Νέα

H Χαρά Σκιαδέλλη φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το ιδιαίτερο βιβλίο του Stéphane Carlier, Η Κλάρα διαβάζει Προυστ, για την αντίληψή μας για τη λογοτεχνία αλλά και για το πώς η τελευταία μπορεί να μας αλλάξει τη ζωή, όπως στην περίπτωση της ηρωίδας του βιβλίου.Από την πρώτη στιγμή που έπιασα στα χέρια μου το βιβλίο του Στεφάν Καρλιέ, με γοήτευσε το θέμα του: μια μεταμορφωτική λογοτεχνική εμπειρία που οδηγεί σε προσωπική χειραφέτηση. Η Κλάρα είναι είκοσι τριών ετών κι όλα μοιάζουν ήδη νομοτελειακά στρωμένα στη ζωή της: ασφαλής δουλειά, στοργική οικογένεια, πολύφερνος γαμπρός, διαμέρισμα και γάτα. Κι ωστόσο, εκείνη βαριέται. Φτάσαμε στο τέρμα; Δεν θα είμαστε ποτέ πιο ευτυχισμένοι; αναρωτιέται. Σύντομα θα διαπιστώσει ότι η απατηλή πληρότητα ήταν απλώς η ηρεμία πριν απ’ την καταιγίδα. Και την καταιγίδα θα προκαλέσει η τυχαία εισβολή του Μαρσέλ Προυστ στον κόσμο της, ενός συγγραφέα δυσνόητου, απρόσιτου, βαρύ.Η κεντρική ιδέα του μυθιστορήματος είναι ακριβώς αυτή η φαινομενική αντίφαση: ένα λογοτεχνικό έργο που φημίζεται ως περίπλοκο κι ανιαρό βγάζει τη νεαρή κομμώτρια απ’ την πλήξη και την αδράνειά της. Η Κλάρα τολμά να ανοίξει τούτο το μυθικό βιβλίο, και ξαφνικά η ύπαρξή της αποκτά νόημα. Ένας νέος δρόμος ξετυλίγεται μπροστά της, που ποτέ δεν τον είχε φανταστεί. Το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο θα σαρώσει τα πάντα στο πέρασμά του, και ξεκινά η παθιασμένη περιγραφή της σχεδόν σαρκικής σχέσης που αναπτύσσει η πρωταγωνίστρια με το έργο.Το βιβλίο του Στεφάν Καρλιέ αγγίζει ευαίσθητες χορδές. Η επαφή με ανεξερεύνητες πτυχές του εαυτού, η πνευματική ώσμωση με έναν συγγραφέα, η ψυχοθεραπευτική κατάδυση σε ένα έργο είναι στοιχεία με τα οποία ταυτίζεται αναπόφευκτα κάθε λάτρης της λογοτεχνίας. Ταυτόχρονα, ανακαλύπτουμε ένα κείμενο αστείο, καθημερινό, απλό στην αφήγηση, διανθισμένο με χιουμοριστικά περιστατικά και ανθρώπινες ιστορίες. Υφολογικά, ο Καρλιέ βρίσκεται στον αντίποδα του Προυστ, και τούτη η αντίθεση καθιστά το μυθιστόρημα ακόμα πιο ενδιαφέρον, γκρεμίζοντας τα στεγανά ανάμεσα σε έναν βιβλιοφάγο κι έναν νεοφώτιστο αναγνώστη.Η Κλάρα διαβάζει Προυστ και βιώνει πρωτόγνωρες απολαύσεις, καταρρίπτει τα στερεότυπα και μεταπηδά σε μια άλλη διάσταση που φάνταζε εντελώς απίθανη μέχρι τότε. Η Κλάρα αλλάζει την αντίληψή μας για τη λογοτεχνία, δείχνοντάς μας πώς η τελευταία μπορεί να γίνει θρυαλλίδα εξελίξεων στη δική μας πραγματικότητα. Κυρίως, η Κλάρα διαβεβαιώνει περίτρανα ότι η ομορφιά δεν είναι προνόμιο ορισμένων, ότι δεν χρειάζονται ιδιαίτερα προσόντα ή σπουδές για να τη διακρίνουμε· μερικές φορές, αρκεί να τολμήσουμε ένα βήμα πέρα απ’ το καθιερωμένο.      

Η Νάννα Παπανικολάου φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το νέο βιβλίο του Enrique Vila-Matas, Μοντεβιδέο.Τι πραγματεύεται το Μοντεβιδέο; Πόση μετα-λογοτεχνία κρύβει στον πυρήνα του; Και τι θα ανακαλύψουμε μαζί με τον συγγραφέα στο τέλος του βιβλίου;Δεν έκρυψα ποτέ ότι ο Ενρίκε Βίλα-Μάτας ήταν η αδυναμία μου, σε σύγκριση με τους υπόλοιπους συγγραφείς που έχω μεταφράσει.Παρά το γεγονός ότι μου βγάζει μονίμως το λάδι και είναι και οικονομικά ασύμφορος (επειδή θέλει πολύ χρόνο και πολλές φορές χρειάζεται ν’ αγοράσω βιβλία που αναφέρει και δεν έχω), είναι μακράν η μεγαλύτερη πρόκληση στη μετάφραση. Τα βιβλία του είναι απ’ αυτά τα κείμενα που διαβάζεις και καταλαβαίνεις, χωρίς ούτε μία άγνωστη λέξη, αλλά μιά πρόταση μπορεί να σου πάρει και βδομάδες να την μεταφράσεις στα ελληνικά όπως πρέπει.Κάθε φορά που μου εμπιστεύονται ένα βιβλίο του, χαίρομαι αφάνταστα κι ας ξέρω τι με περιμένει. Το Μοντεβιδέο έχει κάνει πάταγο στο εξωτερικό – και στην Ισπανία κι όπου κι αν μεταφράστηκε – κι αυτό μου δίνει μεγάλη ικανοποίηση, διότι ο Βίλα-Μάτας είναι από τους συγγραφείς που ή σ’ αρέσουν πάρα πολύ και τον παρακολουθείς για πάντα, ή δεν σ’ αρέσουν καθόλου. Έχει φανατικούς αναγνώστες, απαιτητικούς, σκεπτόμενους, που αυξάνονται ολοένα και περισσότερο.Το Μοντεβιδέο, το τελευταίο του βιβλίο και το δεύτερο που εκδίδουν οι εκδ. Ίκαρος, είναι μια μυθιστορηματική πραγματεία για την λογοτεχνία, για την ασάφεια, για την ζωή μέσα από την λογοτεχνία και τις άλλες τέχνες και για την έμπνευση. Στο γνωστό μοτίβο της βιογραφικής μυθοπλασίας, ο Βίλα-Μάτας μας πηγαίνει παράλληλα κι ένα ταξίδι σε μερικές εμβληματικές πόλεις, σημαντικές στην ιστορία της λογοτεχνίας: Παρίσι, Κασκάις, Μοντεβιδέο, Ρέικαβικ, Σαν Γκάλεν και Μπογκοτά... μέσα από την λογοτεχνία του Κορτάσαρ, του Μπολάνιο, του Ρεμπώ, του Ταμπούκι, του Μπένγιαμιν για να επιστρέψει στο αγαπημένο του Παρίσι και να γίνει ο ίδιος μέρος μιας καλλιτεχνικής εγκατάστασης στο Μπωμπούρ.Στο τέλος αυτού του υπέροχου ταξιδιού με αχώριστο συνταξιδιώτη πάντα το χιόυμορ και την ώρα που φαίνεται πως όλα έχουν ειπωθεί και δεν υπάρχει πια τίποτα καινούριο για να πούμε, ανακαλύπτουμε μαζί με τον συγγραφέα πώς να ξαναβαφτίσουμε τα πράγματα, μέσα στην ασάφεια που χαρακτηρίζει τον κόσμο στην εποχή μας.  

Η Δήμητρα Δότση φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης» και μας μιλάει για το Μαστρο-Τζεπέτο, τη σύγχρονη και ταυτόχρονα σκοτεινή εκδοχή της κλασικής ιστορίας του Πινόκιο από την ιδιαίτερη συγγραφική σφραγίδα του Fabio Stassi. Ένα βιβλίο που εστιάζει στην πατρική φιγούρα του Τζεπέτο, που γίνεται ένα ιδιαίτερο σύμβολο των περιθωριοποιημένων και ανήμπορων.Η πρώτη φορά που μίλησα με τον Φάμπιο Στάσι για τον Μαστρο-Τζεπέτο ήταν τον Δεκέμβριο του 2019, όταν τον πρωτοσυνάντησα στη Ρώμη. Θυμάμαι το ενθουσιώδες βλέμμα του μόλις έπιασε στα χέρια του την ελληνική έκδοση του Κάθε σύμπτωση έχει ψυχή, της δεύτερης ιστορίας με πρωταγωνιστή τον βιβλιοθεραπευτή Βίντσε Κόρσο, αλλά και όσα είπαμε για τις επόμενες περιπέτειες του Βίντσε που είχε ήδη στα σκαριά. Μιλά χωρίς ενδοιασμούς για τα επόμενα σχέδιά του, ή για ό,τι έχει γεννήσει το ακούραστο μυαλό του, χωρίς ωστόσο να υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες. Πάνω στην κουβέντα, λοιπόν, μου εκμυστηρεύτηκε την ιδέα του να γράψει ένα βιβλίο για τον Τζεπέτο, όπου, σε αντίθεση με το περίφημο παραμύθι, θα εστίαζε στην πατρική φιγούρα, αφήνοντας τον Πινόκιο στην άκρη της ιστορίας και σε αυτό που πραγματικά ήταν: ένα κούτσουρο. Όσο κι αν είχα αγαπήσει τον Πινόκιο ως παιδί, ομολογώ ότι εκείνη τη στιγμή δεν ενθουσιάστηκα, ίσως επειδή τα παραμύθια για μεγάλους δεν με συναρπάζουν.Πέρασαν οι μήνες, ξέσπασε η πανδημία και για πρώτη φορά ο Στάσι αναγκάστηκε να γράφει εν στάσει, εγκλωβισμένος στο σπίτι του, πράγμα ασυνήθιστο για εκείνον, έναν συγγραφέα του τρένου, καθώς σχεδόν όλα του τα βιβλία τα γράφει καθημερινά στη δίωρη διαδρομή από το σπίτι του στο Βιτέρμπο μέχρι τη Ρώμη όπου εργάζεται. Μου μιλούσε συχνά για το πόσο παθιαζόταν με τη διαδικασία της συγγραφής του συγκεκριμένου βιβλίου, αλλά και πάλι δεν είχα ξεκάθαρη εικόνα. Τα λόγια του δεν είχαν καταφέρει να με βγάλουν από τις ράγες ενός άλλου τρένου, αυτού του ορθολογισμού της αναμονής.Ώσπου ήρθε η στιγμή να το διαβάσω. Και να καταλάβω ότι κάποιες φορές η προαποφασισμένη προσγείωση είναι κακός σύμβουλος. Ο Μαστρο-Τζεπέτο μόνο παραμύθι δεν είναι. Είναι μια σκληρή, σκοτεινή ιστορία του σήμερα για το σήμερα. Μια επική ιστορία όπου για τους μυημένους αναγνώστες τα πάντα λειτουργούν συμβολικά και παραβολικά.Ο Τζεπέτο είναι ένας άνθρωπος μόνος, πάμφτωχος και περιθωριοποιημένος. Έχει αρχίσει να χάνει τη μνήμη του, να μπερδεύει τα λόγια του, να κατοικεί στο σκοτάδι του μυαλού του. Στο απομονωμένο χωριό των Απέννινων, όπου ζει, πέφτει θύμα της βαρβαρότητας και της απανθρωπιάς των συγχωριανών του, που του χαρίζουν ένα κούτσουρο, για να το μετατρέψει σε μαριονέτα, και στη συνέχεια του το κρύβουν. Έκτοτε ξεκινά το μαρτύριό του και περιπλανιέται στο δάσος και στην άγρια φύση, αναζητώντας τον ανύπαρκτο γιο του, μέχρι το σπαραχτικό φινάλε και την επιστολή αποχαιρετισμού του συγγραφέα στον ήρωά του.Στα χέρια του Φάμπιο Στάσι, ο Τζεπέτο γίνεται μια άλλη Πιετά, σύμβολο των γηρατειών, της απέραντης και εντέλει αναπόδραστης μοναξιάς των περιθωριοποιημένων, των ανήμπορων μπροστά στη βία των πολλών.Και στα τρία βιβλία του Στάσι που κυκλοφορούν στα ελληνικά, διαφαίνεται η ευαισθησία και η τρυφερότητά του απέναντι στους αδύναμους της ζωής. Με τον Μαστρο-Τζεπέτο, το τέταρτο βιβλίο του που είχα την τιμή να μεταφράσω, ο Ιταλός συγγραφέας μεταμορφώνεται, και μας χαρίζει ένα λογοτεχνικό αριστούργημα, ένα σύγχρονο μυθιστόρημα που θα μπορούσε, γιατί όχι, να γίνει κλασικό. 

Η Νάννα Παπανικολάου φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το νέο μυθιστόρημα του Manuel Vilas, Τα φιλιά.Ποιο είναι κατά την ίδια το κύριο θέμα του βιβλίου; Ποιος ο ρόλος της πανδημίας στην αφήγηση;Πριν ξεκινήσω την μετάφραση του βιβλίου, διάβασα μερικές σύντομες παρουσιάσεις και κριτικές στον ισπανικό τύπο και στα ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία που πουλούσαν το βιβλίο. Αποκόμισα την εντύπωση ότι είναι ένα ερωτικό μυθιστόρημα σε συνθήκες πανδημίας.Προχωρώντας την μετάφραση και παρά το γεγονός ότι μια ερωτική ιστορία ξεκινά από τις πρώτες σελίδες και το διατρέχει ως το τέλος, διαπίστωσα ότι δεν είναι αυτή το κύριο θέμα του και ότι η πανδημία είναι απλώς ένα επίκαιρο σκηνικό. Κατά την άποψή μου, το κύριο θέμα του βιβλίου είναι η μνήμη, το παρελθόν που μας ακολουθεί, μας κατατρέχει και μας καθορίζει και πώς αντιμετωπίζουμε την απώλειά της, η οποία εξαφανίζει και το παρελθόν, με όλες του τις συνέπειες στην ζωή μας.Ο αφηγητής είναι ένας άντρας που χάνει σιγά-σιγά τη μνήμη του κι αναγκάζεται να συνταξιοδοτηθεί πρόωρα. Ερωτεύεται μια νεώτερη γυναίκα και για πρώτη φορά στην ζωή του, αποφασίζει να προχωρήσει μαζί της σε κάτι μόνιμο. Γεμίζει ζωντάνια κι όρεξη για ζωή.Η γυναίκα τον ερωτεύεται επίσης, αλλά δεν μπορεί να κόψει τους δεσμούς με το παρελθόν της, που την κυνηγάει ανελέητα.Η ιστορία τους εξελίσσεται μέσα στις αναμνήσεις και των δύο. Εν τω μεταξύ, εμείς παρακολουθούμε ταυτόχρονα τις ιστορίες της ζωής τους πριν συναντηθούν, τους βλέπουμε ν’ ακμάζουν και να παρακμάζουν. Συγκινούμαστε με τον πόνο και τις αγωνίες τους, γελάμε με τις «ζαβολιές» τους, διαβάζουμε μονορούφι Τα φιλιά.Για μένα, παρά το γεγονός ότι βιβλίο είναι πολυσέλιδο, ήταν μια μετάφραση στην οποία δεν αντιμετώπισα γλωσσικές δυσκολίες, αλλά την πρόκληση ν’ αποδώσω το κοφτό ύφος και το ιδιαίτερο χιούμορ του Μανουέλ Βίλας. Πιστεύω πως το πέτυχα. Σίγουρα πάντως το ευχαριστήθηκα. Ο μεταφραστής, μέσα απ’ αυτή την μοναχική διαδικασία της δουλειάς του, γίνεται και ο πρώτος κριτής του έργου που παραδίδει στην γλώσσα του. Γίνεται οιωνός για την υποδοχή του βιβλίου από το αναγνωστικό κοινό. Όταν ο μεταφραστής περνάει ωραία δουλεύοντας, ακόμα κι αν αντιμετωπίζει δυσκολίες ή προκλήσεις, σημαίνει ότι το βιβλίο είναι καλό, ότι και ο αναγνώστης θα περάσει ωραία κι αξίζει γι’ αυτό να επενδύσει τον χρόνο και τα χρήματά του.