News

This post is only available in Greek.Η Νάννα Παπανικολάου φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το μυθιστόρημα της Guadalupe Nettel Η μοναχοκόρη, υποψήφιο βιβλίο για το Διεθνές Βραβείο Booker 2023. Πώς ήταν η εμπειρία της μετάφρασής του και τι συναισθήματα έχει να δώσει στους αναγνώστες;Όταν ο Νίκος Αργύρης -ο εκδότης του Ίκαρου- μού ανέθεσε αυτή τη μετάφραση, ξεκίνησα να διαβάζω την εισαγωγή του βιβλίου και σκέφτηκα πως θα περάσω ένα διάστημα διαβάζοντας για μανούλες και τις εμπειρίες τους από την εγκυμοσύνη και το μεγάλωμα των παιδιών. Δεν είχα διαβάσει κανένα άλλο βιβλίο της Νέτελ. Ήξερα μόνον ότι είχε βραβευτεί και ότι θεωρείται από τις σπουδαίες σύγχρονες πένες του Μεξικού και της ισπανόφωνης λογοτεχνίας. Ομολογώ ότι ξεκίνησα την μετάφραση φοβούμενη μήπως βαρεθώ πολύ, γι’ αυτό και δεν υπήρχε καμία περίπτωση να διαβάσω το βιβλίο πριν το μεταφράσω. Επλανώμην πλάνην οικτράν!Πολύ σύντομα, άρχισαν να εξελίσσονται ταυτόχρονα, με κοινό παρονομαστή την αφηγήτρια, πέντε ανεξάρτητες συγκλονιστικές ιστορίες, πλεγμένες με τέτοια μαεστρία, ώστε να μην μπορείς ν’ αφήσεις το βιβλίο απ’ τα χέρια σου.Είναι απλοϊκό να πεις ότι αυτό το βιβλίο πραγματεύεται την μητρότητα ή την οικογένεια. Πρόκειται για κάτι πολύ περισσότερο απ’ αυτό. Πραγματεύεται το πένθος πριν από τον θάνατο, την ζωή που σε αιφνιδιάζει εκεί που πενθείς, την επιθυμία ν’ απαλλαγείς από μια προβληματική ζωή για να ζήσεις ελεύθερος, το να φορτώνεις το παιδί σου στους άλλους για να ζεις όπως θέλεις, και μάλιστα όχι μόνον στις κοινωνίες των ανθρώπων, την βία σε μια σχέση και πώς επηρεάζει τα θύματα ακόμα κι όταν ο θύτης έχει πεθάνει, τις γυναικοκτονίες, τις σχέσεις ανάμεσα στη μάνα και στην κόρη…Είναι εκπληκτικός ο τρόπος που η Νέτελ πραγματεύεται όλα αυτά - και άλλα παράγωγα - θέματα σε τούτο το βιβλίο. Διαβάζεις αβίαστα και με μεγάλο ενδιαφέρον ιστορίες απ’ αυτές που συνηθίζουμε να χαρακτηρίζουμε «τραγικές», σε φέρνει αντιμέτωπο με μεγάλα διλήμματα, μπαίνεις αμέσως στο πετσί των ηρώων κι αναρωτιέσαι πώς θ’ αντιδρούσες εσύ. Κι ενώ θα έλεγες πως θα μπορούσαν και να σε καταθλίψουν όλ’ αυτά, δεν συμβαίνει. Αντιθέτως, βρίσκεσαι διαρκώς σε μια εγρήγορση, σε μια αγωνία για το πώς θα καταλήξουν όλ’ αυτά. Απλώς κατακλύζεσαι από την ανθρωπιά, τον πόνο, την αγάπη, την δύναμη των ηρώων αυτού του βιβλίου και, όταν φτάνεις στην παύλα μετά την τελεία, στεναχωριέσαι που τελείωσε.Η Μοναχοκόρη είναι αδιαμφισβήτητα το πιο συγκλονιστικό μη-βιογραφικό βιβλίο απ’ όσα έχω μεταφράσει ως τώρα. 

This post is only available in Greek.Η Μαρία Φακίνου φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το μυθιστόρημα της Yaa Gyasi Επιστροφή στην πατρίδα, το καθηλωτικό ντεμπούτο της συγγραφέα που έχει τιμηθεί με τα βραβεία πρώτου μυθιστορήματος National Book Critics Circle Award και Pen/Hemingway Award.Το 2009, η Yaa Gyasi, γεννημένη στη Γκάνα και μεγαλωμένη στην Αλαμπάμα, κάνει ένα ταξίδι, τη δική της επιστροφή στην πατρίδα, όπου επισκέπτεται και το Κάστρο της Χρυσής Ακτής στο οποίο κρατούνταν στα μπουντρούμια του Αφρικανοί και Αφρικανές προτού πουληθούν ως σκλάβοι στην Αμερική. Ο τόπος αυτός και η ιστορία του γίνονται η αφορμή για το μυθιστόρημά της που εκτείνεται σε τρεις ηπείρους και τρεις αιώνες.Από τις πρώτες κιόλας λέξεις ενός βιβλίου μπορείς να καταλάβεις αν θα σε αφορά, αν σου ταιριάζει, ή «σου μιλάει», όπως λέει και κάποιος χαρακτήρας της Gyasi. Είναι, επίσης, προνόμιο και καλή τύχη, πέρα από ευθύνη, που πάντα υπάρχει ως στοιχείο, να κρατάς στα χέρια σου το βιβλίο ενός ή μία συγγραφέα που πρώτη φορά μεταφράζεται στη γλώσσα σου. Είναι κάπως σαν να πατάς σε παρθένο έδαφος.Η Gyasi «μου μίλησε» από την πρώτη κιόλας παράγραφο. Η περιγραφή της φωτιάς στον οικισμό δημιουργούσε τόσο ζωντανές εικόνες που πραγματικά ήθελα να ξεκινήσω να μεταφράζω επιτόπου. Αυτή η «λαχτάρα για μετάφραση» αποτελεί μεγάλη ένδειξη για μένα ότι θα είναι μια διαδικασία δύσκολη, όπως πάντα, αλλά απολαυστική. (Δεν είναι κάθε φορά δεδομένος αυτός ο συνδυασμός). Επίσης, με έκανε να θέλω να ξαναδιαβάσω βιβλία παρόμοιας θεματολογίας για να μπω περισσότερο στο κλίμα, να βρω λέξεις ίσως κάπως ξεχασμένες μα πιο ταιριαστές για ένα τέτοιο κείμενο.Η συγγραφέας διατηρεί μια αξιοζήλευτη ισορροπία στο ύφος που κυμαίνεται από το ποιητικό μέχρι το ωμά ρεαλιστικό χωρίς ποτέ να γίνει πολύ: ούτε πολύ ποιητικό, ούτε πολύ ωμά ρεαλιστικό. Οι αντιφάσεις στις ζωές των δύο ετεροθαλών αδερφών που από καθαρή τύχη (;) βρέθηκαν η μία μέσα στα μπουντρούμια και η άλλη πάνω από τα μπουντρούμια, ελεύθερη και παντρεμένη με έναν Βρετανό λοχαγό, καθορίζοντας έτσι τη μοίρα όλων των απογόνων που ξεπηδούν από αυτά τα δύο παρακλάδια  ̶ για τους μεν σκλάβοι και «σκλάβοι» όλη τους τη ζωή, για τους δε ευνοημένοι όλη τους τη ζωή ̶ είναι πολύ δελεαστικό θέμα μυθιστορηματικά, και φανερώνει ταυτόχρονα τον καταπληκτικό έλεγχο του υλικού που είχε στα χέρια της η Gyasi, κι ας ήταν το πρώτο της βιβλίο.Η Επιστροφή στην πατρίδα έχει όλα τα χαρακτηριστικά αυτού που λέμε «καθαρή λογοτεχνία». Είναι ένα μυθιστόρημα που ανά στιγμές σε γλυκαίνει και σε αφοπλίζει και ανά στιγμές σε σοκάρει, όταν σκέφτεσαι το αποικιοκρατικό παρελθόν, ότι όλα αυτά έχουν όντως συμβεί, ότι η Ιστορία γράφτηκε κυριολεκτικά στις πλάτες ανθρώπων και λαών.  

This post is only available in Greek.Η Μαρία Παπαδήμα φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το μυθιστόρημα της Maria Judite de Carvalho Άδειες Ντουλάπες, ένα από τα σημαντικότερα φεμινιστικά μυθιστορήματα της σύγχρονης πορτογαλικής λογοτεχνίας.Όταν μου προτάθηκε από τις εκδόσεις  Ίκαρος να μεταφράσω τις Άδειες ντουλάπες ήταν σαν ένα παλιό όνειρο να έπαιρνε σάρκα και οστά, μια γνώριμη φωνή να με καλούσε από το παρελθόν. Φοιτήτρια στο πανεπιστήμιο της Λισαβόνας, πολλά χρόνια πριν, είχα ανακαλύψει και αγαπήσει την Maria Judite de Carvalho, η οποία είχε ήδη μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, αλλά ήταν εντελώς άγνωστη στο ελληνικό κοινό. Ήταν για μένα μεγάλη τιμή να μεταφέρω τη γραφή της στη γλώσσα μας.Η Maria Judite de Carvalho (1921-1998), από τις πρωτοπόρες συγγραφείς της Πορτογαλίας, μεσουράνησε στο πορτογαλικό λογοτεχνικό στερέωμα στις δεκαετίες του 1960 και 1970, και παρέμεινε ενεργή μέχρι το τέλος της ζωής της, χωρίς πότε η φωνή της να χάσει τη μοναδική γοητεία της. Έγραψε διηγήματα, μυθιστόρημα, ποίηση, θέατρο και διακρίθηκε επίσης ως χρονικογράφος. Ίσως αυτή η τελευταία της ιδιότητα διαχέεται σε όλο της το έργο, μέσα από την παρατήρηση της καθημερινότητας, της μοναξιάς της ύπαρξης, της ζωής των ανθρώπων της διπλανής πόρτας, της συμπύκνωσης, της ακρίβειας της περιγραφής, των αριστοτεχνικών μονολόγων, αυτής της γραφής που συνιστά «μια συνείδηση εν κινήσει», όπως την χαρακτήρισε η κριτική.Κάτω από την ήσυχη, αποστασιοποιημένη και φαινομενικά απλή γραφή της Carvalho κρύβονται δράματα, πρωτίστως γυναικεία, παλιά αλλά και πιο πρόσφατα μυστικά. Μια φράση, κάποιες λέξεις, μερικές αδρές πινελιές -δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι υπήρξε επίσης ζωγράφος- φανερώνουν στον αναγνώστη τα κομβικά σημεία της ιστορίας, τις εντάσεις, τις αποσιωπήσεις, την υποφώσκουσα έκρηξη, τη λύση του δράματος, τη μοιραία έξοδο.Η ιστορία είναι σαφώς αγκιστρωμένη στον χρόνο και τον χώρο που μπορεί ωστόσο να διασταλεί και να διευρυνθεί: Δεκαετία του ’60, ευρωπαϊκός νότος, πατριαρχική κοινωνία και οικογενειακή καταπίεση, μικρομεσαία αστική τάξη, εργαζόμενες γυναίκες σε επαγγέλματα ήσσονος σημασίας, όνειρα και ελευθερίες που συνθλίβονται κάτω από την ανδρική εξουσία η οποία ασκείται εναλλακτικά από τον σύζυγο, τον εραστή, τον πατέρα ή τον αδελφό.Μεταφράζοντας τις Άδειες ντουλάπες είχα διαρκώς την αίσθηση ότι βρισκόμουν στη μέση μιας λίμνης. Νερά ήρεμα που δεν έπρεπε να ταράξω, αλλά να αποδώσω όσο πιο πιστά το στιγμιαίο τους ρυτίδιασμα, δεν έπρεπε να θολώσω περισσότερο ούτε και να προσπαθήσω να τα κάνω διάφανα, αλλά να κρατήσω ακριβώς αυτή την πυκνότητα που κρύβει από το βλέμμα τον βυθό, αφήνοντάς σε να υποψιάζεσαι την υδρόβια πανίδα και χλωρίδα, την υπόγεια ζωή τους, τις μυστικές παγίδες. Κυρίως δεν έπρεπε να αναζητήσω το στέρεο έδαφος, αλλά να λικνιστώ στον κυματισμό της σχεδόν ακύμαντης γραφής της Maria Judite de Carvalho. 

This post is only available in Greek.Η Αθηνά Δημητριάδου φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το νέο βιβλίο του Colm Tóibín, Ο Μάγος, τη μυθιστορηματική βιογραφία του Τόμας Μαν.Βιογραφίες του Τόμας Μαν κυκλοφορούν πολλές. Το γεγονός ότι ο Κολμ Τομπίν επιλέγει το είδος της μυθιστορηματικής βιογραφίας συνδυάζοντας αριστοτεχνικά τα αμιγώς ιστορικά και βιογραφικά στοιχεία με μια μυθοπλασία γλαφυρή και πειστική, είναι μια αλλαγή καλόδεχτη για τους αναγνώστες του Τόμας Μαν, ειδικά για όσους θέλησαν να τον διαβάσουν, αφότου είχαν παρακολουθήσει την εντυπωσιακή μεταφορά του «Θάνατος στη Βενετία» στη μεγάλη οθόνη.Ο Τομπίν, θαυμαστής του Τόμας Μαν από τα νεανικά του χρόνια, έχοντας κατά πάσα πιθανότητα υπόψη του και την προτροπή του συγγραφέα προς τους αναγνώστες του να μη μένουν μόνο σε μία αλλά να αφιερώνουν δύο τουλάχιστον αναγνώσεις στο κάθε έργο του - προτροπή σοφή και διόλου αλαζονική για ένα τόσο πυκνό έργο- αποδύθηκε στην εργώδη προσπάθεια να σκιαγραφήσει τόσο τον ίδιο τον Μαν όσο και την εποχή του με τρόπο προσιτό για τον μέσο αναγνώστη. Αξιοποιώντας μεταξύ άλλων τα ημερολόγια του Μαν και τις αναμνήσεις μελών της οικογένειάς του τον παρουσιάζει όχι μόνον ως συγγραφέα αλλά και ως γιο, αδελφό, εραστή, σύζυγο, πατέρα, ηδονοθήρα και πολιτικό ον με ισχυρές απόψεις, την δε άκρως ενδιαφέρουσα εποχή του, όχι απλώς με τις συνεχείς ανατροπές και ανακατατάξεις της, έτσι όπως οριοθετείται από δύο παγκοσμίους πολέμους, αλλά και με τα ανεξίτηλα αποτυπώματά της στις τέχνες και τα γράμματα.Τον αναγνώστη ίσως αρχικά τον ξενίσει η πιστή μίμηση του ύφους του Μαν, που όμως βαθμηδόν θα τον εξοικειώσει με τον τρόπο γραφής του Γερμανού συγγραφέα. Είναι μια τεχνική που ο Τομπίν έχει χρησιμοποιήσει και στην μυθιστορηματική βιογραφία του Χένρι Τζέημς, (Ο δάσκαλος) μέχρι και στην «αυτοβιογραφία» της Παρθένου Μαρίας (Η διαθήκη της Μαρίας). Είναι από τα στοιχεία που θα του επιτρέψουν να «βυθίσει», κατά την έκφρασή του, τον αναγνώστη στην ιδιωτική σφαίρα των ιστορικών προσώπων, τα οποία αναδημιουργεί με βάση τις λογοτεχνικές του αρχές.Τα όρια της λογοτεχνικής έμπνευσης και της ιστορικής πιστότητας είναι δυσδιάκριτα. Αλλά εδώ έγκειται και η γοητεία του εγχειρήματος του Τομπίν. Το πώς το συγγραφικό έργο του Μαν αναδύεται από τη διάδραση του μύχιου και τις συνταρακτικές αναταράξεις του ταραχώδους 20ου αιώνα.Ένα απόσπασμα:«Στο γραφείο του ο Τόμας είχε την άνεση να επιστρέφει στα βιβλία που αγαπούσε. Πάντως λόγω της αναστάτωσης που είχε προκαλέσει ο πόλεμος του ήταν αδύνατον να δουλέψει το μυθιστόρημά του για το σανατόριο. Αντίθετα, πάλευε με το άρθρο του για το τι σήμαινε ο πόλεμος για τη Γερμανία και για την κουλτούρα της. Ώρες ώρες δυσανασχετούσε που δεν είχε περισσότερες γνώσεις, μια που δεν είχε ασχοληθεί με την πολιτική φιλοσοφία και είχε αδρομερή γνώση της γερμανικής φιλοσοφίας».