκοτάδια / κι όταν –φευ– το θυμήθηκε η καρδιά του ήταν άδεια· / κι ίσως νάταν αργά._ Έτσι αρχίζει η τελευταία επιστολή του τελευταίου αγωνιστή της ΕΟΚΑ που απαγχονίστηκε από τους Βρετανούς στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας, τις πρώτες ώρες της 14ης Μαρτίου 1957. Το όνομά του ήταν Ευαγόρας Παλληκαρίδης. Ήταν 19 ετών. Ήταν ο ένατος νεκρός της αγχόνης. Έτσι τελειώνει η τελευταία επιστολή: Σας φιλώ όλους… γραπτώς και εξ αποστάσεως. Ευαγόρας. Σε αυτή την απόσταση αντιγράφω μερικά πράγματα.

Παρίσι 1986. Μια νύχτα του χειμώνα δυο άντρες συναντιούνται σε ένα μπιστρό. Ο ένας είναι ο δημοσιογράφος Γιώργος Ηλιάδης. Ο άλλος είναι πολλοί. Ο δημοσιογράφος λέει: «Κύριε Σαμψών, η ζωή σας μέχρι τώρα υπήρξε πολυτάραχη και αμφιλεγόμενη. […] Ο ίδιος λαός σάς αποκάλεσε ήρωα αλλά και προδότη. Στη ζωή σας κυριαρχούν δύο κυρίως περίοδοι. Του ’55 και του ’74. Πιστεύετε ότι ο Σαμψών του ’74 αμαύρωσε τη δόξα του Σαμψών του ’55;» Ο Σαμψών του ’86 απαντά το ’98, μιλώντας για τον εαυτό του στο τρίτο πρόσωπο: «Στη συνείδηση του κόσμου ο Νίκος ο Σαμψών παραμένει εκείνος που ήταν το 1955 και το 1963». Πόσοι είναι, λοιπόν, οι Σαμψών; Κυρίως: ποιοι είναι; Κοιτάξτε να δείτε: Αλλάξτε την κουβέντα αυτή και δεν είν’ ώρα / το μυστικό μου να σας πω, μα όσο μπορώ / να το φυλάξω πιο βαθιά. Γιατί μόνο φυλάγοντάς το / θα λυτρωθώ από τ’ άπρεπα δεσμά και τα δεινά μου. Έτσι μίλησε ο ήρωας του Αισχύλου, ο Τιτάνας, με το όνομα του οποίου υπέγραψε μια προκήρυξη κάποτε κι ο Νίκος Σαμψών: ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ. Δεν ξέρω αν είναι σωστό (μάλλον όχι), αλλά οι ως άνω στίχοι μού θυμίζουν εκείνο το τραγούδι της Βουγιουκλάκη, που έχει ένα μυστικό κρυμμένο στης καρδιάς τα βάθη και ποτέ δεν θα το πει. Μπορεί να είναι ο μυστικός γάμος της με τον δημοσιογράφο Ηλιάδη κατά το 1982, που η μεγάλη σταρ τον αποκάλυψε το 1993 λέγοντας: «Σας την έσκασα». Το ίδιο λογαριάζω να κάνω κι εγώ.

Στις 20 Ιουλίου 1974 το Γενικό Επιτελείο Στρατού της Τουρκίας εξέδωσε ένα διάγγελμα για την εισβολή στην Κύπρο, η κατακλείδα του οποίου σαν να προλογίζει την εργασία μου: «Διά της σημερινής επιχειρήσεώς μας ηνοίξαμεν μίαν αλησμόνητον σελίδαν εις την ηρωικήν ιστορίαν μας και εις εκείνην της Ανθρωπότητος». Επειδή αγαπώ τις ηρωικές ιστορίες, σκέφτηκα να μεταφράσω αυτή τη σελίδα στα ελληνικά, και στις υπόλοιπες γλώσσες που μιλούν οι νεκροί, και να τη μοιραστώ με την ανθρωπότητα. Για να το κάνω σωστά, βασίστηκα σε ένα μυθιστόρημα του κοσμοπολίτη συγγραφέα Γιόζεφ Ροτ, που έτσι το σχολιάζει ο ίδιος σε επιστολή του: «Είναι η πρώτη και τελευταία φορά που γράφω κάτι ιστορικό. Ο διάβολος να το πάρει. Ο Αντίχριστος ο ίδιος με έσπρωξε να το κάνω αυτό. Είναι ντροπή, ντροπή να θέλει κανείς να δώσει ξανά σχήμα και μορφή σε γεγονότα που έχουν ήδη συμβεί – ντροπή και ασέβεια». Η επιστολή είναι χωρίς ημερομηνία, και ίσως θυμίζει τον τίτλο Συμβάν 74, χωρίς την απόστροφο της χρονολογίας μπροστά από τον αριθμό. Κάτι θα σημαίνει αυτό. Ο Ροτ κλείνει με τη φράση: «Υπάρχει κάτι ανόσιο εδώ – δεν ξέρω τι ακριβώς». Άραγε να είναι το βιβλίο μου βλάσφημο; Ένας τρόπος υπάρχει για να το μάθουμε, θα έλεγα και ένας πολύ συγκεκριμένος χρόνος, ώρα, καιρός, ο ακόλουθος: όταν όλα γίνουν καπνός (διδάσκει ο Ηράκλειτος), θα τα αναγνωρίσουν τα ρουθούνια μας. Στις 20 Ιουλίου τιμάται ασφαλώς ο προφήτης Ηλίας – ο Προφήτης, δηλαδή, της Φωτιάς. Κ.Μ.