Νέα

Η Μαρία Παπαδήμα φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το μυθιστόρημα της Maria Judite de Carvalho Άδειες Ντουλάπες, ένα από τα σημαντικότερα φεμινιστικά μυθιστορήματα της σύγχρονης πορτογαλικής λογοτεχνίας.Όταν μου προτάθηκε από τις εκδόσεις  Ίκαρος να μεταφράσω τις Άδειες ντουλάπες ήταν σαν ένα παλιό όνειρο να έπαιρνε σάρκα και οστά, μια γνώριμη φωνή να με καλούσε από το παρελθόν. Φοιτήτρια στο πανεπιστήμιο της Λισαβόνας, πολλά χρόνια πριν, είχα ανακαλύψει και αγαπήσει την Maria Judite de Carvalho, η οποία είχε ήδη μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, αλλά ήταν εντελώς άγνωστη στο ελληνικό κοινό. Ήταν για μένα μεγάλη τιμή να μεταφέρω τη γραφή της στη γλώσσα μας.Η Maria Judite de Carvalho (1921-1998), από τις πρωτοπόρες συγγραφείς της Πορτογαλίας, μεσουράνησε στο πορτογαλικό λογοτεχνικό στερέωμα στις δεκαετίες του 1960 και 1970, και παρέμεινε ενεργή μέχρι το τέλος της ζωής της, χωρίς πότε η φωνή της να χάσει τη μοναδική γοητεία της. Έγραψε διηγήματα, μυθιστόρημα, ποίηση, θέατρο και διακρίθηκε επίσης ως χρονικογράφος. Ίσως αυτή η τελευταία της ιδιότητα διαχέεται σε όλο της το έργο, μέσα από την παρατήρηση της καθημερινότητας, της μοναξιάς της ύπαρξης, της ζωής των ανθρώπων της διπλανής πόρτας, της συμπύκνωσης, της ακρίβειας της περιγραφής, των αριστοτεχνικών μονολόγων, αυτής της γραφής που συνιστά «μια συνείδηση εν κινήσει», όπως την χαρακτήρισε η κριτική.Κάτω από την ήσυχη, αποστασιοποιημένη και φαινομενικά απλή γραφή της Carvalho κρύβονται δράματα, πρωτίστως γυναικεία, παλιά αλλά και πιο πρόσφατα μυστικά. Μια φράση, κάποιες λέξεις, μερικές αδρές πινελιές -δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι υπήρξε επίσης ζωγράφος- φανερώνουν στον αναγνώστη τα κομβικά σημεία της ιστορίας, τις εντάσεις, τις αποσιωπήσεις, την υποφώσκουσα έκρηξη, τη λύση του δράματος, τη μοιραία έξοδο.Η ιστορία είναι σαφώς αγκιστρωμένη στον χρόνο και τον χώρο που μπορεί ωστόσο να διασταλεί και να διευρυνθεί: Δεκαετία του ’60, ευρωπαϊκός νότος, πατριαρχική κοινωνία και οικογενειακή καταπίεση, μικρομεσαία αστική τάξη, εργαζόμενες γυναίκες σε επαγγέλματα ήσσονος σημασίας, όνειρα και ελευθερίες που συνθλίβονται κάτω από την ανδρική εξουσία η οποία ασκείται εναλλακτικά από τον σύζυγο, τον εραστή, τον πατέρα ή τον αδελφό.Μεταφράζοντας τις Άδειες ντουλάπες είχα διαρκώς την αίσθηση ότι βρισκόμουν στη μέση μιας λίμνης. Νερά ήρεμα που δεν έπρεπε να ταράξω, αλλά να αποδώσω όσο πιο πιστά το στιγμιαίο τους ρυτίδιασμα, δεν έπρεπε να θολώσω περισσότερο ούτε και να προσπαθήσω να τα κάνω διάφανα, αλλά να κρατήσω ακριβώς αυτή την πυκνότητα που κρύβει από το βλέμμα τον βυθό, αφήνοντάς σε να υποψιάζεσαι την υδρόβια πανίδα και χλωρίδα, την υπόγεια ζωή τους, τις μυστικές παγίδες. Κυρίως δεν έπρεπε να αναζητήσω το στέρεο έδαφος, αλλά να λικνιστώ στον κυματισμό της σχεδόν ακύμαντης γραφής της Maria Judite de Carvalho. 

Η Αθηνά Δημητριάδου φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το νέο βιβλίο του Colm Tóibín, Ο Μάγος, τη μυθιστορηματική βιογραφία του Τόμας Μαν.Βιογραφίες του Τόμας Μαν κυκλοφορούν πολλές. Το γεγονός ότι ο Κολμ Τομπίν επιλέγει το είδος της μυθιστορηματικής βιογραφίας συνδυάζοντας αριστοτεχνικά τα αμιγώς ιστορικά και βιογραφικά στοιχεία με μια μυθοπλασία γλαφυρή και πειστική, είναι μια αλλαγή καλόδεχτη για τους αναγνώστες του Τόμας Μαν, ειδικά για όσους θέλησαν να τον διαβάσουν, αφότου είχαν παρακολουθήσει την εντυπωσιακή μεταφορά του «Θάνατος στη Βενετία» στη μεγάλη οθόνη.Ο Τομπίν, θαυμαστής του Τόμας Μαν από τα νεανικά του χρόνια, έχοντας κατά πάσα πιθανότητα υπόψη του και την προτροπή του συγγραφέα προς τους αναγνώστες του να μη μένουν μόνο σε μία αλλά να αφιερώνουν δύο τουλάχιστον αναγνώσεις στο κάθε έργο του - προτροπή σοφή και διόλου αλαζονική για ένα τόσο πυκνό έργο- αποδύθηκε στην εργώδη προσπάθεια να σκιαγραφήσει τόσο τον ίδιο τον Μαν όσο και την εποχή του με τρόπο προσιτό για τον μέσο αναγνώστη. Αξιοποιώντας μεταξύ άλλων τα ημερολόγια του Μαν και τις αναμνήσεις μελών της οικογένειάς του τον παρουσιάζει όχι μόνον ως συγγραφέα αλλά και ως γιο, αδελφό, εραστή, σύζυγο, πατέρα, ηδονοθήρα και πολιτικό ον με ισχυρές απόψεις, την δε άκρως ενδιαφέρουσα εποχή του, όχι απλώς με τις συνεχείς ανατροπές και ανακατατάξεις της, έτσι όπως οριοθετείται από δύο παγκοσμίους πολέμους, αλλά και με τα ανεξίτηλα αποτυπώματά της στις τέχνες και τα γράμματα.Τον αναγνώστη ίσως αρχικά τον ξενίσει η πιστή μίμηση του ύφους του Μαν, που όμως βαθμηδόν θα τον εξοικειώσει με τον τρόπο γραφής του Γερμανού συγγραφέα. Είναι μια τεχνική που ο Τομπίν έχει χρησιμοποιήσει και στην μυθιστορηματική βιογραφία του Χένρι Τζέημς, (Ο δάσκαλος) μέχρι και στην «αυτοβιογραφία» της Παρθένου Μαρίας (Η διαθήκη της Μαρίας). Είναι από τα στοιχεία που θα του επιτρέψουν να «βυθίσει», κατά την έκφρασή του, τον αναγνώστη στην ιδιωτική σφαίρα των ιστορικών προσώπων, τα οποία αναδημιουργεί με βάση τις λογοτεχνικές του αρχές.Τα όρια της λογοτεχνικής έμπνευσης και της ιστορικής πιστότητας είναι δυσδιάκριτα. Αλλά εδώ έγκειται και η γοητεία του εγχειρήματος του Τομπίν. Το πώς το συγγραφικό έργο του Μαν αναδύεται από τη διάδραση του μύχιου και τις συνταρακτικές αναταράξεις του ταραχώδους 20ου αιώνα.Ένα απόσπασμα:«Στο γραφείο του ο Τόμας είχε την άνεση να επιστρέφει στα βιβλία που αγαπούσε. Πάντως λόγω της αναστάτωσης που είχε προκαλέσει ο πόλεμος του ήταν αδύνατον να δουλέψει το μυθιστόρημά του για το σανατόριο. Αντίθετα, πάλευε με το άρθρο του για το τι σήμαινε ο πόλεμος για τη Γερμανία και για την κουλτούρα της. Ώρες ώρες δυσανασχετούσε που δεν είχε περισσότερες γνώσεις, μια που δεν είχε ασχοληθεί με την πολιτική φιλοσοφία και είχε αδρομερή γνώση της γερμανικής φιλοσοφίας». 

H Χαρά Σκιαδέλλη φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το ιδιαίτερο βιβλίο του Stéphane Carlier, Η Κλάρα διαβάζει Προυστ, για την αντίληψή μας για τη λογοτεχνία αλλά και για το πώς η τελευταία μπορεί να μας αλλάξει τη ζωή, όπως στην περίπτωση της ηρωίδας του βιβλίου.Από την πρώτη στιγμή που έπιασα στα χέρια μου το βιβλίο του Στεφάν Καρλιέ, με γοήτευσε το θέμα του: μια μεταμορφωτική λογοτεχνική εμπειρία που οδηγεί σε προσωπική χειραφέτηση. Η Κλάρα είναι είκοσι τριών ετών κι όλα μοιάζουν ήδη νομοτελειακά στρωμένα στη ζωή της: ασφαλής δουλειά, στοργική οικογένεια, πολύφερνος γαμπρός, διαμέρισμα και γάτα. Κι ωστόσο, εκείνη βαριέται. Φτάσαμε στο τέρμα; Δεν θα είμαστε ποτέ πιο ευτυχισμένοι; αναρωτιέται. Σύντομα θα διαπιστώσει ότι η απατηλή πληρότητα ήταν απλώς η ηρεμία πριν απ’ την καταιγίδα. Και την καταιγίδα θα προκαλέσει η τυχαία εισβολή του Μαρσέλ Προυστ στον κόσμο της, ενός συγγραφέα δυσνόητου, απρόσιτου, βαρύ.Η κεντρική ιδέα του μυθιστορήματος είναι ακριβώς αυτή η φαινομενική αντίφαση: ένα λογοτεχνικό έργο που φημίζεται ως περίπλοκο κι ανιαρό βγάζει τη νεαρή κομμώτρια απ’ την πλήξη και την αδράνειά της. Η Κλάρα τολμά να ανοίξει τούτο το μυθικό βιβλίο, και ξαφνικά η ύπαρξή της αποκτά νόημα. Ένας νέος δρόμος ξετυλίγεται μπροστά της, που ποτέ δεν τον είχε φανταστεί. Το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο θα σαρώσει τα πάντα στο πέρασμά του, και ξεκινά η παθιασμένη περιγραφή της σχεδόν σαρκικής σχέσης που αναπτύσσει η πρωταγωνίστρια με το έργο.Το βιβλίο του Στεφάν Καρλιέ αγγίζει ευαίσθητες χορδές. Η επαφή με ανεξερεύνητες πτυχές του εαυτού, η πνευματική ώσμωση με έναν συγγραφέα, η ψυχοθεραπευτική κατάδυση σε ένα έργο είναι στοιχεία με τα οποία ταυτίζεται αναπόφευκτα κάθε λάτρης της λογοτεχνίας. Ταυτόχρονα, ανακαλύπτουμε ένα κείμενο αστείο, καθημερινό, απλό στην αφήγηση, διανθισμένο με χιουμοριστικά περιστατικά και ανθρώπινες ιστορίες. Υφολογικά, ο Καρλιέ βρίσκεται στον αντίποδα του Προυστ, και τούτη η αντίθεση καθιστά το μυθιστόρημα ακόμα πιο ενδιαφέρον, γκρεμίζοντας τα στεγανά ανάμεσα σε έναν βιβλιοφάγο κι έναν νεοφώτιστο αναγνώστη.Η Κλάρα διαβάζει Προυστ και βιώνει πρωτόγνωρες απολαύσεις, καταρρίπτει τα στερεότυπα και μεταπηδά σε μια άλλη διάσταση που φάνταζε εντελώς απίθανη μέχρι τότε. Η Κλάρα αλλάζει την αντίληψή μας για τη λογοτεχνία, δείχνοντάς μας πώς η τελευταία μπορεί να γίνει θρυαλλίδα εξελίξεων στη δική μας πραγματικότητα. Κυρίως, η Κλάρα διαβεβαιώνει περίτρανα ότι η ομορφιά δεν είναι προνόμιο ορισμένων, ότι δεν χρειάζονται ιδιαίτερα προσόντα ή σπουδές για να τη διακρίνουμε· μερικές φορές, αρκεί να τολμήσουμε ένα βήμα πέρα απ’ το καθιερωμένο.      

Φέτος στις εκδόσεις  Ίκαρος συμπληρώνουμε 80 χρόνια εκδοτικής παρουσίας. Ήταν Δεκέμβριος του 1943 όταν τρεις φίλοι, οι Νίκος Καρύδης, Μάριος Πλωρίτης και Αλέκος Πατσιφάς, αποφάσισαν να ιδρύσουν τον Ίκαρο. Οι συνθήκες ήταν δύσκολες μα το πάθος τους μεγάλο. Από τότε πέρασε καιρός. Καιρός γεμάτος θάματα. Καιρός σπαρμένος μάγια.Το έργο του Νίκου Καρύδη συνέχισαν οι κόρες και τα εγγόνια του.Σήμερα, λοιπόν, κόβουμε την κορδέλα αυτής της γενέθλιας χρονιάς παρουσιάζοντας τον εορταστικό μας λογότυπο. Τα 80 μας χρόνια στηρίζονται σε βιβλία. Βιβλία που εκδώσαμε. Βιβλία που πιστέψαμε. Βιβλία που πήγαν καλά, βιβλία που μας έβαλαν μέσα. Βιβλία που βραβεύτηκαν, βιβλία που ξεχάστηκαν. Βιβλία που ακόμα παρηγορούν, μαγεύουν και φωτίζουν. Κάθε τίτλος και μια διαδρομή. Κάθε τίτλος και περηφάνια.Με αφορμή αυτή την επέτειο, γιορτάζουμε το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον μας. Την κάθε μας μικρή και μεγάλη στιγμή, κάθε πτυχή της πολύπλευρης παρουσίας μας: την ποίηση, την ελληνική και ξένη πεζογραφία, τα δοκίμια, τα graphic novel, την αστυνομική λογοτεχνία, το παιδικό βιβλίο. Τους επόμενους μήνες θα πραγματοποιηθεί μια σειρά εκδηλώσεων που θα τιμά ξεχωριστά κάθε κομμάτι του καταλόγου και της ιστορίας μας.Μοιραζόμαστε τη μεγάλη αυτή γιορτή με τους δημιουργούς των βιβλίων, τους συγγραφείς και τους εικονογράφους. Αλλά και με τους μεταφραστές και τους επιμελητές, καθώς και τους τυπογράφους και τους βιβλιοδέτες. Ξεκινώντας πάντα από τα κείμενα, πίσω από κάθε στάδιο της παραγωγής ενός βιβλίου βρίσκεται ένας πολύτιμος συνεργάτης. Χωρίς αυτούς ο Ίκαρος δεν θα ήταν αυτό που είναι σήμερα.Και πάνω απ’ όλα, βέβαια, γιορτάζουμε τη σχέση μας με τους αναγνώστες, που τόσα χρόνια διαβάζουν τα βιβλία μας, μας αγαπούν και μας στηρίζουν· και τους δίνουμε μια υπόσχεση…  να μην πάψουμε να πετάμε.