News

This post is only available in Greek.Η Αλεξάνδρα Ιωαννίδου φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης» και μας μεταφέρει στον πυρήνα του ολοκαίνουργιου βιβλίου του Georgi Gospodinov, Χρονοκαταφύγιο, που δεν είναι άλλο από το παρελθόν.Πώς έγινε η γνωριμία της με τον κορυφαίο βούλγαρο συγγραφέα; Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος 2021Ο Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ είναι ο συμμαθητής που συνάντησα μεγάλη. Γεννήθηκε σε μια χώρα όπου ζούσαν οι Βούλγαροι ως προαιώνιοι εχθροί του δικού μας εθνικού αφηγήματος και μετά οι "κομμουνισταί", καινούργιος εχθρός --συνδυαστικός. Και Σλάβοι και Κομμουνιστές. Είμαστε σχεδόν συνομήλικοι. Μέχρι πριν λίγα χρόνια δεν γνωριζόμα­σταν. Γνωριστήκαμε επειδή ο Γκεόργκι έγινε συγγραφέας και έστειλε ένα βιβλίο πάνω από το σύνορο που χώριζε τις ζωές μας και το μετέφρασα στα ελληνικά. Γνωριστήκαμε μεγάλοι, κοντά στα πενήντα εκείνος, εγώ πατημένα, μέσα από το πρώτο του βιβλίο που μου ανατέθηκε να μεταφράσω. Έγινα η φωνή του στα ελληνικά, η μεταφράστριά του.Άκουσα τη φωνή του άγνωστου γείτονα της δικής μου γενιάς και της έδωσα λαλιά ελληνική, να μιλήσει σε αυτούς που τόσες δεκαετίες δεν είχαν τρόπο να τον ακούσουν, ούτε γνώση. Κάθε βιβλίο είναι μια φωνή προς τα έξω. Τρέχει, πετάει, μέχρι που συναντάει το σύνορο της κατανόησης στην άλλη γλώσσα. Κι εκεί στέκεται ο μεταφραστής και σηκώνει τη μπάρα. Στον Γκεόργκι και τα βιβλία του το χρω­στούσα αυτό το σήκωμα την μπάρας. Αυτό το διάβα των συνόρων. Επειδή, όταν εμείς οι Έλληνες συμμαθητές του πηγαίναμε παιδιά και έφηβοι στη Βουλγαρία διακοπές (για σκι συνήθως), ο Γκεόργκι δεν είχε εύκολα άδεια εξόδου. Επειδή όταν τον συνάντησα για πρώτη φορά προσωπικά στην Ιένα της Γερμανίας όπου ήμασταν προσκεκλημένοι από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη και το Σλαβικό Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου και κάναμε λίγη παρέα, επιτέλους, κατάλαβα πόση αδικία είχαμε υποστεί, εμείς, η δική μας η γενιά να πρέπει να στερούμαστε τόσο υπέροχους συμμαθητές, τέτοιους φίλους, λόγω μας τρομακτικής αλλά και τρομακτικά γελοίας συνθήκης – αυτής του ψυχρού πολέμου. Στα βιβλία του ο Γκεόργκι παρουσιάζει αυτή τη συνθήκη, και όχι μόνο, με το χαρακτηριστικό θλιμμένο χιούμορ του. Η γραφή του, αποσπασματική, με τον μεταφερόμενο από βιβλίο σε βιβλίο ήρωα-alter ego του, τον Γκαουστίν, παρακολουθεί την εξέλιξη ενός κόσμου ενωμένου πλέον και φθαρμένου πολύ, χωρίς σεβασμό στο περιβάλλον, χωρίς σεβασμό στις ψυχές των ανθρώπων που τον κατοικούν. Το τελευταίο του βιβλίο πραγματεύεται αυτό κυρίως: Τους ανθρώπους που ξεχνούν γιατί δεν θέλουν να ζουν σε αυτό τον κόσμο, επιλέγουν να ζήσουν αλλού, σε άλλες εποχές της ζωής τους γιατί το τώρα τούς βυθίζει σε μια θλίψη αβάσταχτη. Συγχρόνως ειρωνεύεται, γελαστά πάντα, τους σύγχρονους εθνικισμούς, τις γελοίες αναβιώσεις περασμένων μεγαλείων, τις στολές και τα εμβατήρια, τους ύμνους και το προσκύνημα των πεθαμένων ηγετών. Παράλληλες πορείες οι χώρες μας, όταν σε μια φωτογραφία από τις επετειακές εκδηλώσεις του 1821 είδα μια ανόητη μεταμφίεση με κοστούμι εποχής, του την έστειλα σε ένα μήνυμα. «Όπως στο βιβλίο μου, αγαπητή Αλεξάνδρα»! απάντησε. Γελαστά πάντα.Είμαι ευγνώμων που αξιώθηκα να μεταφράσω τον Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ στα ελληνικά και να τον θεωρώ φίλο μου, χαμένο συμμαθητή που ξαναβρήκα.

This post is only available in Greek.Ο Αχιλλέας Κυριακίδης φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης» και μας μεταφέρει στο σύμπαν του Juan Gabriel Vásquez με αφορμή το νέο του βιβλίο, Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω.Ποια ήταν η συνολική του εμπειρία από αυτό το νέο μεταφραστικό ταξίδι; Και τι έκανε για πρώτη φορά στη μεταφραστική του σταδιοδρομία;Γυρίζοντας το (αναγνωστικό και μεταφραστικό) βλέμμα μου πίσω στο έργο αυτού του συναρπαστικού, πληθωρικού, χαλκέντερου πεζογράφου, διαπιστώνω ότι, πλην του δεύτερου μυθιστορήματός του [Η μυστική ιστορία της Κοσταγουάνας (2010)], σε κανένα άλλο δεν κρατήθηκε τόσο πολύ μακριά από το θώκο του θεού-συγγραφέα που τα πάνθ’ ορά και τα πάντα διϋλίζει μέσα από τον έμφυτο σε κάθε συγγραφέα ναρκισσισμό του. Αυτή τη φορά, στο Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω, ο Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες εμφανίζεται αραιά και πού, σαν cameo, σαν τον Χίτσκοκ στις ταινίες του, αφήνοντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο στον κολομβιανό σκηνοθέτη Σέρχιο Καμπρέρα και στις τέσσερις ζωές που έζησε ώς τώρα, τις τέσσερις ζωές όπως τις αφηγήθηκε σ’ έναν ακόρεστο ακροατή, τον Βάσκες, κι όπως αυτός ο ακροατής, ο «κλέφτης» εμπειριών του άλλου, τις μετέπλασε στα υπέροχα ισπανικά του.Όλα, πάντως, είναι εδώ: η μνήμη και λήθη (ή το δικαίωμα στη μνήμη και το δικαίωμα στη λήθη), οι προσωπικές εμπειρίες και τα ντοκουμέντα, η μοναδική αλήθεια και οι πολλαπλές αλήθειες, η Ιστορία και η μυθοπλασία, το αντικειμενικό γεγονός και η γλωσσικά διαμεσολαβημένη ή ρητορικά δομημένη αφήγηση – αυτές οι ωραίες εμμονές του Βάσκες, που επαναλαμβάνονται με εμπνευσμένη ποικιλομορφία στις μεγάλες μυθιστορηματικές συνθέσεις του (Οι πληροφοριοδότες, Ο ήχος των πραγμάτων όταν πέφτουν, Η μορφή των λειψάνων), αλλά και στα συγκλονιστικά διηγήματα της πρόσφατης συλλογής του διηγημάτων (Τραγούδια για την πυρκαγιά).Κυρίως, όμως, είναι εδώ η ευγένεια του εξομολόγου που δεν κρίνει αλλά και δεν εξωραΐζει, που συμπάσχει αλλά δεν οικτίρει, που παραμυθεί αλλά δεν παραμυθιάζει. Μετά από μόλις είκοσι χρόνια που εμφανίστηκε στα ανθηρά νοτιοαμερικανικά γράμματα, ο Βάσκες καταθέτει το έργο της απόλυτης ωριμότητάς του, ένα παραμύθι που δεν είναι παραμύθι αλλά η σεβαστικά αμερόληπτη καταγραφή μιας ζωής σαν παραμύθι.Ζηλεύω τον αναγνώστη που θα το διαβάσει για πρώτη φορά και θα νιώσει όλους αυτούς τους αισθητικούς και συναισθηματικούς κραδασμούς που ένιωθα κι εγώ όταν, για μοναδική φορά στη μεταφραστική μου σταδιοδρομία, το μετέφραζα ενόσω το πρωτοδιάβαζα.

This post is only available in Greek.H Μαρία Παλαιολόγου φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης» για να μας μιλήσει για το βιβλίο του Patricio Pron, Το πνεύμα των γονιών μου εξακολουθεί να ανυψώνεται μέσα στη βροχή.Ποια είναι τα στοιχεία που ξεχωρίζουν αυτό το βιβλίο;Και γιατί ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τη φόρμα του αστυνομικού μυθιστορήματος για να αφηγηθεί την ιστορία του;Οι περισσότεροι γνωρίζουμε μια από τις χυδαιότερες ιστορίες καθεστωτικής βίας του εικοστού αιώνα: την υπόθεση των εξαφανισμένων της Αργεντινής κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας του Βιδέλα από το 1976 έως το 1983. Ο Πατρίσιο Προν γεννήθηκε το 1975 και μεγάλωσε μέσα σ’ αυτό το κλίμα εκφοβισμού και αβεβαιότητας.Το βιβλίο Το πνεύμα των γονιών μου εξακολουθεί να ανυψώνεται μέσα στη βροχή είναι, όπως ο ίδιος ο συγγραφέας ξεκαθαρίζει στην προσωπική του ιστοσελίδα, «μια ιστορία σχετικά με κάποια πράγματα που συνέβησαν στην οικογένειά μου την περίοδο μεταξύ 1972 και 2008. Παρότι τα γεγονότα που αναφέρονται είναι κατά βάση αληθή, κάποια απ’ αυτά είναι οπωσδήποτε φανταστικά και οι κανόνες στους οποίους υπακούει η αφήγηση είναι διαφορετικοί απ’ αυτούς της αυτοβιογραφίας ή της μαρτυρίας. Η ιδέα να γράψω γι’ αυτά τριγυρνούσε στο μυαλό μου κοντά τέσσερα χρόνια. Η βασική δυσκολία ήταν πως ήθελα να αφηγηθώ μια ιστορία για την οποία είχα περισσότερες ερωτήσεις παρά απαντήσεις και η οποία δεν ήταν εντελώς δική μου. Το να γράψεις για κάτι που συνέβη σ’ εσένα παρουσιάζει πάντα δυσκολίες τεχνικής φύσης, αλλά το να γράψεις για κάτι που συνέβη σε άλλους, ιδιαίτερα αν είναι επώδυνη ακόμη και η θύμησή του, παρουσιάζει δυσκολίες κυρίως ηθικής φύσης».Χρησιμοποιεί λοιπόν τη φόρμα του αστυνομικού μυθιστορήματος για να αφηγηθεί αυτή την ιστορία: εκείνος μένει πια στη Γερμανία και μαθαίνει μέσω τηλεφώνου πως ο πατέρας του, που υπήρξε δημοσιογράφος, βρίσκεται στο νοσοκομείο. Επιστρέφει εσπευσμένα στο πατρικό του και ανακαλύπτει τυχαία στο γραφείο του σπιτιού έναν φάκελο με αξιοπρόσεκτο περιεχόμενο: αποκόμματα εφημερίδων, φωτογραφίες, έναν χάρτη… Η προσπάθειά του να λύσει το μυστήριο του φακέλου τον γυρίζει πίσω στα παιδικά του χρόνια, στα χρόνια της δικτατορίας και πυροδοτεί στη μνήμη του γεγονότα που είχε θάψει βαθιά μέσα του με τη βοήθεια αγχολυτικών και αντικαταθλιπτικών σκευασμάτων.Είναι πράγματι αξιοθαύμαστη η ικανότητα του Προν να χειρίζεται μεταμοντέρνα αφηγηματικά μέσα (ακόμη και εικονογραφικά, όπως η αρίθμηση των κεφαλαίων ή τα σημεία στίξης) για να διευκολύνει την είσοδο του αναγνώστη στην ατμόσφαιρα της αναζήτησης της ταυτότητάς του και της πορείας του από την αμνησία στη θύμηση κι από κει στην κάθαρση: θραύσματα συζητήσεων, ημερολογιακές καταγραφές, εφιαλτικά όνειρα, εσωτερικοί διάλογοι, σύντομοι πραγματικοί και φανταστικοί περίπατοι, σημαδιακές επισκέψεις, φευγαλέοι αντικατοπτρισμοί και εμμονικές αναρωτήσεις.Κι ακόμη πιο αξιοθαύμαστη είναι η στιβαρότητα του αποτελέσματος της χρήσης και του συνδυασμού τόσο ασταθών υλικών. Είναι συναρπαστική αυτή η αριστοτεχνική άσκηση ύφους! Αυτό που βιώνει ο αναγνώστης είναι η ιστορική μνήμη ως αίσθηση. Καμιά θεαματική δράση δεν του αποσπά την προσοχή, όλα συμβαίνουν χαμηλόφωνα, εγκεφαλικά, στα απόνερα μιας ιστορικής περιόδου που άφησε αόρατες ουλές στη γενιά του.  Όσοι μελετούν Μπένγιαμιν θα το αγαπήσουν, όσοι διαβάζουν Μπολάνιο θα χαμογελάσουν, οι αναγνώστες του Ζέμπαλντ θα τον συναντήσουν στις σελίδες του. Η μετάφραση αυτού του βιβλίου ήταν μια βασανιστική άσκηση πειθαρχίας.

This post is only available in Greek.Η Μαργαρίτα Ζαχαριάδου φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης» για να μας μιλήσει για την Εκπνοή, τη νέα συλλογή διηγημάτων του Ted Chiang.Είναι η επιστημονική φαντασία ένα παρεξηγημένο είδος λογοτεχνίας; Πώς ήταν η εμπειρία από το μεταφραστικό ταξίδι της Εκπνοής; Και γιατί οι ιστορίες του βιβλίου είναι γραμμένες για όλους τους αναγνώστες;Πάντα ήθελα να μεταφράσω επιστημονική φαντασία.Πάντα πίστευα ότι ήταν ένα βαθιά παρεξηγημένο είδος, παρόλο που τα καλά του δείγματα περιέχουν την ιδανική δόση και τόσο από την επιστήμη όσο και από φαντασία, στην πιο ενδιαφέρουσα μορφή τους.Και πάντα μου φαινόταν εξαιρετικά γαργαλιστικό παιχνίδι, να κατανοείς και να μεταφέρεις στη γλώσσα σου κόσμους που, ε, ναι δεν υπάρχουν – ή μάλλον υπάρχουν εξ ολοκλήρου μόνο στο μυαλό του συγγραφέα, και άρα το κείμενο είναι το μοναδικό σου σημείο αναφοράς.Κι έτσι, με εξαίρεση μια μικρή (αλλά τόσο, μα τόσο απολαυστική) συμμετοχή στα Ημερολόγια των Άστρων του Στανίσλαβ Λεμ (εκδόσεις Ποταμός) πριν από πολλά χρόνια, περίμενα δεκαετίες ολόκληρες να περάσει κι εμένα το διαστημόπλοιό μου.Αλλά να, ορίστε, κι εγώ η ίδια, προκειμένου να κάνω το ευφυολόγημά μου καταφεύγω στο γνωστό κλισέ περί επιστημονικής φαντασίας – διαστημόπλοια, λέιζερ, μικρά πράσινα ανθρωπάκια κλπ. Και κανένας ποτέ δεν θα μπορούσε να αποδείξει πόσο επιφανειακό και εν τέλει λάθος είναι αυτό το κλισέ, όσο ο συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας που τελικά μετάφρασα: ο Ted Chiang, με την Εκπνοή, για τον Ίκαρο.Έχοντας διαβάσει παλιότερα τη νουβέλα Tower of Babylon και ξέροντας για το Arrival, την πολύ καλή ταινία του 2016 που βασίστηκε σε άλλη μια δική του ιστορία, το Story of your life, δεν χρειάστηκε παρά μια καρδούλα στο Facebook για να συνεννοηθούμε πλήρως με τη Μαριλένα Πανουργιά και τον Νίκο Αργύρη του Ίκαρου για την ανάθεση της Εκπνοής.Στην Εκπνοή βρήκα αυτά ακριβώς που ήλπιζα – και πολλά παραπάνω. Όπως συμβαίνει πάντα με τους πραγματικά καλούς συγγραφείς, ο Chiang είναι ξεκάθαρος, η γραφή του σαφής χωρίς να είναι απλοϊκή, η αφήγησή του έχει τη σιγουριά και τη ζωντάνια που έχουν οι καλύτεροι παραμυθάδες. Ο Chiang ξέρει ακριβώς τι θέλει να πει, και το λέει.Αλλά τι ακριβώς είναι αυτό που λέει;Κατ’ αρχάς, ο Chiang, μολονότι ένας από τους πιο επιτυχημένους συγγραφείς Sci-fi της γενιάς του (από τα πράγματα που έχει γράψει, νομίζω μόνο η λίστα για τα ψώνια του δεν έχει πάρει κάποιο βραβείο – αλλά δεν κόβω και το κεφάλι μου) είναι επίσης ένας κανονικός εργαζόμενος, επιστήμονας των υπολογιστών. Βρίσκεται λοιπόν, σχεδόν αναγκαστικά, σε μια διαρκή συνομιλία με την τεχνολογία και την επίδρασή της στη ζωή μας. Και είναι βαθύτατα φιλοσοφική αυτή η αναζήτηση: ο άνθρωπος και η τεχνολογία πορεύονται μαζί, εξ αρχής. Κι η σχέση τους κάθε άλλο παρά μονοσήμαντη είναι: δεν εξελίσσει μόνο ο άνθρωπος την τεχνολογία, αλλά (ίσως στον ίδιο βαθμό) και η τεχνολογία τον άνθρωπο. Η αναγνώριση αυτής της αλήθειας ίσως μπορέσει να μας χαρίσει μια πλατύτερη, πιο ταπεινή αλλά και πιο ουσιαστική επίγνωση του εαυτού μας.Ωστόσο ο Chiang δεν αναφέρεται ποτέ σε περίπλοκες μηχανές. Όλες οι τεχνολογίες που μεταχειριζόμαστε καθημερινά βασίζονται, μας λέει, σε μια κατά βάση απλή ιδέα, αφού έχουν δημιουργηθεί για να λύσουν τελείως μπανάλ προβλήματα. Παρ’ όλα αυτά, έχουν ενδιαφέρουσες παρενέργειες. Ο Chiang ανοίγει πόρτες στις τεχνολογίες του αύριο (ούτε καν του μεθαύριο), αλλά εκείνο που τον ενδιαφέρει είναι πώς θα μας επηρεάσουν αυτές ως νοήμονα όντα, ως ανθρώπους ουδόλως διαφορετικούς από αυτό που είμαστε σήμερα.Κι όλα αυτά, τα διαχειρίζεται με όχημα συναρπαστικά παραμύθια, γραμμένα με γοητευτικό συγγραφικό ήθος και πάντα με ένα μικρό, ανεπαίσθητο χαμόγελο που είναι σαν να λέει στον καθένα μας πως όλη μας η ζωή είναι ένα παιχνίδι, εξαιρετικά σοβαρό, το σοβαρότερο που υπάρχει, αλλά παιχνίδι. Είμαστε το «ουφ» του σύμπαντος. Η εκπνοή του.