News

This post is only available in Greek.Ο Σωτήρης Σουλιώτης φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το νέο βιβλίο της Olga Ravn Οι υπάλληλοι που μετέφρασε στα ελληνικά και βρέθηκε το 2021 στη βραχεία λίστα του Διεθνούς Βραβείου Booker.Οι Υπάλληλοι της Olga Ravn (Όλγκα Ράουν) είναι μια εικόνα από το όχι και τόσο μακρινό μέλλον, αναφορικά με τον κόσμο της εργασίας και τις σχέσεις που αναπτύσσονται μέσα σ’ αυτόν και μέσω αυτού, σε μια εποχή που θυμίζει τις διαστημικές σειρές που βλέπαμε μικροί: η Γη έχει αποικίσει άλλους πλανήτες στο διάστημα, τα ταξίδια γίνονται με διαστημόπλοια και στους χώρους εργασίας μαζί με τους ανθρώπους συνεργάζονται και ανθρωποειδείς μηχανές, οι οποίες υπερτερούν σε πολλά σε σχέση με τους ανθρώπους: εργάζονται πιο παραγωγικά, είναι πολύ πιο υπάκουες, δεν παρεμποδίζονται από συναισθήματα και, το σπουδαιότερο, δεν πεθαίνουν, παρά επαναπρογραμματίζονται σε άλλο χώρο εργασίας, όταν λήξει η αποστολή τους στον προηγούμενο. Τι γίνεται όμως όταν τα πράγματα κάποια στιγμή μπερδεύονται, και η καθημερινή επαφή μεταξύ ανθρώπων και μηχανών (ας τις πούμε ρομπότ ή ίσως ρέπλικες, όπως στο Blade Runners) δημιουργεί απρόσμενες καταστάσεις, π.χ. τα ρομπότ να έχουν αισθήματα, όπως συμπάθεια, νοσταλγία κλπ; Και τι συνέπειες έχει αυτός ο αστάθμητος παράγοντας για το σχεδιασμό της εργασίας και τους ρόλους ανθρώπων και ρομπότ σε αυτήν;Το μυθιστόρημα αποτελείται από σπονδυλωτές μαρτυρίες-συνεντεύξεις ανθρώπων και ρομπότ, με ύφος που όλο και περισσότερο μοιάζει, έτσι ώστε δύσκολα ξεχωρίζουν οι μεν από τα δε. Κάποιες φορές είναι δύσκολο να ξεχωρίσουν και τα φύλα, αφ’ ενός λόγω της ιδιομορφίας της δανικής γλώσσας, που αφ’ ενός έχει ένα κοινό γένος για αρσενικό και θηλυκό, και που δεν έχει καταλήξεις στα επίθετα, όπως στα ελληνικά, αφ’ ετέρου ίσως και αρκετά ηθελημένα εκ μέρους της συγγραφέως, με σκοπό να υπάρξει ακόμα περισσότερη σύγχυση σχετικά με τα πλάσματα που παρουσιάζονται. Γιατί τελικά, αυτό είναι: άνθρωποι και ρομπότ δεν είναι παρά πλάσματα που θέλουν να ζήσουν και να απολαύσουν όμορφες στιγμές, παρά να αναλωθούν σε δυσδιάκριτες και αποκτηνωτικές παραγωγικές διαδικασίες, ακόμα και αν η επιθυμία τους αυτή τα οδηγήσει στο θάνατο.Το βιβλίο αυτό είναι μια προειδοποίηση για το τι μπορεί να επιφέρει η συνεχόμενη εντατικοποίηση της εργασίας και η υποταγή του ανθρώπου σε αυτήν. Το βλέπουμε και σήμερα, σε ένα σωρό εκφάνσεις: εξαήμερη αντί για πενθήμερη εργασία, συρρίκνωση ελεύθερου χρόνου, εξοντωτικοί ρυθμοί και επισφαλείς συνθήκες εργασίας. Το ελπιδοφόρο μήνυμα όμως είναι ότι ακόμα και τα ρομπότ μπορούν να εναντιωθούν σ’ αυτό, πόσο μάλλον οι άνθρωποι.

This post is only available in Greek.H Αλεξάνδρα Ιωαννίδου φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το νέο βιβλίο του Georgi Gospodinov, Ο κηπουρός και ο θάνατος· μια σπαρακτική προσωπική ιστορία, έναν ύμνο στον πιο στενό οικογενειακό δεσμό με τη μελαγχολική ματιά ενός ποιητή και τη γλώσσα ενός σπουδαίου συγγραφέα.Η μετάφραση του νέου βιβλίου του Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ Ο κηπουρός και ο θάνατος ήταν ίσως η πιο δύσκολη μετάφραση της ζωής μου. Κι αυτό, επειδή το πένθος του συγγραφέα για τον θάνατο του πατέρα του ταυτίστηκε μέσα μου με το δικό μου πένθος για την επανεμφάνιση ενός πολύ επιθετικού και επικίνδυνου καρκίνου. Και επειδή η εργασία πάνω στη μετάφραση έγινε εν μέσω βαριών και εξαντλητικών χημειοθεραπειών. Άθελά μου, αυθόρμητα, όσο μετέφραζα για την πορεία του κεντρικού ήρωα προς τον θάνατο (στο κρεβάτι, βεβαίως, με ένα ειδικό κυλιόμενο τραπεζάκι για το λάπτοπ), προς τη μεταμόρφωσή του σε κήπο, έβλεπα το βιβλίο αυτό ως προφητεία του δικού μου θανάτου. Δεν είναι όμως έτσι. Οι χημειοθεραπείες σε κάνουν απαισιόδοξο και μελαγχολικό. Στην πραγματικότητα, το βιβλίο αυτό δεν είναι ένα βιβλίο για τον θάνατο, αλλά ένα βιβλίο για την αγάπη. Την αγάπη των ανθρώπων που πενθούν αυτόν που τον βοήθησαν στην πορεία του θανάτου του. Δύσκολο ξεπροβόδισμα. Το πριν και το μετά στην καρδιά του γιου-φροντιστή, του γιου-ψυχοπομπού που εκπληρώνει το ύστατο χρέος: Παίρνει από το χέρι τον γεννήτορα όπως εκείνος τον είχε πάρει από το χέρι όταν τον έφερε στον κόσμο για να τον στηρίξει στα πρώτα του βήματα, και τον βοηθάει σιγά σιγά να αποχαιρετήσει.  Αυτό είναι το βιβλίο του Γκοσποντίνοφ. Μια επιστολή πένθους που πηγάζει από τη βαθιά αγάπη ενός ανθρώπου προς έναν άλλον, μια επιστολή ευγνωμοσύνης για την ευτυχία που του χαρίστηκε χωρίς δεύτερη κουβέντα, για το αυτονόητο της προσφοράς, της ανιδιοτέλειας, της χαράς στην τρυφερότητα και ας ελλοχεύει η  νύχτα του θανάτου. «Δεν έχω φορέσει σε άλλον άνθρωπο πάνες από τότε που η κόρη μου ήταν μωρό». Αυτή η φράση αποτυπώνει την αλήθεια της διαδοχής: ο γονέας για να πεθάνει θα γίνει μωρό και το παιδί, προστάτης. Από την άλλη, ο ετοιμοθάνατος προσπαθεί να προστατέψει το παιδί-άντρα-φροντιστή από την αλήθεια του επικείμενου θανάτου. ΤΙ μεγαλείο σε αυτή την εκατέρωθεν προστασία και τρυφερότητα, αυτή η ΕΜΠΡΑΚΤΗ, σιωπηλή, υπομονετική αγάπη. Και το δικό μου αγαπημένο απόσπασμα:«Το συσσωρευμένο χιόνι έξω έκανε το δωμάτιο φωτεινό. Ήταν ήσυχα και λευκά, αποχαιρετούσα τον πατέρα μου και προσπαθούσα να μείνω μαζί του τουλάχιστον μέχρι την πόρτα, μέχρι εκεί που επιτρέπεται στους ζωντανούς να φτάσουν. Ξάπλωνα δίπλα στο αποστεωμένο του σώμα, τον κρατούσα από το χέρι και επαναλάμβανα κάτι σαν: Ήρεμα, μπαμπά… Τώρα θα περάσει λίγο… τώρα, τώρα… Είμαστε μαζί… Είμαι εδώ… Μη φοβάσαι… Τον έκανα παιδί μου, τον υιοθετούσα. Μιλούσα με τις δικές του λέξεις. Ήξερα (το ήξερε κι εκείνος) ότι δεν υπήρχε τίποτα που να μπορεί να γίνει, ότι αυτή ήταν η τελευταία νύχτα. Η Νύχτα με κεφαλαίο γράμμα. Η πιο μακριά νύχτα. Προσπαθούσα να φανταστώ τι νιώθει ένας άνθρωπος μια τέτοια νύχτα, την τελευταία του νύχτα, τις τελευταίες του ώρες. Κι εγώ, που πιστεύω στις λέξεις, δεν είχα καθόλου λέξεις. Αλλά ούτε κι αυτό είχε σημασία. Το μόνο που είχε σημασία ήταν να κρατάω το χέρι του. Εκείνος έσφιγγε το δικό μου. Διασχίζαμε μαζί τη γέφυρα της νύχτας και σε λίγο θα χωριζόμασταν».

This post is only available in Greek.Ο Άγγελος Αγγελίδης φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το μυθιστόρημα της Alice Winn, In Memoriam, ένα σπαρακτικό λογοτεχνικό ντεμπούτο για τον έρωτα δύο νεαρών αντρών μέσα στη ζοφερή πραγματικότητα του πολέμου.Το In Memoriam είναι η επική αφήγηση της δύσκολης πορείας δυο αγοριών προς την ενηλικίωση, μιας πορείας που ξεκινάει από τις τάξεις και τους κοιτώνες ενός σχολείου της εγγλέζικης αριστοκρατίας, συνεχίζεται με ξέφρενες κι ανεξέλεγκτες ταχύτητες στα μέτωπα και στα μετόπισθεν του Μεγάλου Πολέμου και καταλήγει στη μεταπολεμική ανωριμότητα του Νέου Κόσμου, στην ασταθή, αβέβαιη αλλά και τόσο πολύτιμη διέξοδο της απομάκρυνσης, της απόστασης, της φυγής. Το μεγάλο ταξίδι της ενηλικίωσης αρχίζει για τον Χένρι και τον Σίντνι στην Αγγλία του 1914. Το In Memoriam είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα που συνδυάζει την κωδικοποιημένη μεγαλοστομία της δημόσιας Ιστορίας με την συναισθηματικά φορτισμένη οικειότητα και τους σπαρακτικούς τόνους των προσωπικών βιωμάτων και αφηγήσεων. Για μένα η μετάφρασή του δεν ήταν απλά η μετάφραση ενός λογοτεχνικού έργου, ήταν η μετάφραση ενός κόσμου ολόκληρου.Η πρόζα της Γουίν έχει τη σιγουριά του ακροβάτη, που βαδίζει ανάλαφρα έχοντας επίγνωση του βάρους του και ταυτόχρονα εκμηδενίζοντάς το. Κινείται με ευχέρεια ανάμεσα στον λυρισμό που έχει συχνά η ανδροπρέπεια κι η αρρενωπότητα στην Μεγάλη Βρετανία των αρχών του εικοστού αιώνα, στην κοφτή (κι αδέξια, διότι ανείπωτη) φρίκη του πολέμου, και στον ψεύτικο ξύλινο λόγο των εφημερίδων και των επίσημων αναφορών. Η γοητεία του In Memoriam βρίσκεται τόσο στην πλοκή του (με τις αναμενόμενες αλλά και τις αναπάντεχες ανατροπές της), όσο και στον νευρώδη βηματισμό της σύνταξής του, που δεν διστάζει να αναδείξει τόσο την απροκάλυπτη εξυπνάδα όσο και την ομολογημένη αμηχανία πρωταγωνιστών και δευτεραγωνιστών ομοίως. Η Άλις Γουίν καταφέρνει να μιλήσει με τη φωνή των ηρώων της, που από μαθητές βρέθηκαν ξαφνικά στρατιώτες. Είναι παιδιά, ανέτοιμα κι ανήμπορα ν’ αντιμετωπίσουν τις απαιτήσεις μιας σχέσης απαγορευμένης από τη μια και τη φρίκη των χαρακωμάτων από την άλλη. Και συχνά σαν παιδιά συνομιλούν ή μονολογούν: με κοφτές, αποσπασματικές, ελλειπτικές, μισές φράσεις, που ωστόσο καταφέρνουν να συγκροτήσουν όχι απλά λόγο με ειρμό και νόημα, αλλά ολόκληρο το πολύχρωμο, πολυφωνικό και πολυεπίπεδο πολύπτυχο μιας ιστορίας συγκλονιστικής -και στις εκρηκτικές πανέμορφες στιγμές της, και στις κρυφές, ηθελημένα σκοτεινές γωνιές της. Είναι παιδιά, κι όχι μόνο επειδή φεύγουν εθελοντικά για το μέτωπο, δηλώνοντας όπως τόσοι και τόσοι τότε μεγαλύτεροι από την πραγματική τους ηλικία.Ο πόλεμος είναι πανταχού παρών μέσα στις σελίδες αυτού του βιβλίου, ήρωες και αναγνώστες τον έχουν συνέχεια στο μυαλό τους, τον ακούνε, τον σκέφτονται, τον βλέπουν, τον ζουν - μέχρι τις πιο ανατριχιαστικές και τρομερές του λεπτομέρειες. Η ίδια δύναμη, ωστόσο, η ίδια πανταχού παρουσία χαρακτηρίζει και τη ζωντάνια, το πνεύμα, τους φόβους και τις ελπίδες των δυο πρωταγωνιστών, που συνεχίζουν να υπάρχουν για μας ακόμα κι όταν κλείνουμε το βιβλίο.

This post is only available in Greek.H Βάσια Τζανακάρη φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το νέο μυθιστόρημα της Karissa Chen, Μια χώρα ανάμεσά μας, ένα βιβλίο που ανιχνεύει τι σημαίνει να βρίσκεις μια πατρίδα μακριά από τη χώρα σου.Υπάρχει η μεγάλη ιστορία, με Ι κεφαλαίο: των μεγάλων μαχών, των κατακτήσεων, των πολέμων, των απελευθερώσεων, των προσαρτήσεων. Και υπάρχει και η ιστορία του κάθε άνθρωπου, ασήμαντου κι αδύναμου μπροστά στις παγκόσμιες εξελίξεις. Οι ζωές των ανθρώπων είναι μικρές και εύκολα αναποδογυρίζουν, ακυρώνονται, καταστρέφονται. Και τα όνειρα που ήταν να γίνουν κι οι έρωτες που ήταν να βιωθούν συχνά μένουν στη μέση.Τέτοια είναι η ιστορία της Σούτσι και του Χαϊγουέν, που ζουν στη Σανγκάη της δεκαετίας του ’40. Ο Χαϊγουέν θέλει να γίνει βιρτουόζος του βιολιού, η Σούτσι ποπ τραγουδίστρια. Ο πόλεμος όμως φέρνει τα πάνω κάτω, αναγκάζοντάς τους να πάρουν σκληρές αποφάσεις που φέρνουν μεγάλες απώλειες.Το Μια χώρα ανάμεσά μας της Karissa Chen έχει στον πυρήνα του τη συγκινητική ιστορία της ματαιωμένης αγάπης της Σούτσι και του Χαϊγουέν, με φόντο την Κίνα από τη δεκαετία του 1940 ως τη δεκαετία του 2000, ταξιδεύοντας τον αναγνώστη ή την αναγνώστρια στην κινεζική ιστορία με μυθιστορηματικό τρόπο. Όσο μετέφραζα το βιβλίο συμπόνεσα τη συναισθηματική, αυθόρμητη και τρυφερή Σούτσι, που έμεινε με άδεια αγκαλιά (παραδέχομαι πως τη συμπόνεσα περισσότερο από τον εξίσου συμπαθητικό αγαπημένο της, τον σοβαρό, μετρημένο, πολυεπίπεδο Χαϊγουέν, διότι για μένα εκείνος που παίρνει τις αποφάσεις βρίσκεται πάντα σε θέση ισχύος) και συγκλονίστηκα από την ιστορία τους, τις πολλαπλές απώλειες και τις δυσκολίες που βίωσαν. Συμπόνεσα όμως κι έναν ολόκληρο λαό — διάβασα πολλά πράγματα για την κινεζική ιστορία και ομολογώ πως δεν είχα συνειδητοποιήσει τα αλλεπάλληλα δεινά της χώρας.Στη μεταφραστική διαδικασία, μεγάλη πρόκληση αποτέλεσαν τα πλούσια πολιτισμικά στοιχεία που απαιτούσαν έρευνα αλλά και οι διάλεκτοι που υπήρχαν στο πρωτότυπο κείμενο: μανδαρινικά, διάλεκτος της Σανγκάης, καντονέζικα αλλά και μια προφορική διάλεκτος της Ταϊβάν ήταν πράγματα που έπρεπε να αναζητήσω τόσο για την πλήρη κατανόηση του νοήματος όσο και για την προφορά τους, ενώ εξίσου απαιτητικά ήταν και τα τεχνικά σημεία που έχουν να κάνουν με τη μουσική του Χαϊγουέν. Στο κομμάτι αυτό πολύτιμη ήταν η συμβολή δύο επαγγελματιών, της Χριστίνα Λεβέντη, καθηγήτριας κινέζικων και του Αντώνη Σουσάμογλου, εξάρχοντα βιολιστή της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης.Συνήθως όταν τελειώνουμε τη μετάφραση ενός βιβλίου νιώθουμε ότι φεύγει ένα βάρος από πάνω μας. Όταν όμως τελείωσα το βιβλίο αυτό είχα μια έντονη αίσθηση κενού —ζούσα τους ήρωες πολλούς μήνες και μου ήταν δύσκολο κλείσω το word και να τους αποχαιρετήσω. Τρυφερό παρά τη σκληρότητά του, το Μια χώρα ανάμεσά μας είναι πλούσιο σε συναίσθημα και εικονοποιία, στοιχεία κινέζικου πολιτισμού και ιστορίας, σκοτάδι και φως. Και πάνω απ’ όλα είναι ένα βιβλίο που συγκινεί βαθιά με την οικουμενικότητα και την ανθρωπιά του.