News

This post is only available in Greek.Διαβάστε τη συνέντευξη που παραχώρησε ο William B. Irvine στον Γιώργο Νάστο για το ΒΗΜagazino με αφορμή το βιβλίο του Οδηγός για την καλή ζωή, η αρχαία τέχνη της Στωικής χαράς (μετάφραση: Αντωνία Γουναροπούλου).Ο καθηγητής Φιλοσοφίας Γουίλιαμ Ιρβάιν μας εξηγεί πώς να αποφεύγουμε τα αρνητικά συναισθήματα και πώς να επικεντρώνουμε τις δυνάμεις μας μόνο σε ό,τι βρίσκεται πραγματικά υπό τον έλεγχό μας.Μπορούμε άραγε να διατηρήσουμε την ψυχική μας γαλήνη – ακόμη και εν μέσω πανδημίας – υιοθετώντας μια μοιρολατρική στάση απέναντι σε όσα συμβαίνουν; Θα μας βοηθήσει να παραμείνουμε ψύχραιμοι η σκέψη ότι όλα θα μπορούσαν να είναι ακόμη χειρότερα; Έτσι πιστεύουν οι Στωικοί, και ο αμερικανός καθηγητής Φιλοσοφίας Γουίλιαμ Ιρβάιν αναλύει, με ευστοχία και αμεσότητα, τις αρχές και τις τεχνικές που μας καλεί να εφαρμόσουμε αυτή η δημοφιλής (και λίγο παρεξηγημένη) σχολή σκέψης στο βιβλίο «Οδηγός για την καλή ζωή: η αρχαία τέχνη της Στωικής χαράς» που κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ίκαρος.Κύριε Ιρβάιν, πότε ήρθατε για πρώτη φορά σε επαφή µε τους Στωικούς;«Έπεσα πάνω στη στωική φιλοσοφία την περίοδο που έγραφα ένα βιβλίο για την ανθρώπινη επιθυμία στις αρχές των 00s και είδα ότι προσέφερε μια πλειάδα ψυχολογικών στρατηγικών για μια καλύτερη ζωή. Γρήγορα συνειδητοποίησα ότι επιστράτευα ήδη κάποιες από αυτές τις μεθόδους – ήμουν δηλαδή αυτό που σήμερα αποκαλώ «εκ γενετής Στωικός». Τα e-mails που έχω λάβει από τότε που εκδόθηκε ο «Οδηγός για την καλή ζωή» υποδηλώνουν ότι δεν είμαι ο μόνος».Το δικό σας πόνηµα µε τι αφορµή το γράψατε;«Κατά την εξερεύνηση της ανθρώπινης επιθυμίας κατάλαβα ότι αναζητώντας την ευτυχία οι περισσότεροι άνθρωποι κυνηγούν μια χίμαιρα. Δουλεύουν σκληρά προκειμένου να αποκτήσουν ό,τι θεωρούν πως θα τους κάνει ευτυχείς, και ίσως προσωρινά το καταφέρνουν, ωστόσο γρήγορα το αντιμετωπίζουν ως κάτι δεδομένο και γίνονται ξανά ανικανοποίητοι. Θεώρησα ότι οι Στωικοί διακρίνονταν από ενόραση όσον αφορά το τι είδους ζωή αξίζει να ζει κανείς και πώς να την κατακτήσει και έγραψα αυτό το βιβλίο για να μοιραστώ αυτές τις σκέψεις και τις γνώσεις».Πώς θα µπορούσε η στωική φιλοσοφία να µας βοηθήσει σε µια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο σαν αυτή που ζούµε τώρα;«Μια βασική μέθοδος των Στωικών είναι η αρνητική αναπαράσταση, εφαρμόζοντάς την επιτρέπουμε στον εαυτό μας να κάνει μια φευγαλέα σκέψη για ό,τι στη ζωή μας μπορούσε να είναι ακόμη χειρότερο. Κάντε αυτό, λένε οι Στωικοί, και θα δείτε ότι οι συνθήκες θα σας φανούν πολύ πιο ανεκτές σε σχέση με πριν. Ναι, η πανδημία έχει χειροτερέψει τη ζωή πολλών ανθρώπων, αλλά ακόμη και έτσι μπορεί να είναι παρηγορητικό το να σκεφτούμε για λίγο ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι ακόμη χειρότερα και πως στην πορεία της ανθρώπινης Ιστορίας έχουν υπάρξει ακόμη πιο δύσκολες εποχές».Τα τελευταία χρόνια υπάρχει µια στροφή πολλών µεγαλοστελεχών της Σίλικον Βάλεϊ στη φιλοσοφία των Στωικών, οι οποίοι µάλιστα υποβάλλουν τον εαυτό τους επίτηδες σε διάφορες δοκιµασίες. Πώς το σχολιάζετε αυτό;«Έχετε δίκιο. Η Σίλικον Βάλεϊ βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο επίκεντρο μιας τρέχουσας αναγέννησης της στωικής φιλοσοφίας. Θα επισήμαινα όμως ότι ένας αληθινός Στωικός δεν θα είχε εμμονή με το να υποφέρει. Αντιθέτως, οι στωικοί φιλόσοφοι πίστευαν πως θα έπρεπε να αναζητούμε την ευχαρίστηση – ακόμη και τη χαρά – στη ζωή μας και πως ο καλύτερος τρόπος να το πετύχουμε θα ήταν μέσω των ψυχολογικών μεθόδων που είχαν αναπτύξει. Υπάρχει ωστόσο μία ανατροπή: ακόμη και δίνοντας τον καλύτερο εαυτό του για να απολαύσει τη ζωή που του έτυχε, ένας Στωικός πάντα προετοιμάζει τον εαυτό του για τις προκλήσεις που ίσως χρειαστεί να αντιμετωπίσει».Ποιος είναι ο αγαπηµένος σας φιλόσοφος;«Αυτή την περίοδο ο αγαπημένος μου φιλόσοφος είναι ο ρωμαίος Στωικός Σενέκας. Σε αυτή τη φάση της πρακτικής εφαρμογής της φιλοσοφίας όπου βρίσκομαι, οι παρατηρήσεις του αποδεικνύονται εξόχως εύστοχες. Η ακόλουθη ρήση αποτελεί υπέροχο παράδειγμα της σοφίας του: «Λίγος χυλός από κριθάρι ή λίγη κόρα από κριθαρένιο ψωμί με νερό δεν αποτελούν απολαυστική διατροφή, όμως τίποτα δεν δίνει μεγαλύτερη χαρά από την ικανότητα να αντλήσεις απόλαυση ακόμη και από αυτά»».Στο βιβλίο σας κάνετε διάφορες αναφορές στον Βουδισµό. Αυτή η θρησκεία βρίσκεται πιο κοντά στη στωική φιλοσοφία;«Οι Βουδιστές και οι Στωικοί συμφωνούν ότι αυτό που πρέπει να επιδιώκουμε όλοι στη ζωή είναι η ηρεμία, η γαλήνη, και εννοούν την απουσία αρνητικών συναισθημάτων όπως η θλίψη, ο θυμός, ο φθόνος και το άγχος. Δεν έχουν τίποτα εναντίον των θετικών συναισθημάτων όπως η χαρά και η απόλαυση. Διαφέρουν ωστόσο στον τρόπο επίτευξης αυτού του στόχου. Οι Βουδιστές προτείνουν τον διαλογισμό, ενώ οι Στωικοί άλλες μεθόδους».Είστε καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήµιο Wright State. Πώς αντιδρούν οι φοιτητές σας στη στωική φιλοσοφία; Τη βρίσκουν καθόλου συντηρητική;«Υπέθετα πάντα ότι ο Στωικισμός είναι μια φιλοσοφία που ταιριάζει πιο πολύ στους ηλικιωμένους και ξαφνιάστηκα είδα σε τι βαθμό τον ενστερνίστηκαν οι φοιτητές μου. Οι νέοι, βέβαια, πλήττονται πιο έντονα από τα αρνητικά συναισθήματα σε σχέση με τους μεγαλύτερους και έχουν, κατά συνέπεια, περισσότερα να κερδίσουν εφαρμόζοντάς τον».Λένε κάποιοι ότι τη σήµερον ηµέρα έχουµε άπειρους καθηγητές φιλοσοφίας και ελάχιστους φιλοσόφους. Τι απαντάτε;«Συμφωνώ. Αν οι φιλόσοφοι του κόσμου αποφάσιζαν σήμερα να κάνουν απεργία, οι περισσότεροι δεν θα τους έδιναν καμία σημασία για τον πολύ απλό λόγο ότι δεν γνωρίζουν καν την ύπαρξή τους. Αυτό συμβαίνει επειδή μεγάλο μέρος της ακαδημαϊκής φιλοσοφίας έχει αποστασιοποιηθεί από την καθημερινή ζωή. Θεωρώ ότι η στωική φιλοσοφία αποτελεί εξαίρεση. Δείτε, για παράδειγμα, τα κείμενα του Σενέκα ή του Μάρκου Αυρήλιου. Μπορεί να εκπλαγείτε από το πόσο ευκολοδιάβαστα είναι και από την πρακτική εφαρμογή που μπορούν να έχουν οι συμβουλές τους στην καθημερινότητα».Διαβάστε τις πρώτες σελίδες του βιβλίου εδώ.

This post is only available in Greek.Διαβάστε την πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη που παραχώρησε ο Georgi Gospodinov στη Φωτεινή Σίμου για το περιοδικό ELLE, με αφορμή την κυκλοφορία του Φυσικού μυθιστορήματος.Ο δημοφιλής συγγραφέας μιλάει για τα Βαλκάνια, την Ευρώπη σήμερα, τη διαδικασία της γραφής, τις αρχές και τα τέλη των σχέσεων -και όχι μόνο- και την αδικία που έχει υποστεί ο Μινώταυρος, ο οποίος πρωταγωνιστεί στο μυθιστόρημα με τον οποίο τον γνωρίσαμε. Το Φυσικό Μυθιστόρημα ξεκινάει από το τέλος μιας σχέσης. Το τέλος καθορίζει τα πάντα στη ζωή μας;Στην πραγματικότητα είναι ένα μυθιστόρημα γεμάτο αρχές που ξεκινά από το τέλος. Οι ιστορίες μας για το τέλος είναι πάντα ιστορίες με ξεκάθαρα ξεκινήματα. Αυτό είναι ένα από τα κύρια σημεία του μυθιστορήματος. Και μια από τις εμμονές του αφηγητή: θα μπορούσαμε να ζούμε μόνο στις αρχές των σχέσεών μας; αναρωτιέται. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο καταγράφει τις πρώτες γραμμές με τις οποίες ξεκινούν κλασικά μυθιστορήματα. Παράλληλα, προσπαθεί να ξεκινήσει ξανά και ξανά την ιστορία της αποτυχίας του. Και ναι, θα μπορούσαμε να πούμε ότι όλα καθορίζονται από το τέλος.Πόσο έχει αλλάξει η ζωή στη Βουλγαρία από τότε που είχατε γράψει το Φυσικό Μυθιστόρημα;Πολύ και την ίδια στιγμή καθόλου. Το Φυσικό Μυθιστόρημα δίνει την εικόνα της πρώτης δεκαετίας μετά το 1989, τα πολύ ζωντανά και σημαντικά χρόνια της δεκαετίας του 1990. Ήταν τόσο τρομερό όσο και καταπληκτικό. Όλοι μας ήμασταν τότε νέοι, κυριολεκτικά και μεταφορικά, για τελευταία φορά ίσως. Ήταν χρόνια γεμάτα ελπίδα αλλά και δυστυχία, και αυτά τα δυο υπάρχουν στο βιβλίο με κάποιο τρόπο. Τι άλλαξε μετά από αυτό; Η ελπίδα έχει εξαφανιστεί. Ζούμε ίσως καλύτερα τώρα, αλλά χωρίς ελπίδα και καθαρό ορίζοντα για το μέλλον. Πιστεύω, όμως ότι δεν είναι μόνο ένα βουλγαρικό πρόβλημα.Τι παραμένει ακόμα συναρπαστικό στα Βαλκάνια;Το συναρπαστικό είναι ότι τα Βαλκάνια είναι ακόμα γεμάτα ιστορίες. Από την άλλη πλευρά, σχεδόν όλες οι χώρες των Βαλκανίων είναι απομακρυσμένες. Σαν μια οικογένεια που έχει χωρίσει και δεν ενδιαφέρεται πολύ ο ένας για τον άλλο. Για παράδειγμα, εμείς οι Βούλγαροι γνωρίζουμε ελάχιστα για τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία και τον πολιτισμό. Παρά το γεγονός ότι τόσοι πολλοί Βούλγαροι έρχονται στην Ελλάδα το καλοκαίρι. Το ίδιο ισχύει και με τη γνώση της βουλγαρικής λογοτεχνίας, ας πούμε, από τη δική σας πλευρά.Ποια είναι τα μεγαλύτερα κλισέ για την ανατολική Ευρώπη;Νομίζω ότι αυτά τα κλισέ δεν λειτουργούν πια, αλλά οι άνθρωποι τόσο από την Ανατολή όσο και από τη Δύση συνεχίζουν να τα χρησιμοποιούν. Κάτι που εγώ το μεταφράζω ως έλλειψη περιέργειας και… νέα κλισέ. Πριν από πολλά χρόνια είχα παραβρεθεί σε ένα event στο Βερολίνο και θυμάμαι έναν Γερμανό αναγνώστη που δήλωσε ότι περίμενε να διαβάσει στο μυθιστόρημά μου περισσότερα για την καταπολέμηση των Τούρκων, αιματοβαμμένες ιστορίες γεμάτες εκδίκηση κ.λπ. Νομίζω ότι ήταν απογοητευμένος και περίμενε από εμένα να εμφανιστώ με πίπα και εθνική φορεσιά. Απάντησα ότι ακόμη και στη Βουλγαρία οι άνθρωποι εξακολουθούν να παίρνουν διαζύγιο ή να αναρωτιούνται τι να κάνουν με τη ζωή τους όπως, ας πούμε, οι Γερμανοί και μερικές φορές ακόμη πεθαίνουν και από φυσικές αιτίες και όχι ο ένας από το μαχαίρι του άλλου.Η Ευρώπη αυτές τις ημέρες διανύει τις πιο σκοτεινές της περιόδους;Όταν ξεκίνησα το μυθιστόρημα Περί Φυσικής της Μελαγχολίας, νόμιζα ότι η Βουλγαρία διένυε την πιο σκοτεινή και θλιβερή της περίοδο. Μετά συνειδητοποίησα ότι η θλίψη έχει εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο. Και τώρα αντιλαμβάνομαι ότι τελικά δεν υπάρχουν ασφαλείς χώρες. Όταν έρθει το σκοτάδι, έρχεται παντού. Ο John Dunn είχε δίκιο τον 17ο αιώνα όταν είπε «κανείς δεν είναι νησί», και καμία ήπειρος δεν είναι νησί. Δεν θα μπορούσαμε να είμαστε χαρούμενοι (προσωπικά ή τοπικά) σε έναν δυστυχισμένο κόσμο. Αλλά αυτό είναι το θέμα του επόμενου μυθιστορήματός μου που τελειώνω τώρα.Θα θέλατε το βιβλίο σας να παρηγορήσει κάποιον που βγαίνει από μια σχέση;Ναι, το ελπίζω. Με την πάροδο του χρόνου, έλαβα επιστολές από αναγνώστες που είχαν αυτή την εμπειρία και ήθελαν να τη μοιραστούν. Ένα από τα πιο αστεία γράμματα έλεγε: «Προσέξτε τι γράφετε γιατί συμβαίνει σε μένα».Θέλετε τα βιβλία σας να προσφέρουν παρηγοριά και ανακούφιση;Ναι, πιστεύω ότι αυτή είναι μια από τις μικρές υπερδυνάμεις της λογοτεχνίας, ότι οι ιστορίες μας μπορούν να παρηγορούν ακόμη κι αν είναι ιστορίες αποτυχιών. Υπάρχουν συγγραφείς που θέλουν απεγνωσμένα να τρομάξουν. Εγώ θέλω οι ιστορίες μου να δίνουν παρηγοριά και νόημα. Από τα καλύτερα μηνύματα που μου έχουν στείλει είναι ενός αναγνώστη που διάβασε ένα βιβλίο μου μέσα στο νοσοκομείο. Μου έγραψε: «Αφού διάβασα το μυθιστόρημα ένιωσα ότι θέλω να ζήσω».Δεν μπορώ να συγκρατηθώ και να μη να σας ρωτήσω για το βιβλίο Περί Φυσικής της Μελαγχολίας. Η ιστορία είναι γεμάτη αδικίες; Μήπως δεν έχουμε σκεφτεί ποτέ τι πραγματικά συνέβη με την εγκατάλειψη του Μινώταυρου ή της Καλυψούς, για παράδειγμα;Για εμένα ήταν σημαντικό να δώσω φωνή και κάποια καθυστερημένη δικαιοσύνη στον Μινώταυρο. Ήξερα από παιδί ότι δεν ήταν το θηρίο που μας λέει ο μύθος. Ο Μινώταυρος ήταν στην πραγματικότητα ένα εγκαταλελειμμένο παιδί στο κελάρι του Μίνωα. Αν είχατε επιδείξει κάποια ενσυναίσθηση στον Μινώταυρο, θα το είχατε καταλάβετε. Και για εμένα προσωπικά ήταν επίσης μια παρόμοια, παράλληλη ιστορία με τη δική μου παιδική ηλικία στη δεκαετία του ’70. Έχω υπάρξει ο Μινώταυρος. Εγώ και τα παιδιά της γενιάς μου ήμασταν Μινώταυροι όταν οι γονείς μας μας άφηναν πίσω για να πάνε να δουλέψουν στις πόλεις ή σε μέρη μακρινά. Είναι ένας πολύ προσωπικός μύθος αυτός του Μινώταυρου. Πολύ συχνά. Ο μύθος αυτός θεωρώ ότι είναι το σωστό παράδειγμα για το πώς αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους που είναι διαφορετικοί και περιθωριοποιημένοι. Τους παρουσιάζουμε ως τέρατα. Είναι ένας τρόπος για να μην αναλαμβάνουμε τις ευθύνες μας. Και αυτό συμβαίνει και τώρα.Η θλίψη παίζει επίσης σημαντικό ρόλο στο Φυσικό Μυθιστόρημα. Τι σκέφτεστε γι’ αυτό το συναίσθημα;Η θλίψη είναι βασικό συστατικό για την ανθρώπινη ύπαρξη. Νομίζω ότι αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της. Η θλίψη υπάρχει και πρέπει να μάθουμε πώς να ζούμε με αυτή και να βρούμε έναν τρόπο να την εξημερώσουμε.Νιώθω ότι θέλετε ο αναγνώστης σας να συναισθανθεί τους ήρωές σας. Είναι η ενσυναίσθηση ένα από τα μεγαλύτερα όπλα της ανθρώπινης ψυχής;Χωρίς ενσυναίσθηση ούτε ανάγνωση μπορεί να υπάρξει, ούτε δυνατότητα πραγματικής διαβίωσης. Πρέπει να το καταλάβουμε αυτό. Πρέπει να μπαίνουμε στη θέση του άλλου Και πιστεύω ότι οι ιστορίες και τα βιβλία μπορούν να μας εκπαιδεύσουν προς αυτή την κατεύθυνση.Μεταξύ άλλων, το Φυσικό Μυθιστόρημα μιλά για τη διαδικασία της γραφής. Ο αφηγητής σε αυτό το βιβλίο λέει χαρακτηριστικά ότι η μύγα στο κεφάλι του πρέπει να βγει. Είναι αυτός ο τρόπος με τον οποίο βλέπετε τη διαδικασία γραφής;Ναι, είναι ένας καλός ορισμός – οι ιστορίες είναι μύγες στο μυαλό μας που πρέπει να απελευθερωθούν. Το Φυσικό Μυθιστόρημα είναι στην πραγματικότητα ένα μυθιστόρημα για το ίδιο το γράψιμο ή -ακριβέστερα- για το πώς είναι δυνατόν ή αδύνατο να πούμε τις προσωπικές μας ιστορίες, ειδικά όταν πρόκειται για ιστορίες αποτυχίας.  Θα μπορούσατε να μας πείτε ποιους συγγραφείς θαυμάζετε και έχουν επηρεάσει τη γραφή σας;Είναι πολλοί, αλλά η σύντομη εκδοχή αυτής της απάντησης θα ήταν Borges, Brodsky, Salinger, αλλά και μερικοί Βούλγαροι συγγραφείς όπως οι Zahari Stoyanov, Radichkov, Dalchev. Επίσης δεν μπορώ να παραλείψω τον Marquez και τη γιαγιά μου που έλεγε τις ιστορίες ακριβώς σαν αυτόν χωρίς να τον ξέρει καν.Τι είναι φυσικό για εσάς σήμερα;Για να παραμένεις στη χαμένη πλευρά, να αισθάνεσαι τη θλίψη και να έχεις ενσυναίσθηση, να παρηγορείς, να μη βλάπτεις τους ανθρώπους, τα ζώα και τη φύση. Δεν είναι τόσο προφανές να διατηρούμε την ανθρώπινη φύση μας.Αισθάνεστε ότι η γραφή σας ανήκει σε κάποιο ρεύμα; Συσχετίζεστε με άλλους Βούλγαρους συγγραφείς;Ποτέ δεν ένιωσα τον εαυτό μου ως μέρος ενός κινήματος. Οι συγγραφείς είναι μοναχικά ζώα αλλά και σε επαφή με άλλα μοναχικά ζώα. Τα ονόματα των Βουλγάρων συγγραφέων που ανέφερα παραπάνω είναι οι άνθρωποι που θέλω να έχω πάντα στο μυαλό μου και να τους ακολουθώ.Τι κάνει έναν συγγραφέα να συνεχίζει να γράφει;Η επιθυμία να σώσουμε τα πράγματα με λόγια. Ο φόβος ότι όλα εξαφανίζονται εύκολα και θέλουμε να κρατάμε τουλάχιστον μερικά απομεινάρια για τον μελλοντικό αναγνώστη, κυρίως για τα παιδιά μας. Νομίζω ότι οι φόβοι και οι μνήμες μας είναι η κύρια πηγή της γραφής μας.Θυμάστε πώς ξεκινήσετε να γράφετε; Τι σας ώθησε; Πώς βρήκατε τελικά την έξοδο από τον λαβύρινθο της δικής σας γραφής;Ναι, ξεκίνησα με έναν εφιάλτη που είχα όταν ήμουν 6 ή 7 ετών. Και επειδή επαναλαμβανόταν κάθε νύχτα, ήθελα να το πω στη γιαγιά μου, αλλά εκείνη με σταμάτησε. Έχουμε αυτή τη δεισιδαιμονία ότι δεν πρέπει ποτέ να λέμε τους εφιάλτες μας επειδή θα γίνουν πραγματικότητα. Έτσι, λοιπόν, είχα αυτή την ιδέα να γράψω κρυφά τον εφιάλτη μου. Και λειτούργησε, δεν τον ξανάδα από τότε. Αλλά δεν τον έχω ξεχάσει ποτέ.Είναι η αφήγηση το πιο γοητευτικό παιχνίδι;Για μένα ναι. Αλλά ποτέ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι είναι ένα παιχνίδι που μπορεί να σου κοστίσει μια ολόκληρη ζωή.Πώς πρέπει να λέμε τις ιστορίες μας; Πρέπει να έχουμε κατά νου το τέλος τους;Πρέπει να έχουμε κατά νου το τέλος και να προσπαθήσουμε να το αποφύγουμε. Οι ιστορίες ξεκινούν όταν προσπαθούμε να αναβάλουμε το τέλος, ακόμη και όταν γνωρίζουμε ότι είναι ακριβώς δίπλα.

This post is only available in Greek.Ο κάτοχος του βραβείου Γκονκούρ πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα 2018 μιλάει αποκλειστικά στη Μαρίλια Παπαθανασίου και την εφημερίδα το Βήμα για τις πολιτικές προεκτάσεις του βιβλίου του Μεγάλος αδερφός, και την επίδραση της Ιστορίας στους απλούς ανθρώπους.Διαβάστε παρακάτω ολόκληρη τη συνέντευξη:Σε ηλικία μόλις 32 ετών, ο γάλλος συγγραφέας Μαΐρ Γκουβέν, χωρίς πατρίδα παιδί προσφύγων με μητέρα από την Τουρκία και πατέρα Κούρδο του Ιράκ, απέσπασε το βραβείο Γκονκούρ πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα για το 2018, με το πρώτο του βιβλίο με τίτλο Μεγάλος αδελφός. Μιλήσαμε μαζί του με αφορμή την κυκλοφορία του στα ελληνικά, από τις εκδόσεις  Ίκαρος, σε εξαιρετική μετάφραση της Λίζυς Τσιριμώκου. Η γλώσσα του βιβλίου, η γαλλική αργκό των προαστίων ανάμεικτη με αραβικές λέξεις, είναι εκ των πρωταγωνιστών του μυθιστορήματος, το οποίο αφηγείται την ιστορία δύο αδελφών, ο ένας από τους οποίους είναι οδηγός της Uber και ο άλλος έχει φύγει στη Συρία με μια μουσουλμανική ανθρωπιστική οργάνωση.Με το πρώτο σας βιβλίο κερδίσατε το βραβείο Γκονκούρ. Πώς γεννήθηκε η ιδέα του «Μεγάλου Αδελφού»;Όπως οι περισσότεροι Γάλλοι, δεν μεγάλωσα σε περιβάλλον συγγραφέων. Από τύχη βρέθηκα να εργάζομαι σε εφημερίδα (την εβδομαδιαία εφημερίδα "Le 1", που ίδρυσε ο πρώην διευθυντής του "Monde" Ερίκ Φστορινό) ως μάνατζερ στο οικονομικό τμήμα και εκεί γνώρισα δημοσιογράφους και συγγραφείς. Μια μέρα, τους άκουσα να μιλούν άσχημα για τους νέους των προαστίων (banlieues) και σκέφτηκα ότι μπορώ να γράψω για την καθημερινότητα αυτών των ανθρώπων που τη γνώριζα, έχοντας μεγαλώσει στα προάστια της Νάντης. Ένα βράδυ, επιστρέφοντας από το σινεμά όπου είχα δει τον "Ταξιτζή" του Σκορσέζε, μπήκα σε ένα ταξί και άρχισα να μιλώ με τον οδηγό που μου αφηγήθηκε τη ζωή του, τα προβλήματά του. "Έχω τον ήρωα του βιβλίου μου" σκέφτηκα.Πραγματεύεστε φλέγοντα ζητήματα της επικαιρότητας, τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις όχι μόνο στη Γαλλία, αλλά και στον κόσμο. Το ενδιαφέρον σας εντάθηκε εξαιτίας της δουλειάς σας στην εφημερίδα ή είναι και συνδυασμός της φυσικής σας περιέργειας;Έχω μεγάλη περιέργεια για τα πράγματα. Έχω έρθει δύο φορές στην Ελλάδα αλλά δεν τη γνωρίζω, οπότε άρχισα να διαβάζω: ήθελα να μάθω για τη μοναρχία, την περίοδο της Χούντας, γιατί το ελληνικό κομμουνιστικό κόμμα υπήρξε τόσο ισχυρό.Πώς γίνεται τόσο νέος να γνωρίζετε τόσα πράγματα για τη νεότερη ελληνική ιστορία;Έχει σχέση με την προσωπική και την οικογενειακή μου ιστορία που είναι αρκετά σύνθετη αλλά και με την πεποίθησή μου ότι δεν μπορεί κανείς να αντιληφθεί την ιστορία των ανθρώπων αν δεν γνωρίζει Ιστορία, τη μεγάλη Ιστορία. Όλες οι χώρες της Ανατολικής Μεσογείου επηρεάστηκαν από το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τις εξελίξεις που προκάλεσε. Για παράδειγμα, στην Τουρκία οι γονείς μου ήταν κομμουνιστές και όταν ήρθαν στη Γαλλία το πρώτο που έκαναν ήταν να αγοράσουν ένα αυτοκίνητο BMW και λίγα χρόνια μετά να στήσουν μια επιχείρηση. Είχαν δηλαδή φιλελεύθερα ανακλαστικά, ενώ στην Τουρκία ήταν κομμουνιστές επειδή θεωρούσαν ότι αυτό ήταν το πιο προοδευτικό κόμμα στην εποχή τους. Προσπαθώ πάντα να καταλάβω πώς η Ιστορία επηρεάζει τους ανθρώπους και την εξέλιξή τους. Επιπλέον, η οικογένεια μου κατάγεται από την Ανατολική Θράκη, μια περιοχή όπου όλοι αφηγούνται ιστορίες. Αυτό καλλιεργεί την περιέργεια σου για τις ιστορίες, αλλά και την Ιστορία.Στο μυθιστόρημά σας ο κεντρικός ήρωας, ο μεγάλος αδελφός, είναι οδηγός για την Uber και ο μικρός φεύγει στη Συρία. Πραγματεύεστε το ζήτημα του προσηλυτισμού των νέων στο Ισλάμ προσπαθώντας ωστόσο να καταλάβετε τα αίτια του φαινομένου. Το βιβλίο σας δεν είναι στρατευμένο μυθιστόρημα. Γιατί νομίζετε ότι ορισμένοι νέοι εγκαταλείπουν τη Δύση για τη Συρία;Πεποίθησή μου είναι ότι οι πραγματικά κακοί άνθρωποι είναι σπάνιοι. Πρόκειται για ψυχοπαθείς που δεν χρειάζεται να φύγουν στη Συρία για να κάνουν κακό, μπορούν να το κάνουν και εδώ. Από όσους Γάλλους έφυγαν στη Συρία, μόνο το ένα τέταρτο ήταν μαχητές της τζιχάντ. Οι υπόλοιποι γιατί έφυγαν; Γιατί ήταν παιδιά με ψυχολογικά προβλήματα, με γονείς απόντες, που δεν είχαν επαφή με το πολιτισμό ή με τη θρησκεία. Είμαι άθεος, αλλά σέβομαι τους ανθρώπους που θρησκεύονται και είναι λάθος να δαιμονοποιούνται, όπως συμβαίνει συχνά στη Γαλλία, οι μουσουλμάνοι γιατί ακολουθούν τη συγκεκριμένη θρησκεία. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι που επιλέγουν να αφήσουν μια πλούσια χώρα σαν τη Γαλλία για μια φτωχή χώρα σε εμπόλεμη κατάσταση δεν είναι ανόητοι, είναι άνθρωποι που η κοινωνία στην οποία ζουν δεν κατάφερε να τους κάνει να ωριμάσουν.Σε ένα σημείο του βιβλίου, ο μεγάλος αδελφός αφηγείται στον μικρό τον τρόμο που ένιωσε μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι στις 13 Νοεμβρίου 2015, τον τρόμο ότι θα τον απελάσουν. Γνωρίζετε μουσουλμάνους που ένιωσαν ανάλογα; Εσείς πώς βιώσατε το γεγονός;Οι τρομοκρατικές επιθέσεις ήταν σοκ για όλους. Και φυσικά και για τους μουσουλμάνους της Γαλλίας, όταν ο τότε πρόεδρος Ολάντ πρότεινε την αφαίρεση της γαλλικής υπηκοότητας για τους γάλλους πολίτες που καταδικάζονται για τρομοκρατία. Και εγώ ένιωσα φόβο, σκέφτηκα ότι όσο ανοιχτή και αν είναι η γαλλική κοινωνία, θα μας πετάξουν όλους έξω, όλοι όσοι είμαστε είτε μουσουλμάνοι είτε ξενικής καταγωγής. Εγώ ασφαλώς έχω λιγότερα προβλήματα σε σχέση με τον μέσο Γάλλο ξενικής καταγωγής γιατί πλέον θεωρούμαι αστός, εγγράμματος.Θεωρείτε ότι το κλίμα στη Γαλλία σήμερα ρέπει στην ισλαμοφοβία; Η κατάσταση είναι σύνθετη: η ισλαμοφοβία δεν είναι τόσο εμφανής ίσως στον δημόσιο διάλογο, αλλά σε ιδιωτικές συζητήσεις θα ακούσετε για τις αγριότητες του Ισλάμ, τους πολέμους του Ισλάμ. Επαναλαμβάνω, είμαι άθεος, όμως αν ανοίξετε τη Βίβλο θα δείτε και εκεί συγκρούσεις και αίμα. Τούτου λεχθέντος και παρότι διαφωνώ σε πολλά μαζί του, θεωρώ ότι ο πρόεδρος Μακρόν δεν έχει κάνει ούτε μία άστοχη δήλωση όσον αφορά τους μουσουλμάνους στη Γαλλία.

This post is only available in Greek.Διαβάστε τη συνέντευξη που παραχώρησε ο Colm Tóibín στον Δημήτρη Δουλγερίδη για την εφημερίδα Τα Νέα με αφορμή το πιο πρόσφατο μυθιστόρημά του Σπίτι με ονόματα (μετάφραση: Αθηνά Δημητριάδου). © Brigitte LacombeΚι αν η Κλυταιμνήστρα διεκτραγωδούσε τον πόνο και την οργή της με σύγχρονη «φωνή», αλλά μακριά από το φάσμα του #MeToo; Αν ο Ορέστης και η Ηλέκτρα απεκδύονταν το μυθολογικό τους φορτίο για να αναγεννηθούν από την καθαρτήρια γλώσσα του ιρλανδού στυλίστα Κολμ Τόιμπιν; Στο «Σπίτι με ονόματα» ο συγγραφέας επέλεξε να κινηθεί στο ναρκοπέδιο των χαρακτήρων της αρχαίας τραγωδίας έχοντας από την αρχή δύο ελαφρυντικά. Απέφυγε να εκμοντερνίσει τα πάθη των Ατρειδών - ευτυχώς, εδώ η Ηλέκτρα δεν μιλάει σαν αγανακτισμένη έφηβος του Δουβλίνου. Και χρησιμοποίησε τον ρυθμό της γλώσσας του σαν πολιορκητικό κριό για τις διαθέσεις του αναγνώστη. Ήδη από την αρχή, όταν μιλάει η Κλυταιμνήστρα, ο επικός τόνος λειαίνεται από τον εξομολογητικό της ηρωίδας, που σε κάθε περίπτωση αφηγείται τα πάθη όσων δεν είχαν φωνή μέσα στους αιώνες: «Την ξέρω καλά τη μυρωδιά του θανάτου... Το τραγούδι των πουλιών παίρνει να ψηλώνει καθώς οι χαρές του κόσμου όλο και πληθαίνουν, ύστερα, όταν η μέρα παίρνει να μαραίνεται, μαραίνεται κι ο ήχος σβήνει».Στο μέρος του Ορέστη ο συγγραφέας κάνει χρήση του γ' ενικού για να περιγράψει την περιπέτεια του ήρωα - που δεν έχει βρει ακόμη τη φωνή του και κινείται στη σκιά της μητέρας και της αδερφής του -, για να καταλήξει στον μονόλογο της Ηλέκτρας. Πρόκειται για τρεις γνωστούς χαρακτήρες που επανασυστήνονται ως γνωστοί άγνωστοι χάρη σε ορισμένα από τα κυρίαρχα μοτίβα στο έργο του Τόιμπιν: την ανασύσταση της ιστορίας μέσω της μνήμης, της γυναικείας φωνής που ψάχνει την ταυτότητά της, των οικογενειακών τραυμάτων, της βίας που επανέρχεται για να σαρώσει την κοινότητα (ερέθισμα για το βιβλίο ήταν η «σφαγή του Κίνγκσμιλ» το 1976, όταν ιρλανδοί εθνικιστές εκτέλεσαν 10 προτεστάντες). Αυτός είναι ένας κόσμος χωρίς ονόματα θεών, όπου η πίστη δίνει τη θέση της στην αλληλουχία των εγκλημάτων.Ο Τόιμπιν επιτρέπει στον εαυτό του δημιουργικές ελευθερίες που τον θέτουν σε απόσταση ασφαλείας από τον μύθο. Η Κλυταιμνήστρα ζει σε έναν κόσμο αθεΐας πριν (και μετά) τη θυσία της Ιφιγένειας, κωδικοποιώντας την ανάγνωση του Ιρλανδού στον Ευριπίδη. «Ήμουν σίγουρη, απόλυτα σίγουρη ότι δεν πίστευα πια καθόλου στη δύναμη των θεών. Κι αναρωτήθηκα αν ήμουν η μόνη». Ο Ορέστης βλέπει την «πρωταρχική σκηνή» της ψυχανάλυσης: «Είχε προλάβει να δει τη μητέρα του και τον Αίγισθο γυμνούς στο κρεβάτι να βγάζουν κάτι ήχους σαν ζώα». Και η Ηλέκτρα εσωτερικεύει την ψυχολογία του τόπου - και του μύθου - της σε ένα πρωθύστερο σχήμα, που ωστόσο λειτουργεί για τον αναγνώστη, καθώς εδώ μιλάει μια μυθιστορηματική ηρωίδα και όχι η αρχετυπική της τραγωδίας: «Όταν πηγαίνω στον τάφο του πατέρα μου, εισπνέω τη σιωπή του τόπου όπου κείτεται το σώμα του. Κρατάω την αναπνοή μου, ώστε τούτος ο καινούργιος αέρας να πλημμυρίσει το σώμα μου. Μετά εκπνέω αργά. Ο πατέρας μου βγαίνει από τα σκοτάδια, έρχεται προς το μέρος μου».Διαβάζοντας το βιβλίο είχα την αίσθηση ότι η εκδοχή του Ευριπίδη για την Ηλέκτρα, τον Ορέστη και τα πάθη των Ατρειδών σάς γοήτευσε περισσότερο από τους άλλους τραγικούς. Συμφωνείτε;Ναι, με ενδιέφερε μάλιστα το τελευταίο έργο του Ευριπίδη, η «Ιφιγένεια εν Αυλίδι», επειδή περιέγραφε την ιστορία τους από μια άλλη οπτική. Βλέπω αυτό το κείμενο ως ένα καταστάλαγμα πείρας, όπου το φως της συμπάθειας πέφτει στους χαρακτήρες - και κυρίως στην Κλυταιμνήστρα.Και ότι, θα πρόσθετα, ειδικά για την Κλυταιμνήστρα στρέφεστε στον Αισχύλο. Είναι στην «Ορέστεια» που η ίδια αναπλάθει τη δική της ιστορία. Τι παραμένει τόσο δυνατό στη φωνή τους ώστε να φτάνει στις μέρες μας;Στην πραγματικότητα πήγαινα από το ένα κείμενο στο άλλο σαν την κίσσα (σ.σ.: αναφέρεται στη συνήθεια αυτών των πουλιών να «κλέβουν» πολύχρωμα ή λαμπερά αντικείμενα).Ήταν κάτι που με αναστάτωσε, πολύ δύσκολο να γραφτεί: έμπαινα στο μυαλό της Κλυταιμνήστρας.Κι αυτό που αναζητούσα ήταν η προσωπική «απόχρωση» με την οποία θα μπορούσα να δουλέψω την αφήγηση.Η βία στην αφήγηση σας μοιάζει να προέρχεται όχι από την περίφημη μοίρα αλλά από την ψυχολογία των χαρακτήρων. Έχετε κάνει αντίστοιχη έρευνα;Είχα γράψει ένα βιβλίο για τη Βόρεια Ιρλανδία στα μέσα της δεκαετίας του 1980 και τότε ενδιαφέρθηκα για το λεγόμενο σπιράλ της βίας: πώς η μία πράξη οδηγούσε σε άλλη, πόση ήταν απόρροια τοπικισμού και πόση προσωπική. Με αυτή την ιδέα δούλεψα και στο «Σπίτι με ονόματα». Από τη στιγμή που γίνεται ο πρώτος φόνος είναι ζήτημα χρόνου να ακολουθήσουν άλλοι, όπως στο σπιράλ.Γράψατε το βιβλίο πρόταση προς πρόταση; Κάθε μέρος μοιάζει να έχει τον δικό του ρυθμό...Θα έλεγα κομμάτι προς κομμάτι. Το πρώτο τμήμα γράφτηκε κοντά στα ξημερώματα μάλιστα, κάπου στις 3 ή 4 το πρωί. Ήταν κάτι που με αναστάτωσε, πολύ δύσκολο να γραφτεί: έμπαινα στο μυαλό της Κλυταιμνήστρας. Το κομμάτι που αφορά τον Ορέστη βασίζεται περισσότερο στην αφήγηση γεγονότων και όχι στη «φωνή» του. Είναι ηπιότερο στον ρυθμό. Κι ύστερα το κομμάτι που αφορά την Ηλέκτρα ήθελε μεγάλη ενέργεια. Οπότε, ναι, ήξερα ότι στο πρώτο και στο τρίτο μέρος κάθε ήχος, κάθε έκφραση και πρόταση απαιτούσαν πολλή δουλειά.Αν υπάρχει κάτι με το οποίο θέλατε να πειραματιστείτε στο βιβλίο, θα μπορούσε να αφορά τον θόρυβο των «σιωπηλών τραυμάτων»;Υποθέτω ότι πρόκειται για ένα σύνολο ανταγωνιστικών αφηγήσεων, σε καθεμία από τις οποίες ένας χαρακτήρας περιγράφει ακριβώς ένα τραύμα. Επειδή ο Ορέστης δεν μιλάει πολύ γι' αυτό - ή δεν το καταλαβαίνει -, είναι και ο περισσότερο ευάλωτος.Μοιάζετε με τον Ορέστη σε οποιοδήποτε σημείο της ζωής σας;Ναι, ήμουν δίπλα στον πατέρα μου όταν τον χτύπησε ένα σοβαρό εγκεφαλικό, αλλά κανείς δεν ήξερε την παρουσία μου μαζί του, κι ούτε το ομολόγησα στη συνέχεια. Επίσης με έστειλαν σε οικοτροφείο (σ.σ.: υπονοεί τη φυγάδευση του Ορέστη από το πατρικό του στο σπίτι του θείου του Στρόφιου, στη Φωκίδα). Ναι, υπάρχει πολύς Ορέστης μέσα μου.Τι γνωρίζετε από τα αρχαία ελληνικά όσον αφορά τα σχήματα λόγου και τις μεταφορές ώστε να σας προϊδεάσουν για την κοινωνία στην οποία γεννιούνται;Χρησιμοποιούσα μεταφράσεις αναγνωρίζοντας ότι κανείς, μα απολύτως κανείς δεν μπορεί να φανταστεί πώς έμοιαζε η ζωή στην αρχαία κοινωνία. Το μυθιστόρημα είναι σχετικά νέο λογοτεχνικό είδος. Δούλεψα με αυτό και εστίασα σε αυτό. Ακολουθώντας τους κανόνες που είχα θέσει στον εαυτό μου και όχι επινοώντας μια ψεύτικη εκδοχή της αρχαιότητας.Στην Ελλάδα μαθαίνουμε σταδιακά τα ονόματα της Σάλι Ρούνεϊ, του Κέβιν Μπάρι και του Μάικ ΜακΚόρμακ. Και φυσικά γνωρίζουμε ήδη τον Σεμπάστιαν Μπάρι. Είναι ο αγώνας για τη γλώσσα και τη φόρμα που ενώνει τις διαφορετικές γενιές της ιρλανδικής λογοτεχνίας;Νομίζω ότι όλοι τους προσπαθούν για το μοντέρνο, να ανακαλύψουν νέους τρόπους για να γράψουν ένα μυθιστόρημα, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα, το στυλ και τη φόρμα, χωρίς να επαναλαμβάνουν αυτό που προηγήθηκε.Τι διαβάζετε αυτή την περίοδο;Ολοκληρώνω ένα μυθιστόρημα για τον Τόμας Μαν, οπότε όλα τα διαβάσματά μου αφορούν αυτόν τον συγγραφέα.Εάν μια ευρωπαϊκή εφημερίδα σάς έδινε την ευκαιρία μιας αποστολής για να γράψετε ένα μεγάλο άρθρο, τι θα επιλέγατε: τον Βόρειο Πόλο για την κλιματική αλλαγή ή τον Αμαζόνιο για να συναντήσετε μια φυλή του;Κι όμως, με ενδιαφέρει περισσότερο αυτό που συμβαίνει στην Ευρώπη, η παράδοξη άνοδος του νεοφασισμού στη Γαλλία, την Ισπανία (σ.σ.: η συνέντευξη δόθηκε πριν από τις πρόσφατες εκλογές), τη Γερμανία, την Ουγγαρία. Αν και η κλιματική αλλαγή είναι ένα ζήτημα με τεράστιες διαστάσεις, δεν θεωρώ τον εαυτό μου κατάλληλο να γράψω για αυτό.Ας υποθέσουμε ότι έχετε ελεύθερο ένα τριήμερο. Είστε ο τύπος που θα επιλέξει μια εκδρομή, να βγείτε έξω με φίλους ή να μείνετε σπίτι σας για να διαβάσετε;Ειδικά τον χειμώνα θα έμενα σπίτι μου με μια καλή φωτιά στο τζάκι, μουσική να παίζει και βιβλία γύρω μου.Εάν κάναμε αυτή τη συνέντευξη στη Νέα Υόρκη, πού θα διαλέγατε να βγούμε για ποτό;Δεν έχω βάλει ποτό στο στόμα μου τους τελευταίους 18 μήνες. Και το αγαπημένο μου μπαρ - το Temple Bar - έκλεισε.Σε αυτή τη συνέντευξη μιλήσαμε για έξοδο στη Νέα Υόρκη και λογοτεχνία. Πού νιώσατε πιο άνετα;Θα απαντήσω αλλιώς: μου αρέσει πολύ ένα εστιατόριο για ψάρι στην οδό Cornelia στο Γκρίνουιτς Βίλατζ που λέγεται «Διαμάντι».Γράψατε πρόσφατα στο London Review of Books για την εμπειρία σας με τον καρκίνο των όρχεων. Κρατήσατε ένα μάθημα ζωής από αυτή την περιπέτεια;Δεν έμαθα τίποτε. Είμαι σήμερα όπως ακριβώς και πριν, με τη διαφορά ότι έχω έναν όρχι. Έχασα πολύ χρόνο, πολλές φορές επώδυνο και βαρετό. Περίμενα πώς και πώς να τελειώσει όλη η διαδικασία. Και ήμουν τυχερός που επέζησα.Ποια ήταν η πρώτη σκέψη όταν ακούσατε τα ονόματα Τοκάρτσουκ και Χάντκε για το Νομπέλ Λογοτεχνίας;Ότι όλοι έχουν έναν συγγραφέα που πιστεύουν ότι πρέπει να κερδίσει το Νομπέλ. Θα επέλεγα, λοιπόν, τον Λάζλο Κρασναχορκάι, τον Ντον Ντε Λίλο ή τον Τζον Μπάνβιλ.