Πρόσωπα και δοκιμασίες

Νύχτα σιμά στον ουρανό! Σα να 'χει η ψυχή μεταλάβει κοιτά. Φύλλο το φύλλο υπάκουη Πάει συνοδεία των ζωντανών Ως την άκρη του ξίφους Ποιοι περιμένουν; Κι αντίπερα; Ποιοι τιμονεύουν τον καιρό Κι όταν δε θέλει ακόμη; Τότε Στον βαθύ ελαιώνα του αγέρα Δέος αυτάγγελτο. Κι ασημένια σιγή που όλο κρύβεται και δεν τη συναντάς ποτέ. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: -ΟΛΥΜΠΙΑ -ΔΕΛΦΟΙ -ΜΥΣΤΡΑΣ -ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ -ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟ -ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΜΟΙΡΑΣ -ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ -ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Στο βιβλίο αυτό ο μελετητής του έργου του Άγγελου Σικελιανού, Κώστας Μπουρναζάκης (επιμελητής και της αλληλογραφίας του Σικελιανού «Γράμματα 1902-1951», Ίκαρος 2000) καταγράφει για πρώτη φορά τη ζωή και το έργο του μεγάλου ποιητή μέσα από εκατοντάδες άγνωστα στοιχεία και ντοκουμέντα. Παρουσιάζεται το προσωπικό φωτογραφικό λεύκωμα του Σικελιανού: 250 άγνωστες φωτογραφίες που εικονογραφούν ολόκληρη τη ζωή του ποιητή. Καταγράφονται οι συνθήκες που γέννησαν τα έργα του Σικελιανού, η εκδοτική τους πορεία και η υποδοχή τους από την κριτική της εποχής. Η «Δελφική προσπάθεια», η υποψηφιότητά του για το βραβείο Νόμπελ, τα ταξίδια, οι φιλίες και ο πολυτάραχος ερωτικός του βίος, αποκαλύπτουν την προσωπικότητα του ποιητή και μαζί ολόκληρη την εποχής: τα ιστορικά, πολιτικά και πνευματικά γεγονότα του πρώτου μισού του εικοστού αιώνα.

ΤΟ ΦΥΛΑΧΤΟ «Όλοι ενδίδουν», είπες ξαφνικά, «σ' αυτή την ακαθόριστη ηλικία, χωρίς αποσκευές, χωρίς προορισμό, σχεδόν χωρίς θλίψη. Δεν κινδυνεύουμε άλλο από την ασυμπλήρωτη νεότητα, από το φυσερό και τ΄αμόνι της». Ανέτοιμος βρέθηκες στους φωταγωγημένους δρόμους, η πολύωροφη μοναξιά πετούσε τ΄απομεινάρια μιας θύμησης ψαλιδισμένης που μόνη παρηγορία είχε ένα παμπάλαιο σφύριγμα νύχτας παιδικών Χριστουγέννων. Λιγόστεψε ο κόσμος, έμεινε μια φωτογραφία με τσακισμένες άκρες, δειλές χειρονομίες, κι ένα βάζο με κοντά μανουσάκια που απολήγουν στο πιο αινιγματικό θρόισμα. Όμως δεν αμφιβάλλεις: ένοικοι των θαυμαστών μυστικών υπάρχουν ακόμη.

Κατάμεστος ανένδοτα τζιτζίκια και γύρω χρυσογάλανη ερημιά· τρελά πετροχελίδονα θερίζουν ασταμάτητα τις ξένοιαστες φωνές της γης· για τους ξυπόλητους κορμούς λαμπάδιασμα ολότρεμο, βαθύ, ξεθεωμένο — πηγαίνω τώρα πιο κοντά και μένω. Προσάναμμα μια λέξη που δε λέγεται — μα όχι ρέμβη, όχι δίψα, σπίθα, ή μετέωρο· κάτι απροσμέτρητο υπάρχει όλβιο, ανεξάντλητο κι ατρόμητο ή κι οργωμένο απ’ τον ήλιο της καρδιάς, ηχώ ανεξιχνίαστη, σε κάθε λίκνο χαρισμένη, και φέρνει διάφανο το θάμβος μέσα μου σε τούτο τον κατάφωτο πευκώνα που ξέρω πως δεν έχει τέλος. Τα ποιήματα της συλλογής του Κώστα Μπουρναζάκη, Μέσα σε ήλιους και φεγγάρια, δημιουργημένα από μια λειτουργική αισθαντικότητα και από την εκλογή της Ομορφιάς ως διαρκούς ορίου, σχηματίζουν έναν ιδιαίτερο χώρο, ανάμεσα στο μυστήριο και τις τελετουργικές διαστάσεις της ζωής, στις μεταμορφωτικές δυνάμεις της φύσης και τις μαρμαρυγές του μεσογειακού φωτός, στον πηγαίο λυρισμό και την απέραντη επικράτεια της ελληνικής γλώσσας. Ελεύθερα πλάσματα, φωνές του ελληνικού θέρους, στοιχεία του αιώνιου κοσμικού κύκλου, ερωτισμός, αλληλουχίες τρυφερότητας και παρορμήσεων, μυστικά της ύλης, αποκαλυπτικές εικόνες, περιπλανήσεις στα αινίγματα και τις εκλάμψεις του χρόνου, δημιουργούν στη συλλογή αυτή, που μόλις κυκλοφόρησε, μια γοητευτική μυθολογία, ένα πεδίο λαμπερών αισθήσεων, τη δραστική παρουσία της ποίησης ως πυρήνα και σημείου εκκίνησης της πλήρους ζωής.

Στις Εικόνες του Κώστα Μπουρναζάκη, η σαγήνη και οι κατακτήσεις των αισθήσεων, που ενσωματώνουν στα ποιήματα το ανεξίτηλο φέγγος της φύσης, της ελληνικής γλώσσας, του έρωτα, της τέχνης, και της ανάγλυφης φαντασίας, συνυπάρχουν με μια νέα ανάγνωση του κόσμου – ανάγνωση που μετουσιώνει τη διάταξη της πραγματικότητας σε ζωή ακαταπαύστως ζωντανή και για τούτο ατέρμονα πηγαία και υποβλητικά στοχαστική. Θεμελιωμένες σε «τόπους» όπου το θαύμα αποδεσμεύει μνήμες λαμπερών οραμάτων κι άφθαρτων φωνών, και με την υπεροχή της ομορφιάς απέναντι στους περιορισμούς και την υπεροψία του χρόνου, οι Εικόνες προσφέρουν το μυθικό πεδίο που μας εξοικειώνει με μιαν ελευθερία φωτεινή και γενναιόδωρη – και η πορεία συνεχίζεται ενόσω οι στίχοι του ποιητή χρωματίζουν πολύσημα τους ορίζοντες αυθεντικών λυρικών πράξεων. ΣΤΟΝ ΗΛΙΟ ΤΩΝ ΜΟΛΑΩΝ Ο χείμαρρος μαζεύει τα πουλιά — σαΐτες πινελιές και μες στα σπάρτα που λιώνουν τα φλουριά της ρεματιάς· τσιγγανοπούλες πεταλούδες σταματάν σιμώνουν τον ασπάλαθο, περνάν απ’ τη μοσχοβολιά, τα ξόρκια του κυκλάμινου, πίνουν τις στάλες απαλά του ήλιου που κυμάτιζε στο χρυσαφένιο αγκάθι· αστραφτερά θροΐσματα, σπόροι μενεξεδένιοι πετάν εκεί που κελαρύζουν τα νερά κι αγερολάμπουν μονομάχοι αεικίνητοι. Σωπαίνεις κι αφουγκράζεσαι κατάσαρκα τα χρώματα· ριπές ανέμου μ’ αγριόχορτα σουραύλια, ανήφοροι που πέταξαν τη σκούφια τους, πέτρες με κόκκινα μαλλιά που πλέκουν μουρμουρίζοντας συλλαβιστά τις ευωδιές, φουχτιές μεράκια τζιτζικιών, ξεστήθωτα κελαηδητά, γίνονται σώμα που μιλά, εικονοστάσι μιας ασύλητης Ελλάδας.