News

This post is only available in Greek.Σταυρούλα Παπασπύρου | Ελευθεροτυπία | 15 Μαρτίου 2013Το «Ταξίδι» του Δημ. Νόλλα αποτυπώνει την Ελλάδα που μας πληγώνει. Πόση Ελλάδα χωράει μέσα σε 180 σελίδες; Αν πρόκειται για το νέο μυθιστόρημα του Δημήτρη Νόλλα, τόση ώστε να πέφτει στο κεφάλι σου βαριά σαν τσεκουριά. Λίγους μήνες μετά τη συλλογή διηγημάτων του «Στον τόπο», όπου πριμοδοτούσε το αίτημα της αλληλεγγύης, της κατανόησης και της αγάπης, ο 73χρονος συγγραφέας επανέρχεται με μια πυκνή σύνθεση που λες και αγκαλιάζει όλα τα προηγούμενα βιβλία του.Το «Ταξίδι στην Ελλάδα», που κυκλοφορεί σε λίγες μέρες (εκδ. Ικαρος), εκτυλίσσεται το '63, αλλά είναι πλημμυρισμένο από αναφορές που σκαλίζουν τις πιο σκοτεινές πλευρές της πρόσφατης ιστορίας μας. Ενα ψηφιδωτό καταστάσεων και νοοτροπιών απ' όπου πήγασαν και πηγάζουν πολλά δεινά μας, και μια απόπειρα, ταυτόχρονα, συμφιλίωσής μας με την περίφημη «ελληνική ιδιοπροσωπία», που σήμερα μοιάζει πιο πολύτιμη από ποτέ.Το ταξίδι του κεντρικού ήρωα -του ξενιτεμένου στη Γερμανία, υποτίθεται για σπουδές, επίδοξου ποιητή Αρίστου- δεν πρόκειται να διαρκέσει παρά τρεις βδομάδες, και όσο μπερδεμένα ήταν τα συναισθήματά του φτάνοντας, ακόμη πιο μπερδεμένα θα 'ναι αποχωρώντας. Μέχρι να πάρει το δρόμο της επιστροφής για κείνη τη γωνιά της Βαυαρίας, όπου μέχρι πρότινος «κοπροσκύλιαζε» ροκανίζοντας το μερίδιό του από την πατρική περιουσία, ο Αρίστος θα 'χει συνειδητοποιήσει πως η εικόνα που εισέπραξε από την Ελλάδα ήταν κόντρα στην εξιδανικευμένη ιδέα που κουβαλούσε μέσα του. Ακόμη και οι πιο δικοί του άνθρωποι -ας όψονται οι κληρονομικές διαφορές- θα τον απογοητεύσουν. Στην προσπάθειά του δε να καταλάβει τι σόι άνθρωπος είναι ο ίδιος, θα αντιληφθεί πως μόνο άμεμπτος δεν είναι τελικά...Παλιές ανομίεςΟλα ξεκινούν στο κουπέ ενός τρένου που διασχίζει την πρώην Γιουγκοσλαβία, με τον Αρίστο να συνοδεύει, βαρυγκωμώντας, μια μάλλον σαλεμένη γυναίκα με τα διπλά του χρόνια, «μια κακομοίρα», πρώην εργάτρια σε φάμπρικα της Γερμανίας, και μάλιστα από το '43. Εχει αναλάβει να την παραδώσει στους δικούς της, αλλά με το που φτάνουν στη Θεσσαλονίκη, η «αποσκευή» του, όπως τη χαρακτηρίζει, χάνεται από προσώπου γης. Κι επειδή νιώθει υποχρεωμένος σ' εκείνον που του την έχει εμπιστευτεί, θα επιστρατεύσει ό,τι γνωριμίες διαθέτει στη γενέτειρά του για να εντοπίσει τα ίχνη της. Αυτό είναι το πρόσχημα για να ξετυλιχτεί ο κεντρικός κορμός της ιστορίας και μαζί όλα τα παρακλάδια της.Πρώτη στάση του ταξιδιού, μια Θεσσαλονίκη υπό «εκσυχρονιστική ανοικοδόμηση», «σπαρμένη χάσματα», όπου ο Αρίστος, στη θέα της πάλαι ποτέ επιβλητικής βίλας του Γάλλου παππού του, εκδότη προπολεμικά τοπικής εφημερίδας, ανασύρει εικόνες από την παιδική του ηλικία, απωθημένες για καιρό: τη φιγούρα του τοκογλύφου που άδειαζε επί κατοχής τη βίλα από τα βαριά της έπιπλα, τον αδελφό του να κρύβεται επί Εμφυλίου και από τους κομμουνιστές και από τους κυβερνητικούς. Ο ήρωας του Νόλλα δεν μασά τα λόγια του για την «πανούκλα» της πόλης -«τους μαυραγορίτες, τους καταδότες, τους ταγματασφαλίτες, τους άρπαγες εβραϊκών περιουσιών...»-, της ίδιας πόλης που έχει μόλις χρεωθεί ένα κρίμα ακόμη, τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη. Στις παλιές ανομίες πάντα έρχονται καινούργιες να προστεθούν...Σ' ένα «κωλάδικο» με το εξωτικό όνομα «Βομβάη», εν μέσω εργολάβων οικοδομών, εμπόρων, μεσιτών, χαφιέδων και «ένστολων βλαχαδερών» με θηλυπρέπεια που βγάζει μάτι, ο Αρίστος θα ζητήσει τη βοήθεια ενός σπιθαμιαίου αξιωματικού της Χωροφυλακής, στο πρόσωπο του οποίου διακρίνεται ανάγλυφη «η πείρα ενός αιώνα ανακρίσεων». Η ώρα που θα αντιληφθεί τι τίμημα απαιτείται για τις πληροφορίες που γυρεύει δεν έχει φτάσει. Ομως το σύντομο πέρασμά του από το παράνομο ΚΚΕ και ο συγχρωτισμός του στο Μόναχο με αριστερούς φοιτητές, θα αποδειχτούν η αχίλλειος πτέρνα του.Επόμενη στάση του ταξιδιού, ένα ορεινό χωριό της Δυτικής Μακεδονίας, όπου μονάζει ο μοναδικός ίσως άνθρωπος που θα ήθελε να συναντήσει η εξαφανισμένη «αποσκευή» του Αρίστου: ένας διανοούμενος-κτηνοτρόφος με μεγάλη περιουσία, που έχει για πρότυπό του τον Τολστόι, κάποιος που πρόλαβε στα νιάτα του τη Δίκη των Τόνων και είδε τον πατέρα του δολοφονημένο από συμμορία βουνίσιων ληστών, ένας άντρας που τώρα αργοπεθαίνει και ο οποίος φλέγεται να δώσει στον Αρίστο συμπυκνωμένη τη δική του εμπειρία από τον αδελφοκτόνο σπαραγμό.Είμαστε στην καρδιά πια του βιβλίου, εκεί όπου κρύβεται ίσως όλο το ζουμί. Μπορεί να σταθεί κανείς ουδέτερος σε μια εμφύλια διαμάχη; Μήπως εκείνοι που σχεδιάζουν να πάρουν τη θέση των παλιών αφεντικών, τάζοντας στους φτωχούς και στους απόκληρους κατάργηση τάξεων και ανισοτήτων, είναι εξίσου ψεύτες και απατεώνες με τους προηγούμενους επειδή αποκρύπτουν πως οι άνθρωποι θα είναι πάντα σε αναζήτηση ενός ποιμένα; Μήπως ο κάθε νέος «βοσκός», ό,τι και αν πρεσβεύει, δεν φροντίζει με το δικό του τρόπο το ποίμνιο; Μπας και τελειώνει ποτέ το Κακό;Κωπηλάτες στη γαλέρα της ζωής, οι άνθρωποι είναι έρμαια των περιστάσεων, μοιάζει να υποστηρίζει ο Νόλλας, όμηροι της Ιστορίας αλλά και του «εγώ» τους, αυτής της ανεξάντλητης δεξαμενής που αναζωογονεί τον τρόπο με τον οποίο πορευόμαστε. Κάθε φορά που «η σκεπή από πάνω μας μπάζει», κάθε φορά που ο γενέθλιος τόπος απειλείται από οικεία βέλη, είμαστε καταδικασμένοι να ανασυγκροτούμε τις δυνάμεις μας για να τον σώσουμε. Αυτός ο τόπος μάς έλαχε, σαν να μας λέει, σ' αυτό τον τόπο πρέπει να συμβιώσουμε.

This post is only available in Greek.Αριστοτέλης Σαϊνης | Η Εφημερίδα των Συντακτών | 16 Μαρτίου 2013 Στο πλέον πολυσέλιδο μυθιστόρημά του ο μινιμαλιστής πεζογράφος επιχειρεί να φωτίσει, για μία φορά ακόμα, το σκοτεινό απόθεμα του τόπου. Κάποιοι θέλουν να ζήσουν εφτά ζωές, κάποιοι έχουν πεθάνει και απλώς δεν το έχουν αντιληφθεί, κάποιοι κρατιούνται πεισματικά στο τσόφλι της ζωής. Δεκαετία ’60, ανθρωπογεωγραφία βορειοελλαδίτικη και συντενταγμένες βόρειας Ευρώπης, μυθολογικές αναγωγές και λογοτεχνικά θραύσματα αλλά και δύσοιωνα πεπρωμένα στην κόψη ονείρου και πραγματικότητας, διασταυρώνονται για να χαρτογραφήσουν το ενδάθε και το επέκεινα της μνήμης ― ατομικής και συλλογικής.Το νέο μυθιστόρημα του Δημήτρη Νόλλα «Το ταξίδι στην Ελλάδα», που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Ικαρος, διάβασε και παρουσιάζει o Αριστοτέλης Σαΐνης.Μ. Φάις Με τον ίδιο τρόπο που οι γκροτέσκες σκηνές στα γραφεία του «Φάρου των Τυφλών» αποτέλεσαν το πυρηνικό κέντρο της «Αντιποίησης Αρχής» του Αλέξανδρου Κοτζιά (1996), ένας τεκές οργίων φαίνεται ότι βρίσκεται στην αφετηρία του τελευταίου μυθιστορήματος του Δημήτρη Νόλλα. Σελίδες του σχετικού κεφαλαίου δημοσιεύτηκαν ήδη το φθινόπωρο του 2011 στο περιοδικό «Οδός Πανός». Τα μπιλιαρδάδικα του Σκαμπαρδώνη («Πολύ βούτυρο στο τομάρι του σκύλου», 2006) και τα καταγώγια του Βασιλικού στο «Ζ» ωχριούν μπροστά σ” αυτό το κρυμμένο, πίσω από καπνιστά κρέατα και κοτσίδες σκόρδων, εξευρωπαϊσμένο κωλάδικο της «Βομβάης». Εδώ, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, το ετερόκλητο σύμπλεγμα των θαμώνων καταλήγει σε σουρεαλιστικό όργιο: πουστοπαρέες και καλντιριμιτζούδες, έφηβοι και νεαροί εργάτες, εμποροϋπάλληλοι και μικροπωλητές αλλά και εργολάβοι, μεσίτες, έμποροι και τοκογλύφοι, οι χωροφύλακες, τέλος, σήμερα, σε διαμαρτυρία για την παραπομπή των αρχηγών τους στον ανακριτή… Εδώ χτυπάει «η καρδιά της πόλης»!Αρχές της ταραγμένης δεκαετίας του 1960 και «το φονικό» του Λαμπράκη ρίχνει τη ζοφερή σκιά του στην ομιχλώδη συμπρωτεύουσα. Η «Μητέρα» Θεσσαλονίκη από δαιδαλώδης προσφυγική παραγκούπολη μεταμορφώνεται σε «ένα πηγάδι μέχρι το κέντρο της γης» από την «εκσυγχρονιστική» ανοικοδόμηση. Ακόμα κυριαρχούν οι ταγματασφαλίτες, οι Παοτζήδες, οι Πουλικοί, οι άρπαγες εβραϊκών περιουσιών. Ο χρόνος της αφήγησης οριοθετείται από τη δολοφονία του Λαμπράκη (Μαΐος 1963) και τις εκλογές του ίδιου χρόνου που φέρνουν στην εξουσία ένα «τσούρμο Κεντρώων, διψασμένων για χρήμα και εξουσία», ενώ ο χρόνος της ιστορίας πισωγυρίζει στα χρόνια του Εμφυλίου, συχνά ακόμα και παλιότερα, ακολουθώντας τις προσωπικές ιστορίες που έρχονται να σμίξουν στο τώρα της αφήγησης.Ωστόσο, οι ακριβείς χρονοτοπικές συντεταγμένες δεν καταργούν τη μυθική άλω του κειμένου, αλλά συγχωνεύονται μαζί της. Νεκροζώντανοι Αργοναύτες, δαιμονισμένοι Προμηθείς, Αριάδνες και Πηνελόπες, Ικαροι και Οδυσσείς κυκλοφορούν φανερά ή υπόγεια στο κείμενο. Κολασμένα Ησιοδικά «πολιοκρόταφα νήπια» επαναλαμβάνουν την ίδια κοινότοπη καθημερινή ιστορία. Λαϊκά άσματα, βιβλικά χωρία, φανερές ή καλυμμένες διακειμενικές αναφορές (Μαλακάσης, Πεντζίκης, Σεφέρης, Νίτσε – Καζαντζάκης, Γκέτε, Μέλβιλ κ.ά.) δημιουργούν έναν κειμενικό λαβύρινθο, ανάλογο με αυτόν στον οποίο κινούνται οι μυθιστορηματικοί χαρακτήρες.Ο Αρίστος Καραμπίνης, φοιτητής στη Γερμανία, που ονειρεύεται να γίνει ζωγράφος ή και ποιητής, επιστρέφει στην πατρίδα, με το μυαλό γεμάτο ακόμα από «ηρωικά ολοκαυτώματα, αιματηρά σαμποτάζ και εκατόμβες». Συνοδεύει ένα αίνιγμα, τη Χρυσάνθη: πρώιμη μετανάστρια στη Γερμανία από τον καιρό της Κατοχής, με ένα σχεδόν άγνωστο βιογραφικό, για να τη χάσει αμέσως μόλις φτάσει στη Θεσσαλονίκη…Τα παραπληρωματικά κεφάλαια της αρχής («Κατηφορίζοντας προς το νότο») και η «βορειοευρωπαϊκή ανάβαση» του τέλους πλαισιώνουν το «Ταξίδι στην Ελλάδα». Η αρχική πρόθεση του Αρίστου για μια «διερευνητική επίσκεψη» στον γενέθλιο τόπο μετατρέπεται γρήγορα σε μια προσπάθεια να ψηλαφίσει την εικόνα της πανταχού παρούσας και πανταχού απούσας, της αθώας-ένοχης Χρυσάνθης (Μαργαρίτα, Ελένη και Ευρυδίκη μαζί). Ο θάνατός της μετατοπίζει τον στόχο της αναζήτησης και βάζει στο κέντρο της τον ίδιο. Το ταξίδι αναψυχής γίνεται «μαθητεία». Μέσα στη νοτισμένη από μύθους και αίμα βορειοελλαδίτικη ενδοχώρα, πάνω από το κρεβάτι του άρρωστου προμηθεϊκού Αποστόλη, ο Αρίστος θα έρθει αντιμέτωπος με τη «φρίκη». Προσπαθώντας να ξετυλίξει το κουβάρι παλιών ιστοριών και να διαλευκάνει σκοτεινές οικογενειακές υποθέσεις θα χαθεί στους δαιδάλους της προσωπικής και συλλογικής μνήμης, στις πολλές «αλήθειες» των προσωπικών αφηγήσεων και των ιστορικών αποτυπώσεων. Οδυσσειακή «Νέκυια»; Βιργιλιακή «κατάβασις»; Δαντική Κόλαση; Μια νέα εκδοχή του Φάουστ; Οταν σιγά σιγά κλείνουν πίσω του «οι πύλες» της γενέθλιας πόλης, ο Αρίστος θα αναγκαστεί να καταβάλει τα δικά του «λύτρα». O Τρύφων, ένας «ιδιότυπος παιδοτρίβης», αξιωματικός της χωροφυλακής, σε ρόλο Μεφιστοφελή, θα προθυμοποιηθεί να «βοηθήσει». Λίγο πριν από την έξοδό του από την Ελλάδα προς το φως(;), το τελευταίο διστακτικό βλέμμα του Αρίστου προς τη Χρυσάνθη -πριν τη χάσει για δεύτερη και τελευταία φορά- συνοδεύει και την απόφασή του να εκδώσει τα ποιήματά του. Ισως γιατί «το γράψιμο αρχίζει με το βλέμμα του Ορφέα» (Μπλανσό).Το «Ταξίδι στην Ελλάδα», ένα από τα μεγαλύτερα σε έκταση κείμενα του ακριβολόγου μινιμαλιστή Νόλλα, αποτελεί τη μυθιστορηματική ανάπτυξη της τελευταίας συλλογής διηγημάτων («Στον Τόπο», Ικαρος, 2012), αλλά και της θεματικής δεσπόζουσας της πεζογραφίας του: την αναζήτηση ταυτότητας μέσα σε έναν αφιλόξενο και εχθρικό κόσμο. Οσο για τον αφηγητή του μυθιστορήματος, αυτός εποπτεύει την ιστορία από ψηλά, αλλάζει διηγηματικά επίπεδα, προοδευτικά γίνεται παρεμβατικός ή και διδακτικός, λοξοκοιτώντας και άλλοτε αντικρίζοντας κατάματα το δυστοπικό σήμερα, πεπεισμένος πως «σφιχτοδεμένα μεταξύ τους τα ανθρώπινα σέρνουν ξοπίσω τους όσα μέλλει να ακολουθήσουν, πάντα καταμεσής όλων όσα ήταν και είναι σε εξέλιξη».

This post is only available in Greek.Ο εκδοτικός οίκος «Ίκαρος» συμπληρώνει αισίως τη φετινή χρονιά επτά δεκαετίες ζωής και δημιουργικής πορείας.

This post is only available in Greek.Με μεγάλη μας χαρά, ανακοινώνουμε σήμερα την έναρξη της συνεργασίας μας με τον γραφίστα και εικονογράφο, Χρήστο Κούρτογλου (@masterview_), ο οποίος θα σχεδιάζει για τον Ίκαρο τα εξώφυλλα της νέας σειράς σύγχρονης ξένης πεζογραφίας.