News

This post is only available in Greek.Ο αμερικανός Alec Ross, ειδικός σε θέματα καινοτομίας, μιλάει στο BHMAgazino και τον Γιώργο Νάστο για το νέο του βιβλίο Η οργισμένη δεκαετία του 2020, για τις προκλήσεις της δεκαετίας που διανύουμε και για τις προοπτικές της τεχνητής νοημοσύνης.Είναι πολύ ενδιαφέροντα αυτά που γράφει ο Αλεκ Ρος στο νέο του βιβλίο με τίτλο Η οργισμένη δεκαετία του 2020. Εταιρείες, χώρες, λαοί και η μάχη για το μέλλον μας για τις παθογένειες του σύγχρονου καπιταλιστικού συστήματος και για την υπαρξιακή, οικονομική και πολιτική μεταμόρφωση που είναι αναγκαία προκειμένου να οικοδομηθεί ένας καλύτερος κόσμος. Ο 51χρονος Αμερικανός υπηρέτησε ως ανώτερος σύμβουλος της Χίλαρι Κλίντον σε θέματα καινοτομίας την περίοδο της θητείας της στο υπουργείο Εξωτερικών (από το 2009 έως το 2013 δηλαδή) και θεωρείται από τους κορυφαίους ειδικούς παγκοσμίως σε αυτόν τον τομέα. Το προηγούμενο πόνημα του οξυδερκούς αναλυτή από το 2021, που είναι διακεκριμένος επισκέπτης καθηγητής στη Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων της Μπολόνια, λεγόταν Οι βιομηχανίες του μέλλοντος (2017), κυκλοφόρησε σε 24 γλώσσες και εξέταζε τις επιπτώσεις της αλματώδους τεχνολογικής προόδου στο αύριοτης παγκόσμιας οικονομίας.Κύριε Ρος, λέτε στο βιβλίο σας ότι εξαιτίας της παντοδυναμίας των πολυεθνικών κολοσσών χρειαζόμαστε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο. Ποια είναι τα πρώτα απαραίτητα βήματα που θα μας οδηγήσουν σε αυτό;Τα πρώτα βήματα μπορούν να γίνουν σε διάφορους τομείς. Καθένα τους συμβάλλει στην επιτυχία του επόμενου. Μπορούμε να αλλάξουμε πορεία την επόμενη δεκαετία εφαρμόζοντας μια σειρά αλληλένδετων μεταρρυθμίσεων που θα δημιουργήσουν καλύτερες συνθήκες για ολόκληρο τον πλανήτη. Εν ολίγοις, αυτές περιλαμβάνουν την αντικατάσταση του μετοχικού καπιταλισμού με τον συμμετοχικό καπιταλισμό, τη μεταρρύθμιση του διεθνούς φορολογικού συστήματος, την επέκταση των μέτρων προστασίας της εργασίας ώστε να ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα του 21ου αιώνα και την άμεση πίεση για μετάβαση στην καθαρή ενέργεια. Καθεμία από τις ιδέες αυτές λειτουργεί συνεργατικά με τις άλλες. Κάθε βήμα κάνει το επόμενο πιο εφικτό και πιθανό. Η κατάργηση του μετοχικού καπιταλισμού μάς δίνει τη δυνατότητα να καταλύσουμε τους φορολογικούς παραδείσους, παρέχοντας στις κυβερνήσεις τους πόρους για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, όπερ σημαίνει μειωμένη κλιματική μετανάστευση. Το τέλος της επαναγοράς μετοχών μπορεί να σημαίνει ότι οι εταιρείες θα έχουν περισσότερα χρήματα για να πληρώσουν τους εργαζομένους, τόσο σε μετρητά όσο και σε μετοχές, κάτι που θα εξασφαλίσει την ευημερία των εργαζομένων και θα καταστήσει την αυταρχική διακυβέρνηση της κοινωνίας λιγότερο ελκυστική επιλογή. Η μαγεία αυτών των επιδιορθώσεων είναι ότι λειτουργούν μαζί. Καμία δεν είναι ανέφικτη και η πρόοδος προς τη μία κάνει τις άλλες πολύ πιο εφαρμόσιμες.Αναφέρατε τον μετοχικό και τον συμμετοχικό καπιταλισμό. Μπορείτε να κάνετε μια διάκριση μεταξύ τους;Ο καπιταλισμός δεν είναι ένα πράγμα, υπάρχουν διάφορα μοντέλα του. Ο μετοχικός καπιταλισμός υποδεικνύει ότι μόνος στόχος μιας επιχείρησης είναι η μεγιστοποίηση του κέρδους των ιδιοκτητών της, των μετόχων της. Ο συμμετοχικός καπιταλισμός βάζει και άλλους παράγοντες στην εξίσωση: τους εργαζομένους, την ευρύτερη κοινωνία, τους πελάτες, το περιβάλλον. Μέχρι τα 70s αυτή ήταν η επικρατέστερη μορφή καπιταλισμού στις ΗΠΑ μέχρι που προέκυψε μια πιο νέα, πιο αδίστακτη εκδοχή του, οι αρχές της οποίας τέθηκαν από την Οικονομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Σικάγο. Νομίζω ότι το παρακάναμε με τον μετοχικό καπιταλισμό, γι’ αυτό και υπάρχει τόση οργή στην κοινωνία μας. Υπάρχουν ελάχιστοι νικητές και πολλοί χαμένοι και όσοι ωφελούνται αυτή τη στιγμή είναι πάρα πολύ λίγοι.Είστε ειδικός σε θέματα καινοτομίας. Πώς πιστεύετε ότι θα επηρεάσει η εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης το μέλλον μας;Νομίζω ότι σε μερικά χρόνια θα πηγαίνουμε στις δουλειές μας και είτε θα λέμε εμείς σε μια μηχανή τι να κάνει είτε θα μας δίνει εκείνη διαταγές. Ελπίζω ότι η πιο ελπιδοφόρα προοπτική θα αποδειχθεί τελικά και πιο βάσιμη. Με τον τρόπο που η αυτοματοποίηση της παραγωγής μάς επέτρεψε να πάμε από την εξαήμερη εργασία στο πενθήμερο μοντέλο και έφερε καλύτερα αποτελέσματα στη γεωργία και στη βιομηχανία με λιγότερο κόπο, έτσι ελπίζω ότι και η χρήση της AI θα μας απαλλάξει από δουλειές που είναι βαρετές και επαναλαμβανόμενες, δημιουργώντας ένα πλαίσιο που θα μας επιτρέπει να είμαστε πιο ανθρώπινοι. Ολα αυτά θα εξαρτηθούν φυσικά από το ρυθμιστικό πλαίσιο που θα υιοθετηθεί τελικά. Διότι προς το παρόν συζητάμε για την τεχνητή νοημοσύνη που δεν αναλαμβάνει δουλειές ρουτίνας αλλά γίνεται πιο δημιουργική, με γνωστικές ικανότητες.Ποιοι σύγχρονοι στοχαστές έχουν επηρεάσει πιο πολύ τον τρόπο σκέψης σας;Παρά τη δουλειά που έχω κάνει στο πεδίο της γεωπολιτικής, είμαι πιο πολύ επηρεασμένος από προσωπικότητες των τεχνών και του πολιτισμού. Ζούμε σε μια εποχή από την οποία η πραγματική φιλοσοφία απουσιάζει. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα του effective altruism, ενός κινήματος που εκπροσωπείται, μεταξύ άλλων, από τον καθηγητή του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Γουίλ Μακ Ασκιλ και κάποια από τα μηνύματά του μου προκαλούν απέχθεια. Τα αποτελέσματα αυτής της φιλοσοφίας μπορούμε να τα δούμε στον τρόπο σκέψης του Σαμ Μπάκμαν-Φριντ που εξαφάνισε μερικά δισεκατομμύρια δολάρια μέσω της εταιρείας κρυπτονομισμάτων FTX. Θεωρώ ότι πολλοί από τους σύγχρονους κραταιούς στοχαστές είναι ακραίοι στις πεποιθήσεις τους, είτε συντάσσονται με την Aριστερά είτε ανήκουν στη Δεξιά. Είμαι υπέρ του κεντροαριστερού, κεντρώου χώρου και υπέρ δραστικών λύσεων χωρίς την πολεμική ταξική ρητορεία της άκρας Αριστεράς και χωρίς τη μισαλλοδοξία που βλέπω στην Ακροδεξιά.Πείτε μας λίγα λόγια για την εμπειρία σας ως συμβούλου της Χίλαρι Κλίντον σε θέματα καινοτομίας την περίοδο που ήταν υπουργός Εξωτερικών.Ήταν δουλειά μου να λύνω προβλήματα, χρησιμοποιώντας συχνά την τεχνολογία και την καινοτομία, που ήταν δύσκολο να λυθούν διά της διπλωματικής οδού. Αυτό περιλαμβάνει από το να εμποδίσουμε τον Ασαντ στη Συρία να χρησιμοποιήσει το GPS στα κινητά τηλέφωνα των πολιτών του προκειμένου να κάνει στοχευμένες δολοφονίες μέχρι τον συντονισμό της βοήθειας για τους πληγέντες μετά τον σεισμό του 2010 στην Αϊτή.Ποια είναι η άποψή σας για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία;Η Ρωσία έχει ολοκληρωτικά, 100%, το βάρος της ευθύνης για αυτόν τον πόλεμο. Δεν υπάρχει ούτε ένα μικρό ποσοστό που να βαραίνει κάποιον άλλον. Και θα δούμε αν ο δυτικός κόσμος έχει την προθυμία και τη διάθεση να υψώσει ανάστημα σε έναν απολυταρχικό νταή σαν τον Πούτιν, ο οποίος έχει ήδη αμφισβητήσει την ανεξαρτησία της Μολδαβίας, έχει εισβάλει στη Γεωργία – αν δεν τον αντιμετωπίσουμε θα θελήσει να επαναφέρει την ΕΣΣΔ και την απολυταρχία της. Πιστεύω ότι είναι μοχθηρός και θα πρέπει να τον σταματήσουμε – σχεδόν – με κάθε κόστος. Θα ήθελα να προσθέσω και τούτο: αν κάτι επιβεβαίωσε την ανάγκη ύπαρξης του ΝΑΤΟ, αυτό ήταν η εισβολή στην Ουκρανία.Την κλιματική κρίση προλαβαίνουμε να την αντιμετωπίσουμε;Θα μπορούσαμε να εστιάσουμε στην αλλαγή συμπεριφοράς των ανθρώπων και πρέπει να το κάνουμε, όμως αν θέλουμε να μειώσουμε σημαντικά τους δείκτες θα πρέπει να γίνουν πρωτοποριακές ανακαλύψεις στην έρευνα για ανανεώσιμες πηγές καθαρής ενέργειας. Αυτό ίσως και να απαιτήσει την επένδυση δεκάδων, ακόμη και εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανάπτυξη τεχνολογιών όπως η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα, η βιομάζα ή η πυρηνική σύντηξη. Πρέπει να εστιάσουμε σε όλες, γιατί δεν ξέρουμε από πού θα προκύψει η ιδανική λύση και μέχρι τότε φοβάμαι ότι θα βαδίζουμε απλώς προς την περιβαλλοντική καταστροφή.Για την Ελλάδα τι άποψη έχετε; Ποια θέση καταλαμβάνει στον σύγχρονο κόσμο;Έχω επισκεφθεί την Ελλάδα, είναι μια πολύ όμορφη χώρα με υπέροχους ανθρώπους και η οικογένειά μου την αγαπάει πολύ, αλλά δεν είμαι ειδικός. Δεν είναι ιδιαιτέρως γνωστή για τον ρόλο της στον χώρο της καινοτομίας, δεν έχει τη φήμη οικονομίας του 21ου αιώνα. Πολιτικά, προκαλεί σύγχυση στους Αμερικανούς και δεν μπορούμε να καταλάβουμε με σαφήνεια γιατί διαχρονικά οι ΗΠΑ δεν είναι δημοφιλείς στην πατρίδα σας όσο στην υπόλοιπη Ευρώπη – κάτι που προσωπικά με εκπλήσσει, γιατί εδώ υπάρχει συμπάθεια και αγάπη για την Ελλάδα, υπάρχει και μια δυνατή ελληνοαμερικανική κοινότητα. Ίσως και λόγω της πρόσφατης οικονομικής κρίσης επικρατεί επίσης και η εντύπωση μιας πολιτικής αστάθειας.Συγκαταλέγετε εαυτόν στους αισιόδοξους ή στους απαισιόδοξους;Είμαι αισιόδοξος διότι μόνο οι αισιόδοξοι αλλάζουν τον κόσμο. Όταν επιλέγεις να είσαι απαισιόδοξος είναι σαν να παραδέχεσαι ότι δεν μπορείς να αλλάξεις τίποτα. Όσοι άνθρωποι γνωρίζω που έχουν σημειώσει σημαντικά επιτεύγματα είναι όλοι αμετανόητα αισιόδοξοι και δεν χάνουν το φρόνημά τους ακόμη και όταν έρχονται αντιμέτωποι με την αποτυχία. Θυμάμαι πάντα τη ρήση του Θίοντορ Ρούζβελτ: «Είναι πολύ καλύτερο να τολμάς μεγαλειώδη πράγματα, να κερδίζεις ένδοξους θριάμβους, έστω και αν καταλήγεις να αποτυγχάνεις, παρά να συντάσσεσαι με εκείνα τα φτωχά πνεύματα που ούτε απολαμβάνουν πολλά ούτε υποφέρουν πολύ, επειδή ζουν στο γκρίζο λυκόφως που δεν γνωρίζει ούτε νίκη ούτε ήττα». Οι πεσιμιστές ζουν σε αυτό το γκρίζο τοπίο, οι αισιόδοξοι ζουν στη λιακάδα.Ανακαλύψτε περισσότερα για τον Alec Ross και τα βιβλία του στις εκδόσεις Ίκαρος. 

This post is only available in Greek.Ο συγγραφέας και ραδιοφωνικός παραγωγός μιλάει για την ασκητική της γραφής στην Έφη Φαλίδα και την εφημερίδα Τα Νέα.Κάτοικος κέντρου τα τελευταία 16 χρόνια, ο Θάνος Σταθόπουλος έχει την άνεση του ποιητή ο οποίος τρέφεται από τις αρρυθμίες της πόλης και ψύχραιμα τις παρακολουθεί για να τις μεταγράψει σε μια σύνθεση ελλειπτικού κειμένου στο οποίο διαπρέπει. Θα λέγαμε όμως ότι έχει κερδίσει επάξια ένα μετάλλιο περιδιάβασης σε όλους τους χώρους κοινωνικής συναναστροφής όπου κυκλοφόρησαν ελεύθερα πνεύματα. Και ως συνομιλητής διευκρινίζει ότι από την εφηβεία του πραγματοποίησε την επιθυμία του να ριχτεί «εκεί έξω» για να γυρίζει και να γνωρίζει ανθρώπους. Δύσκολη τέχνη, αλήθεια, να μαθαίνεις τους ανθρώπους χωρίς να χάνεις την πυξίδα σου. Όμως η ποίηση, άλλος ασφαλής οδηγός, τον συντροφεύει. Και τον πλούτο της τον μοιράζει από το Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΑ στους ακροατές της εκπομπής του «Flores para los muertos» διαβάζοντας στίχους και επιλέγοντας μουσική. Παραμονές της επανακυκλοφορίας του περιοδικού για τις τέχνες και τον λόγο «kaput.», στο οποίο συμμετέχει μαζί με τους Χριστόφορο Μαρίνο και Χρήστο Χρυσόπουλο, βρίσκεται εντός της πραγματικότητας από τις πρώτες πρωινές ώρες για να ενορχηστρώσει τον κόσμο των κειμένων του.Ως συγγραφέας πώς αποφεύγεις ή πώς αναλύεις τις κακοτοπιές της γλώσσας;Ζώντας μέσα στη γλώσσα είσαι συνεχώς επί της ολισθηρότητας. Έχω έναν τρόπο να εξετάζω τη γλώσσα: εξετάζω εάν είναι σύμφυτη με το νευρικό μου σύστημα (όπως έλεγε ο Φράνσις Μπέικον για τις εικόνες που δημιουργούσε). Αυτό προϋποθέτει φυσικά να εξετάζεις συγχρόνως συχνά το νευρικό σου σύστημα.«Η διασκευή του εαυτού μου στις 06.30», ο τίτλος του επερχόμενου βιβλίου σου. Είναι επιδιορθωτική κίνηση ενός ναρκισσιστικού εγώ;Όχι βέβαια, καμία σχέση. Πρώτα απ’ όλα όμως να σημειώσω ότι ο τίτλος του επερχόμενου βιβλίου μου είναι και ο γενικός τίτλος μιας συγκεντρωτικής έκδοσης όλων των βιβλίων μου από το 1983 κι εντεύθεν, που θα κυκλοφορήσει στα τέλη του 2023 ή ίσως στις αρχές του 2024 από τις εκδόσεις Ίκαρος. Ο τόμος περιλαμβάνει εννέα βιβλία μαζί με το καινούργιο μου βιβλίο. Επανέρχομαι τώρα στο ερώτημά σου. Συνηθίζω να ξυπνώ πολύ νωρίς: είμαι άνθρωπος που λειτουργεί κυρίως το πρωί - όπως ο περισσότερος κόσμος. Συνεπώς γράφω πάντα το πρωί· πολύ πρωί, από τις 5 ή 6 η ώρα. Αχάραγα. Επιπλέον, έχω εμμονή με το ξημέρωμα, όταν χαράζει η μέρα. Είναι η ώρα που η ψυχή είναι ελαφριά από τα πεθαμένα βάρη της προηγούμενης μέρας και μια νέα θεώρηση των πραγμάτων και των ωρών λαμβάνει χώρα, μια αναγωγή του βίου στη νέα μέρα που ανατέλλει. [«Η ψυχή πολύ νωρίς το πρωί. Ανειλημμένη είναι» γράφω στην έναρξη του βιβλίου μου Εισαγωγή στη μέρα (2021).] Η ψυχή φεύγει με φτερά για να διοχετευθεί στο νέο εικοσιτετράωρο. Αυτό λοιπόν που πρέπει να κρατήσουμε είναι η αναγωγή: το πέρασμα και οι όψεις του εαυτού που πιθανώς εμφανίζονται. Το πέρασμα του εαυτού στο αρτιγενές εικοσιτετράωρο προϋποθέτει τη διασκευή του ή την ανασκευή, αν θέλεις. Η διασκευή είναι συνεπαγωγή. Θα πρέπει ασφαλώς να το εννοήσουμε ποιητικά.Πετάς το αρχείο των αναμνήσεών σου ή το συλλέγεις αυτάρεσκα;Δεν είμαι συλλέκτης αναμνήσεων, και εν γένει συλλέκτης. Αλώστε οι αναμνήσεις σε κατοικούν ή σε εγκαταλείπουν. Δεν τις πετάς ακριβώς, μάλλον σβήνονται: ξεθωριάζουν σαν τις παλιές φωτογραφίες και αλλοιώνονται τα χρώματά τους. Το δυναμό των αναμνήσεων έχει αξία όταν μπορεί να επαναπροσδιορίζει και να σηματοδοτεί το παρόν, άλλως οι αναμνήσεις καταλήγουν memoires. Δεν έχω τίποτα με τα memoires, ίσα-ίσα, έχω καταβροχθίσει πολλά στη ζωή μου και μου αρέσει πολύ να διαβάζω αυτοβιογραφίες και απομνημονεύματα. Συμβαίνει όμως οι αναμνήσεις να λειτουργούν ως υπομνήσεις. Κοντολογίς, δεν είμαι αρχειοθέτης αναμνήσεων.Τι σημασία έχουν για το δικό σου παρόν οι παρέες;Πότε-πότε μου λείπουν πολύ οι παρέες: με τη συνεννόηση και την ασυνεννοησία τους, με τη σύμπνοια, τη συνενοχή και το χάος τους. Είχα την τύχη από την ηλικία των δεκαέξι ετών «να μαγαριστώ στην αγορά», όπως έγραφε ο Κωστής Παπαγιώργης, και να διαπλάσω τον εαυτό μου μέσα σε παρέες, συνεχώς και αδιαλείπτως. Πολλές και ετερόκλητες. Εν αρχή ην ο Μάνος Χατζιδάκις: ο θεμέλιος λίθος της μαθητείας μου και η ιδρυτική συνθήκη του εαυτού. Σαράντα χρόνια μετά, όταν περπατάω στη Ρηγίλλης και πέριξ της πλατείας Προσκόπων νιώθω πάντα ένα φτερούγισμα στο στήθος. Σχεδόν την ίδια εποχή, η σχέση μου με τη Λένα Πλάτωνος, οι παρέες και τα πάρτι στα σπίτια της των οδών Τιμολέοντος Φιλήμονος και Ξανθίππου· λίγο αργότερα, η τριβή και τα εικοσιτετράωρα στα πιο πιθανά και απίθανα σημεία της Αθήνας με τον Νίκο Καρούζο, όπου ξηλώναμε τον χρόνο. Σε καφενεία, εστιατόρια, μπαρ και σπίτια εξυφαίνετο ο ιστός της συνύπαρξης και της ύστερης μαθητείας. Κάθε σχέση, σε οποιαδήποτε ηλικία, περιέχει ένα ποσοστό μαθητείας. Δεν μπορεί να γίνει αλλιώς. Τα σημαντικότερα πράγματα τα έμαθα μέσα από τα πρόσωπα που συναναστράφηκα και μέσα από τις παρέες. Έμαθα επίσης να συμπεριφέρομαι και ασκήθηκα στη συζήτηση και στην ατάκα, στην επιχειρηματολογία, στην πειθώ, στην ευγένεια και στον καβγά της συνύπαρξης γύρω από ένα τραπέζι ή καθισμένος στον πάγκο του μπαρ. (Έμαθα δηλαδή να μπορώ και να τσακώνομαι σαν άνθρωπος.) Αυτά είναι λεπτότητες. Ο χαρακτήρας φτιάχνεται πάντα έξω, με τους άλλους. («Αν δεν αγαπάς τα καφέ δεν θα βγεις ποτέ στον δρόμο», γράφω στο βιβλίο μου Η ώρα (2018).] Έμαθα ν’ ακούω, να ζυγίζω και να περνάω από κρησάρα γρήγορα τα λόγια των άλλων. Έμαθα να μυρίζομαι τα «νούμερα» και τα «ψώνια» αμέσως. Αυτά δεν τα μαθαίνεις διαβάζοντας ή σοφάροντας στον υπολογιστή σου. Η τελευταία ουσιαστική παρέα στη ζωή μου ήταν αυτή του «Ενοίκου» -του μπαρ της οδού Καλλιδρομίου, του Βαγγέλη Ζαφειρόπουλου, το 1992 και το 1993: Κωστής Παπαγιώργης, Χρήστος Βακαλόπουλος, Ευγένιος Αρανίτσης, Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, Ηλίας Λόγιος, Γιώργος Κοροπούλης, Κλεοπάτρα Λυμπέρη, Πέτρος Τατσόπουλος, Γιώργος Ξενάριος, Ξενοφών Μπρουντζάκης, η μόνιμη σύνθεση. Είχε ξεκινήσει από τον «Βρούτο», το μπαρρεστοράν στον Λόφο του Στρέφη, με ελαφρώς διαφορετική σύνθεση, το 1991· όταν έκλεισε ο «Βρούτος» μεταφερθήκαμε στον «Ένοικο» που μόλις είχε ανοίξει. Η παρέα διαλύθηκε ουσιαστικά με τον θάνατο του Βακαλόπουλου. Σήμερα ζω πότε-πότε κάποια ξέφτια παρέας, κάποια σπαράγματα με πολύ νεότερους, κατά κύριο λόγο, και τους εναπομείναντες φίλους.Είναι η φιλία η ανώτερη για σένα επένδυση;Δεν ξέρω, ποτέ δεν είδα τις σχέσεις ως επενδύσεις, μάλλον είναι όμως οι πιο βαριές επενδύσεις. Προφανώς η φιλία έχει παίξει πρωτεύοντα ρόλο στη ζωή μου, απ’ όσα ήδη έχω αναφέρει. Η φιλία και ο έρωτας ήσαν πάντα οι δύο πόλοι. Οι Γάλλοι λένε ότι «η φιλία είναι ο έρωτας χωρίς τα φτερά». Ευγνωμονώ και περιφρουρώ όμως και τα τετραγωνικά μου μέτρα. Διότι πρέπει να σου πω ότι παρότι έζησα πολύ έξω και με πολύ κόσμο και πολλούς φίλους κατά περιόδους, είμαι μοναχικός άνθρωπος. Έχω ανάγκη την απομόνωση. Όσο μεγαλώνω δε, τόσο περισσότερο ενισχύεται η τάση για μόνωση.Τι αντιπροσωπεύει η επανακυκλοφορία του περιοδικού «kaput.»;Τη συνέχεια του διαλόγου και της ζύμωσης που ξεκίνησε με το πρώτο τεύχος το 2008 για να σταματήσει λόγω κόπωσης με το δέκατο τρίτο τεύχος το 2012. Έχουν περάσει έντεκα χρόνια: η κριτική και οι στήλες για τα εικαστικά στις εφημερίδες εξαφανίστηκαν, κάποιο καινούργιο περιοδικό ή σάιτ δεν εμφανίστηκε, ενώ, από την άλλη, μια νέα γενιά θεωρητικών, επιμελητών και καλλιτεχνών έχει εμφανιστεί. Όπως και πριν από δεκαπέντε χρόνια, προκύπτει η ανάγκη να δούμε και να μιλήσουμε για τα πράγματα. Υπάρχει ένα αίτημα διαλόγου, ίσως πολύ περισσότερο από την πρώτη περίοδο του «kaput.», εξαιτίας του γεγονότος ότι τα τελευταία χρόνια η απουσία θεωρητικού λόγου αφήνει τα εικαστικά έργα έξω από κάποιου είδους συγκείμενο, εφόσον δεν συγκροτείται συγκείμενο, ώστε να κυριαρχούν τα δελτία Τύπου, οι δημόσιες σχέσεις και η σύγχυση. Η δεύτερη περίοδος του «kaput.» εκκινεί τον Μάιο του τρέχοντος έτους και εκτός από εμένα και τον Χριστόφορο Μαρίνο προστίθεται στη διεύθυνση του περιοδικού ο συγγραφέας Χρήστος Χρυσόπουλος.Τι σε ενοχλεί περισσότερο στην ανθρώπινη συμπεριφορά; Η έλλειψη ήθους. Και, όπως γνωρίζουμε, το ήθος αφορά ιδιότητες του χαρακτήρα. Επομένως, οδηγούμαστε μοιραία στα νάματα της αρχαιοελληνικής γραμματείας, θέλουμε δεν θέλουμε. Ανακαλύψτε όλα τα βιβλία του Θάνου Σταθόπουλου στις εκδόσεις Ίκαρος.

This post is only available in Greek.Διαβάστε τη συνέντευξη που παραχώρησε ο Ανδρέας Νικολακόπουλος στον Γιώργο Ρομπόλα για το ONEMAN, με αφορμή τη συλλογή διηγημάτων του, Σάλτος.Τι δουλειά έχει ο λογοτεχνικός τρόμος με την ελληνική πολιτική ιστορία; Γιατί ένας μάγειρας δε γράφει για φαγητό; Τελικά, ο μισθός είναι ή όχι τυραννία; Μία συζήτηση με τον καταξιωμένο μάγειρα και ανερχόμενο συγγραφέα με αφορμή τη νέα, σκοτεινή -και εξαιρετική- συλλογή διηγημάτων που ακούει στο χαρακτηριστικό όνομα Σάλτος. Η συλλογή ξεκινά με πολύ σκληρές εικόνες και αναφορές σε έναν ιερέα που μαγάριζε την κόρη του. Πόσα πράγματα μπορούν να χωρέσουν σε μία πρόταση τελικά;Πιστεύω πως μπορούν να χωρέσουν πολλά σε δύο ή τρεις λέξεις. Η σύμπτυξη, η πύκνωση και ο υπαινιγμός –δε θα κουραστώ να το λέω– με ιντριγκάρουν. Αντιθέτως, νομίζω πως με τις πολλές αναλύσεις και το πλάτιασμα των λέξεων χάνονται πολλά όσον αφορά το συγκινησιακό ύφος αν δεν είσαι ο Herman Melville ή ο Φιόντορ Ντοστογιέφσκι.Θυμάμαι πάντα την τελευταία φράση ενός διηγήματος του Charles Bukowski με τίτλο Η ομορφότερη γυναίκα στην πόλη που τελείωνε με το «η νύχτα προχωρούσε και δεν μπορούσα να κάνω τίποτε για αυτό». Ε, μια τέτοια φράση χωράει πολλές αναγνώσεις και μια τεράστια κοσμοθεωρία ή οπτική πίσω της.Η ιδέα για τον «Σάλτο», τον βράχο από όπου γκρεμίζονται άνθρωποι και ζώα, πώς προέκυψε;Ο Σάλτος είναι ένας υπαρκτός βράχος στο χωριό μου. Φυσικά, δεν έχει αυτό το όνομα ή δεν το είχε μέχρι να γραφτεί το βιβλίο. Όταν ήμουν μικρός ο πατέρας μου μού είχε δείξει εκείνο τον γκρεμό ή ένα διπλανό και μου είχε πει ότι από εκεί πέταγαν τα γέρικα άλογα ή τα σκυλιά.Αυτό προφανώς αποθηκεύτηκε μέσα μου, και όταν με βασάνιζε το ερώτημα αν η λύση είναι να φύγεις γενικά μακριά από τους ανθρώπους εκείνη η μνήμη ξαναήρθε. Μαζί με το γεγονός πως ήθελα ένα κεντρικό σημείο να γίνει ο άξονας της ιστορίας και γύρω του να χτίζεται η πλοκή και να συμβαίνουν παράδοξα γεγονότα σε σημείο που να μπαίνει στο τραπέζι η ερώτηση αν το αντικείμενο ή το μέρος είναι ζωντανό και επηρεάζει τους γύρω του.«Βαστώ από ράτσα που τραγούδησε στα βασανιστήρια» είναι η φράση στο νέο Σύνταγμα που καταρτίζουν οι γυναίκες, οι οποίες εξεγείρονται ενάντια στο άντρες στο Οι Κόρες της Αιθάλης. Πρόκειται για μία διαφορετική Λυσιστράτη, για μία εκδοχή του πιο ακραίου φεμινισμού ή είναι πολύ επιφανειακή αυτή η ανάγνωση;Αυτή είναι μια αγαπημένη μου φράση από τον Αρθούρω Ρεμπώ. Οι Κόρες της Αιθάλης γράφτηκαν με σκοπό να καταδείξουν την επιρρεπή προς τη διαφθορά φύση του ανθρώπου. Ειδικά του εκμεταλλευομένου όταν γίνεται εκμεταλλευτής και χωρίς να το καταλάβει μεταμορφώνεται σε αυτό που πολεμούσε. Ο ακραίος φεμινισμός είναι στα μάτια μου το ίδιο φαιδρός με τη φαλλοκρατία και γενικά όλα τα στρατόπεδα και οι παρατάξεις με βρίσκουν αντίθετο και αποσβολωμένο μπροστά στην ανάγκη του ανθρώπου να κερδίσει με όποιο τρόπο η δική του αλήθεια ή να κερδίσει γενικά και αν είναι δυνατόν να εξαφανίσει την αντίθετη γνώμη αντί να την πείσει για το δίκαιο της στάσης του.Τι ρόλο έχουν παίξει τα ταξίδια στη ζωή σου;Δεν είμαι σίγουρος για τα ταξίδια γιατί πάντα πίστευα πως τα ταξίδια είναι ο παράδεισος των αφελών και των καταπιεσμένων. Σίγουρα όμως έπαιξε ρόλο το ότι έζησα και εργάστηκα σε άλλες χώρες. Αν θες να μάθεις μια κουλτούρα ή κερδίσεις το στοίχημα με τον εαυτό σου πρέπει να ζήσεις σε ένα μέρος. Να εργαστείς εκεί, να έρθεις σε επαφή με το κρατικό σύστημα, να δεις το μέρος σε πολλές εποχές και σε διάφορες συνθήκες, να αγαπήσεις, να ταλαιπωρηθείς, να κάνεις φίλους και εχθρούς και μετά να μάθεις να μη δραματοποιείς τα γεγονότα ή να λειτουργείς με πανικό και ενθουσιασμό. Το να ζήσεις και αλλού σε μαθαίνει να μην το κάνεις θέμα. Αυτό είναι το μεγαλύτερο μάθημα.Έχεις σπουδές στη ζωγραφική, εργάζεσαι ως επαγγελματίας μάγειρας, έχεις εκδώσει τρία βιβλία. Με ποια σειρά ήρθαν στη ζωή σου και πώς τα ιεραρχείς σήμερα;Πρώτα ήρθε η Ζωγραφική. Μετά με έπιασε όμηρο η Μαγειρική και τελικά με απελευθέρωσε το Γράψιμο. Η ζωγραφική ήταν κάτι το πηγαίο από μικρή ηλικία πριν βομβαρδιστώ από επιλογές, εργασιακά διλήμματα και άγχη. Η μαγειρική ήρθε και έγινε το σταθερό μου που με έκανε να δω τον κόσμο, να πειθαρχήσω και να γλιτώσω από πολλούς κινδύνους που με περίμεναν στη γωνία. Της χρωστάω τα πάντα και τη βιολογική μου ύπαρξη. Το γράψιμο ήρθε απρόσμενα όπως κάποτε η ζωγραφική και βγήκε το ίδιο αβίαστα σαν έκφραση. Απαιτώντας φυσικά την ίδια πειθαρχία, ταπεινότητα και σεβασμό. Όσον αφορά την ιεραρχία νομίζω πως η ζωγραφική θα είναι πάντα μέσα μου πάνω από όλα και οδηγός αποφυγής λαθών στα άλλα δύο. Το γράψιμο όμως είναι σίγουρα το πιο λυτρωτικό εκ των τριών και η μαγειρική το πιο χρήσιμο για άτομα σαν εμένα.Η χρήση παλαιών τύπων, ντοπιολαλιάς αλλά και σχεδόν λησμονημένων επιθετικών προσδιορισμών τι πιστεύεις ότι προσφέρει στα κείμενα;Πέρα από τον τοπικό προσδιορισμό, τη συγκεκριμενοποίηση της εποχής και της κοινωνικής τάξης προσφέρει μια ένωση με κάτι παλιότερο και είναι μια πράξη σεβασμού και απόλυτης αγάπης σε έναν κόσμο που χάνεται ολοταχώς. Πολλοί λένε «μα πάλι για την ελληνική επαρχία μιλάτε». Ότι είναι μόδα και τάση. Αναρωτήθηκαν ποτέ αν συμβαίνει το ίδιο διαβάζοντας William Faulkner, Flannery O’Connor, Juan Rulfo ή Λέων Τολστόι; Γιατί η αμερικάνικη, η μεξικάνικη ή η ρώσικη επαρχία μπορεί να προσφέρει στη λογοτεχνία και η δική μας όχι; Συστήνω σε όλους μια βραδινή βόλτα σε κάποιο εγκαταλελειμμένο ορεινό χωριό ως προς απάντηση του τι συναισθήματα μπορούν να γεννηθούν ακόμα και σήμερα.Εκτός από αναφορές στον ευρωπαϊκό ρομαντισμό και συμβολισμό διακρίνω και την επιρροή της λογοτεχνίας του τρόμου στη συλλογή. Τι ρόλο έχουν παίξει ο Edgar Allan Poe και H.P. Lovecraft στο έργο σου;Προφανώς, ο Poe και ο Lovecraft υπήρξαν μεγάλες επιρροές μου από πολύ νωρίς. Το ότι δεν τους διαβάζω τόσο συχνά όπως κάποτε μα μπορούν και διακρίνονται οι αναφορές τους στα γραπτά μου αποδεικνύουν το μεγάλο στίγμα που μου άφησαν.Το Παραπέτασμα του μύλου είναι από τις πιο ενδιαφέρουσες, πιο έξυπνες ιστορίες δύο σελίδων που έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια. Μήπως τέτοιες αφηγήσεις έχουν μεγαλύτερη τύχη στον κόσμο του ίντερνετ;Για να είμαι ειλικρινής δεν ξέρω ποιος είναι ο κόσμος του ίντερνετ σχετικά με τη λογοτεχνία. Είμαι αρκετά αναλογικό άτομο για αυτή την εποχή. Πιστεύω όμως πως έχω περισσότερη ανάγκη σαν αναγνώστης από τέτοιες μικρές ιστορίες από ότι δύσπεπτα βιβλία των 800 σελίδων.Τι δουλειά έχει ο λογοτεχνικός τρόμος με την πολιτική ιστορία της Ελλάδας και πιο συγκεκριμένα την εμφύλια διαμάχη; (Αναφέρομαι στο διήγημα Η άσφαλτος που καίει)Πιστεύω πως η λογοτεχνία δεν πρέπει να είναι αποκομμένη από την κοινωνία. Δε μιλάω για στράτευση μα για θέση ή καλύτερα αισθητική και ηθική. Αυτό το διήγημα γράφτηκε κυρίως για να φωτίσει τα σκοτεινά σημεία των μικρών κοινωνιών, τα κλειστά στόματα, τις παθογένειες της Ελλάδας που τα βάζει όλα κάτω από το χαλί αρνούμενη να κοιτάξει τα γεγονότα κατάματα με κριτική διάθεση και απλά επιστρατεύει μια κοντή και επιλεκτική μνήμη με σκοπό να νιώσει καλύτερα μπροστά στις αισχρές πράξεις της. Ώσπου τελικά καταλήγει να ξαναζεί την ιστορία και για μια ακόμα φορά και να κάνει πως δε γνώριζε μήπως και νιώσει λιγότερες ενοχές. Αν γνωρίζει αυτό το συναίσθημα, που όσο πάω και αμφιβάλω.Οι ήρωές σου ζουν σε ένα μάλλον άχρονο κόσμο, συνήθως βρίσκονται πολύ κοντά στη φύση και φλερτάρουν με την τρέλα. Πόσο κοντινοί είναι στον σύγχρονο άνθρωπο των μεγαλουπόλεων;Πιο κοντά από όσο φαίνεται. Πιστεύω ότι σήμερα οι ψυχικές διαταραχές είναι πολλαπλασιασμένες μα καλύπτονται επαρκώς πίσω από ιατρικές συνταγές, ξεσπάσματα στα κοινωνικά δίκτυα (λυτρωτικά για πολλούς) και κυρίως μέσα στη γενική διαταραχή της εποχής που πλέον όλα αυτά μοιάζουν λογικά. Για να είμαι ειλικρινής μου φαίνεται πιο εύκολο να χάσεις τα μυαλά σου κοιτάζοντας όλη μέρα έναν φωταγωγό ή ακούγοντας ασταμάτητα κορναρίσματα και βρισιές από ότι να βλέπεις την ομίχλη να μπαίνει στα έλατα ή το φθινόπωρο να κιτρινίζει τα δέντρα.Η συλλογή Σάλτος κουβαλά πολύ σκοτάδι μέσα της. Αντίστοιχα, πόσο σκοτάδι κουβαλούν τα εξαντλητικά ωράρια των διάσημων εστιατορίων και ο κόσμος της κουζίνας;Ο κόσμος της εστίασης φθάνει στη ριζική του αναδίπλωση αν όχι στο τέλος του. Οι λόγοι είναι πολλοί και οι υπεύθυνοι περισσότεροι. Τα σκοτάδια των επαγγελματικών κουζινών είναι πολλά. Μα τα ίδια δεν είναι και όταν στέκεσαι για 40 χρόνια πίσω από έναν πάγκο βάζοντας σφραγίδες, μοιράζοντας παράβολα των 9 ευρώ και αντιμετωπίζοντας ορδές εξαγριωμένων πολιτών; Η κουζίνα είναι ένα δύσκολο μέρος που πρέπει να είσαι σίγουρος ότι θες να μπλέξεις. Για μένα όμως παραμένει το πιο ασφαλές σημείο του πλανήτη, το πιο δίκαιο όσον αφορά την εξέλιξη του ατόμου και κυρίως το μοναδικό μέρος με τόσο βαρύ ρομαντισμό. Αυτό δεν περιμένω να το καταλάβει κάποιος που δεν ξοδεύει τη μισή του ζωή με ένα μαχαίρι στο χέρι και με τα πόδια του να μην τον κρατάνε άλλο. Πιστέψτε με, δεν υπάρχει ούτε θα υπάρξει καλύτερη δουλειά στον κόσμο. Άλλωστε το πρώτο πράγμα που έκανε ο άνθρωπος όταν στάθηκε στα πόδια του ήταν να ανάψει φωτιά και να ετοιμάσει την τροφή του. Το ίδιο κάνουμε και εμείς ακόμα.Στα τελευταία σου διηγήματα δεν υπάρχουν παρά ελάχιστες αναφορές στο φαγητό. Πώς καταφέρνεις και διαχωρίζεις τη μία από την άλλη σου ιδιότητα;Η μαγειρική μου δίνει τη σύνεση, τη σοβαρότητα και τη συνέπεια που χρειάζομαι για να μάθω να γράφω και να σταθώ σαν νέος μαθητής στον κόσμο του γραψίματος. Προσπαθώ όμως να μην κάνω το γράψιμο δουλειά μου γιατί φοβάμαι πως μέσα μου θα πεθάνει αν το δω έτσι. Προτιμώ να το κρατήσω σαν βαλβίδα αποσυμπίεσης από τις βιοποριστικές μου ανάγκες.Πιστεύεις ότι μπορεί να υπάρξει μία λογοτεχνική ή μία γαστρονομική σκηνή στην Αθήνα με διεθνή εμβέλεια;Όσον αφορά τη γαστρονομική σκηνή ελπίζω να μη συμβεί. Δεν είναι πάντα καλή η παγκοσμιοποίηση. Δε βρίσκω το λόγο να χαθούν οι ελληνικές συνταγές του προηγούμενου αιώνα για να αντικατασταθούν με πιο crossover γευστικές επιλογές (γιατί έτσι θα συμβεί αν συμβεί). Η τουριστική Ελλάδα κοντεύει να γίνει μια νέα Ταΐλάνδη που την επισκέπτεται το διεθνές τζετ σετ τα καλοκαίρια για να ξεδώσει και μετά την αφήνει χρησιμοποιημένη στη γωνία. Αν αυτό θέλουμε ας γίνει μα να εξάγουμε τη δική μας αλήθεια και όχι μόνο να παρέχουμε ότι μπορεί να φανταστεί και να ζητήσει ο κάθε celebrity. Όσον αφορά τη λογοτεχνική σκηνή πιστεύω πως δε θα συμβεί ποτέ λόγω της γλώσσας ή του αλφαβήτου. Αν πάλι μιλάμε για μεταφράσεις ή συνεργασίες με ξένους εκδότες τότε το επάγγελμα των ατζέντηδων που κάνουν αυτή τη σμίξη των έξω εκδοτών με τους εδώ θα πρέπει να βρεi κρατική υποστήριξη, να οργανωθεί και φυσικά να ανοίξει με περισσότερες θέσεις. Αν όμως το κράτος δε βοηθήσει δε νομίζω πως όσοι το κάνουν τώρα θα αντέξουν να πηγαίνουν με το βαλιτσάκι και το σταυρό στο χέρι να χτυπάνε πόρτες μεγάλων εκδοτών και σε πέντε λεπτά να παλεύουν να τους πείσουν για την αξία ενός βιβλίου.Τι κάνεις στον ελεύθερό σου χρόνο εκτός από το να γράφεις και να διαβάζεις;Πηγαίνω όποτε μπορώ στα βουνά του χωριού μου (σ.σ: Πυργάκι, πάνω από το Αίγιο) ή αν δεν έχω χρόνο ανεβαίνω στη μοτοσυκλέτα μου και τριγυρίζω. Ακριβώς για τους ίδιους λόγους.«Μία ανατριχίλα χαράκωσε το κορμί μου στο πίσω μέρος του σαν να κολυμπούσα ανάσκελα σε ήρεμα νερά και η πλάτη μου γδερνόταν σε ξάρτια βυθισμένων στα σκοτάδια καραβιών». Η σχέση μου με την ποίηση ποια είναι;Αυτή του μανιώδους αναγνώστη και μια σχέση θαυμασμού. Μέσα μου είναι η ανώτερη των Τεχνών. Αυτή που δίνει απαντήσεις και ομορφαίνει τον κόσμο.Επόμενα σχέδια λογοτεχνικά και όχι μόνο;Λογοτεχνικά πειραματίζομαι με κάτι ξένο σε μένα. Μεγαλύτερο σαν φόρμα και μακριά από τις ντοπιολαλιές και τα άγρια βουνά. Όσον αφορά τα προσωπικά σχεδιάζω να αγαπήσω περισσότερο αυτούς που τους αξίζει και να βρω ένα τρόπο να απαγκιστρωθώ από την πόλη και τον μισθό.

This post is only available in Greek.Η νεαρή καταλανή συγγραφέας, με αφορμή το νέο της βιβλίο, Τραγουδώ εγώ και το βουνό χορεύει, μιλάει στο BHMAgazino και τον Γιώργο Νάστο για την αξία της λαϊκής παραδοσιακής τέχνης, την αγάπη της για την Ισλανδία και τη Rosalía.Η 32χρονη Καταλανή Ιρένε Σολά είναι συγγραφέας, ποιήτρια και καλλιτέχνις. Οι στίχοι της και οι ταινίες μικρού μήκους που δημιουργεί έχουν παρουσιαστεί στην γκαλερί Whitechapel του Λονδίνου, καθώς και στη Βαρκελώνη, στο Σανταντέρ και στη Χιρόνα. Το βιβλίο της Τραγουδώ εγώ και το βουνό χορεύει, το πρώτο της που κυκλοφορεί στα ελληνικά, κέρδισε τέσσερα λογοτεχνικά βραβεία, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Βραβείου Λογοτεχνίας 2020, και αναμένεται να μεταφραστεί σε περισσότερες από δεκαεπτά γλώσσες. Σε έναν τόπο μαγευτικής ομορφιάς, σε ένα χωριό κάπου στα Πυρηναία, καθετί έχει φωνή, ακόμη και τα ίδια τα βουνά, και αφηγείται ιστορίες για νεκρούς και φαντάσματα, για τις πληγές του εμφυλίου πολέμου, για γυναίκες που θεωρήθηκαν μάγισσες, για το παράλογο της ύπαρξης - ανθρώπινης και μη. Η θεατρική μεταφορά του πολυσυζητημένου, ευφάνταστου μυθιστορήματος πραγματοποιήθηκε το 2021 στην Καταλωνία. Αξίζει να σημειωθεί πως η Σολά αρθρογραφεί τακτικά στην καθημερινή πολιτική εφημερίδα «La Vanguardia» της Βαρκελώνης και έχει συμμετάσχει ως writer-inresidence στο Alan Cheuse International Writers Center στο Πανεπιστήμιο George Mason της Βιρτζίνια και στο πρόγραμμα Writers Omi στο Ledig House στη Νέα Υόρκη.Διαβάζουμε στο βιβλίο σας ιστορίες που παραπέμπουν στη λαϊκή παράδοση. Κατά πόσο βασιστήκατε στις δικές σας παιδικές αναμνήσεις για να τις πλάσετε;Όχι πολύ, για αυτό έκανα μεγάλη έρευνα, Τα Πυρηναία δεν είναι ο τόπος μου, δεν μεγάλωσα εκεί, εξ ου και χρειάστηκε να τα εξερευνήσω, να επισκεφθώ εκείνα τα μέρη όσο πιο συχνά μπορούσα, να συναντήσω ανθρώπους και να τους ζητήσω να μου πουν τις ιστορίες τους. Διάβασα και μελέτησα. Αυτό έκανα. Ωστόσο θα έλεγα ότι με ενδιέφερε πάντα η ηθογραφία, η ιστορία και οι φολκλορικές αφηγήσεις. Από την παιδική μου ηλικία λάτρευα τα παραδοσιακά τραγούδια, τους μύθους της πατρίδας μου, τα λαϊκά παραμύθια, κάτι που έχει συνεχιστεί καθώς μεγαλώνω και όλα αυτά έχουν θέση στη λογοτεχνία μου. Η λαϊκή παραδοσιακή τέχνη περιέχει διαχρονικά πολλά στοιχεία από τον τρόπο με τον οποίο οι ανθρώπινες κοινωνίες βλέπουν τον κόσμο, προσπαθούν να τον εξηγήσουν και να τον αναπλάσουν. Όλα αυτά, μαζί με τις παρατηρήσεις για τα προτερήματα και τα ελαττώματα της ανθρώπινης φύσης μας, μεταλαμπαδεύονται από γενιά σε γενιά και θέλω να έχουν παρουσία στο γράψιμό μου.Την περίοδο που γράψατε το συγκεκριμένο βιβλίο ζούσατε στο Λονδίνο. Πώς επέδρασε η απόσταση στη δημιουργική διαδικασία;Όντως ήμουν στο Λονδίνο την περίοδο που έγραφα το βιβλίο, σπούδασα στο Ηνωμένο Βασίλειο και έμεινα εκεί και δούλεψα, έζησα περισσότερο από έξι χρόνια στη βρετανική πρωτεύουσα. Η απόσταση σίγουρα με βοήθησε, όμως το ίδιο συνέβη και με την ίδια την πόλη και την ενέργειά της. Πρόκειται για ένα καταπληκτικό μέρος γεμάτο καλλιτέχνες και τέχνη - δούλευα για κάποιο διάστημα στην Whitechapel Gallery - και πιστεύω ότι όλες μου οι εμπειρίες, οι κραδασμοί που απορρόφησα, βρήκαν τη θέση τους στο βιβλίο.Υπάρχουν πολλές αφηγηματικές φωνές στο βιβλίο σας και αρκετές από αυτές μάλιστα δεν ανήκουν καν σε ανθρώπινα όντα. Πώς προσεγγίσατε αυτή την τεχνική;Από την αρχή ήξερα ότι ήθελα να υπάρχουν σε αυτό το μυθιστόρημα πολλές οπτικές γωνίες, πολλές φωνές. Επέλεξα έναν συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο και ήθελα να δηλωθεί η παρουσία όλων όσοι ζουν και υπάρχουν εκεί, εννοώ όλα τα έμβια όντα, τους ανθρώπους και τα ζωντανά πλάσματα, τα πνεύματα και τα φαντάσματα, τα μυθολογικά όντα, ακόμη και τα ίδια τα βουνά ή τα καιρικά φαινόμενα. Προσέγγισα τις μη ανθρώπινες αφηγήσεις με τον ίδιο τρόπο που προσέγγισα τις ανθρώπινες. Ερευνώντας, διαβάζοντας για τους σχηματισμούς των σύννεφων, για παράδειγμα, ή για τα μανιτάρια. Ήταν σαν να δημιουργούσα μια δεξαμενή πληροφοριών και όταν αισθανόμουν έτοιμη βυθιζόμουν μέσα της και προσπαθούσα να καταλάβω τι ακριβώς ήθελα να πω. Κολυμπούσα σε όλη αυτή τη θάλασσα δεδομένων χρησιμοποιώντας λέξεις.Μέρος της πολυφωνίας που χαρακτηρίζει το βιβλίο σας ήταν και η προσθήκη ποιημάτων και σχεδίων;Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι να εμπλουτίσεις μια αφήγηση και ήθελα να τους εξερευνήσω. Με τα ποιήματα και τα σκίτσα μπορείς να εκφράσεις συναισθήματα και σκέψεις. Στην πρωτότυπη έκδοση, που είναι γραμμένη στα καταλανικά, υπάρχει και ένα κεφάλαιο στα ισπανικά. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούμε διαφορετικές λέξεις, άλλους ήχους και άλλη γραμματική δομή για να επικοινωνούμε πολύ όμοια μεταξύ τους πράγματα. Δεν είναι όμως μόνο λεκτική η επικοινωνία μας.Παραθέτετε εν είδει εισαγωγής ένα απόσπασμα από βιβλίο του ισλανδού συγγραφέα Χάλντορ Λάξνες. Γιατί επιλέξατε έναν λογοτέχνη από μια χώρα η μορφολογία της οποίας δεν έχει ιδιαίτερη σχέση με τα τοπία που περιγράφετε εσείς;Έχω ζήσει στην Ισλανδία για κάποιους μήνες. Την αγαπώ όπως είναι φυσικό, και λέω «όπως είναι φυσικό» γιατί το θεωρώ απίθανο να μην την αγαπήσει κανείς αυτή τη χώρα. Όσο ήμουν εκεί ανακάλυψα τον συγγραφέα, λάτρεψα το βιβλίο του «Ανεξάρτητοι Άνθρωποι» και χρησιμοποίησα αυτή την παράγραφό του γιατί ταίριαζε απόλυτα στο μυθιστόρημα που ήθελα να γράψω.Η αίσθηση που αποκομίζει ο αναγνώστης διαβάζοντας το βιβλίο σας είναι πως ό,τι και να συμβεί η ζωή συνεχίζεται, κι αυτό είναι στενόχωρο και ανακουφιστικό συνάμα. Πώς σας φαίνεται στη συγκεκριμένη φάση της ζωής σας το πεπερασμένο του ανθρώπινου βίου;Δεν είμαι σίγουρη πώς νιώθω για τη θνητότητα, αλλά κάτι που μου συνέβη όταν έγραφα το βιβλίο ήταν πως μόλις άρχισα να βλέπω ό,τι μας περιβάλλει και τη ζωή την ίδια από μια σκοπιά μη ανθρώπινη διευρύνθηκαν κάπως οι αντιλήψεις μου. Για εμάς ο θάνατος είναι το τέλος, κάτι τραγικό και θλιβερό, και δεν θέλω να πω ότι δεν έχει αυτή τη διάσταση, όμως για τα βουνά που στέκουν σχεδόν από πάντα στη θέση τους τα περίπου 80 χρόνια μιας ανθρώπινης ζωής δεν είναι τίποτα. Υπάρχει κάτι άλλο που με ενδιαφέρει πιο πολύ να εξερευνήσω και αυτό αφορά στο ποιος έχει τελικά τη δυνατότητα να πει την ιστορία του. Ποιανών οι φωνές ακούγονται; Ποιες φωνές έχουν αγνοηθεί; Γιατί έχουν χαθεί στη λήθη και στη σιωπή; Τέτοια πράγματα σκεφτόμουν.Πότε καταλάβατε ότι θέλατε να γίνετε συγγραφέας;Για εμένα ήταν πιο πολύ θέμα συνειδητοποίησης παρά επιθυμίας. Μου άρεσε ανέκαθεν να διαβάζω και να γράφω και με ενδιέφερε πάντα η δημιουργικότητα και η τέχνη, για αυτό και σπούδασα σε Σχολή Καλών Τεχνών και στη συνέχεια έκανα εγκαταστάσεις και πειραματίστηκα με το βίντεο. Κάποια στιγμή συνειδητοποίησα απλώς ότι πιο πολύ ήθελα να χρησιμοποιήσω τις λέξεις, τη γλώσσα και τη λογοτεχνία προκειμένου να εξερευνήσω τα θέματα που έβρισκα συναρπαστικά.Ποιους καλλιτέχνες θα αναφέρατε ως σημαντικές επιρροές σας;Κάθε μορφή τέχνης με εμπνέει, οπότε όταν μου ζητούν να αναφέρω τις επιρροές μου δεν περιορίζομαι στη λογοτεχνία. Αγαπώ πολύ τη σύγχρονη τέχνη, τη μουσική και τον κινηματογράφο και θα ήθελα να αναφερθώ στον Μαρκ Λέκι, στον Μαρκ Ντίον, στη Λουκρετσία Μαρτέλ και στη Rosalía.