News

This post is only available in Greek.Υπόδειγμα αυστηρής εφαρμογής της επιστημονικής μεθοδολογίας Του Ευανθη Xατζηβασιλειου* Είναι κοινό μυστικό ότι, ως είδος ιστορικής μελέτης, η βιογραφία προξενεί κύματα πανικού στην ελληνική επιστήμη, αν όχι και στην κοινωνία: συνήθως αντιμετωπίζεται ως μορφή λόγου πολιτικά ελαυνόμενου, και επομένως διαβλητού ή έστω ύποπτου. Εγείρονται όμως και άλλες αντιρρήσεις: τα πρόσωπα -εκτιμάται- δεν διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην ιστορία, ενώπιον των μεγάλων, απρόσωπων οικονομικών ροπών? επιχείρημα επίσης πολιτικό, που αντανακλά έναν αριστερόστροφο δογματισμό.Αυτός ο πανικός προσλαμβάνει ακόμη πιο ιδιότυπες μορφές όταν συζητείται το πρόσωπο του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Ιδιότυπες, επειδή στην περίπτωση του Καραμανλή δεν είναι οι θετικοί προς αυτόν επιστήμονες που εμφανίζουν το άγχος: εκείνοι παρουσιάζονται πολύ πιο σίγουροι για την ορθότητα των ερμηνειών τους. Αντίθετα, ο πανικός εμφανίζεται σε όσους επιδιώκουν να αμφισβητήσουν το συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο: αυτοί είναι που δυσανασχετούν, επειδή δεν μπορούν να κάνουν αυτό που θέλουν, δηλαδή να μειώσουν τη συμβολή του. Πρόκειται για μια από τις περιπτώσεις όπου η αγωνία της προαπόφασης γίνεται τόσο έκδηλη, ώστε να καταντά διασκεδαστική.Το εγχείρημα του Κωνσταντίνου Σβολόπουλου προορίζεται να αποτελέσει καμπή στην εξέλιξη της ελληνικής επιστήμης, κυρίως επειδή προσφέρει ένα υπόδειγμα της αυστηρής εφαρμογής της επιστημονικής μεθοδολογίας σε ένα πεδίο τόσο δύσκολο και τόσο ολισθηρό, όσο η βιογραφία. Βασίζεται στα πορίσματα ενός από τα σημαντικότερα έργα μεθοδολογίας της παγκόσμιας ιστοριογραφίας: το πόνημα των Renouvin και Duroselle, που αρθρώθηκε σε δύο τόμους, έναν για τις «βαθύτερες δυνάμεις» (τον οποίο ο Σβολόπουλος έχει μεταφράσει στην ελληνική) και έναν για το πολιτικό πρόσωπο (homme d’etat). Αυτή η στιβαρή θεωρητική κατάρτιση επιτρέπει στον συγγραφέα να αποτιμήσει δυναμικά το πρόσωπο και την εποχή, καθώς και να αποφύγει τις αντεπιστημονικές υπερβολές στις οποίες οδηγούν είτε η απλουστευτική διάθεση της θεοποίησης (από τη μια) είτε, από την άλλη, η ρηχή έμφαση στις στρουχτούρες.Η πραγματικότηταΗ παρακολούθηση της ζωής και του έργου του Καραμανλή συνάπτεται με τη διακρίβωση όχι μόνον των αντικειμενικών δεδομένων που επέβαλαν η πραγματικότητα και η διεθνής συγκυρία, αλλά και στοιχείων υποκειμενικών, που χαρακτήρισαν τον Μακεδόνα πολιτικό στην ευρύτερη διάρκεια του βίου του: η λιτότητα του προσωπικού ύφους, η δημιουργικότητα που προέρχεται από τη βαθιά αίσθηση της αποστολής, η δυνατότητα για καθαρή σκέψη ακόμη και στην κορύφωση μιας κρίσης. Τέλος, η εμμονή στη σύνεση: ο Καραμανλής δεν ήταν «παίκτης» -λέγει ο Σβολόπουλος-, αλλά στην Ελλάδα της εποχής του δεν χρειαζόταν να είναι? αντίθετα, καλείτο να εξακτινώσει μια αίσθηση ελληνικής σταθερότητας, που αποτελούσε προϋπόθεση για την ευόδωση των στόχων του. Και η εμμονή στους στόχους αυτούς (ανάπτυξη, δημοκρατία, Ευρώπη) καταδεικνύει την ενότητα της ιστορικής του διαδρομής. Εχω την αίσθηση ότι ο αναγνώστης θα θεωρήσει ότι το πλέον «τολμηρό» τμήμα του βιβλίου είναι αυτό που αναφέρεται στην περίοδο μετά το 1980. Εκεί, ο Σβολόπουλος προσφέρει μια πρώτη ιστορική -δηλαδή βασισμένη σε πηγές- ερμηνεία της δεκαετίας του 1980 (και της «συγκατοίκησης» με τον Α. Παπανδρέου), αλλά και της προσωπικής διάστασης (διαβίωση, συνήθειες, ψυχικές ροπές του Καραμανλή). Θέματα που δεν έχουν ακόμη τύχει λεπτομερούς πραγμάτευσης.Ωστόσο, η αξία του έργου δεν βρίσκεται μόνον στα στοιχεία που παραθέτει, στις εκτιμήσεις που προβάλλει, είτε ακόμη και στο καταιγιστικό και γοητευτικό ύφος της γραφής. Βρίσκεται, πρώτιστα, στο ότι μας δείχνει πώς σκέφτεται και γράφει ένας ιστορικός που γνωρίζει τόσο βαθιά το αντικείμενό του, ώστε να είναι απαλλαγμένος από το άγχος της «δικαίωσης» ή της «καταδίκης» του. Η επιτυχία του εγχειρήματος βασίζεται στη νηφαλιότητα και την ηρεμία, που και αυτές είναι καρποί δύο θεμελιωδών προαπαιτουμένων της ιστορικής επιστήμης: της γνώσης και της εντιμότητας.* Ο κ. Ευάνθης Χατζηβασιλείου είναι αναπληρωτής καθηγητής, στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών.Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή, 11/03/2012

This post is only available in Greek. Τον Δεκέμβριο του 2011 είχαμε κάνει μια ανάρτηση σχετικά με την δροσοσταλίδα, ένα παιδικό παραμύθι του Αντώνη Δημητρακόπουλου, με εικονογράφηση της Έρσης Σπαθοπούλου, που θα κυκλοφορήσει σύντομα από τον Ίκαρο. Είναι μέχρι σήμερα μία από τις δημοφιλέστερες αναρτήσεις του blog. Σήμερα, με μεγάλη χαρά, σας παρουσιάζουμε το εξώφυλλο! Η δροσοσταλίδα περιπλανιέται στα σύννεφα, στα ποτάμια, στις λίμνες, στα λουλούδια, ψάχνοντας απάντηση στο ερώτημά της: Μήπως ξέρεις το όνομά μου; Μια τρυφερή ιστορία για μικρά και μεγάλα παιδιά.

This post is only available in Greek. Του Γιάννη Φαρσάρη. Δημοσιεύθηκε στο www.artmag.gr, 26/03/2012  Ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος είναι ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες πεζογράφους με 23 έργα στο ενεργητικό του. Αναλυτικές πληροφορίες για τον συγγραφέα και το έργο του θα βρείτε στο ιστολόγιό του.Το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο "Η υψηλή τέχνη της αποτυχίας" κυκλοφόρησε πριν μερικές μέρες από τις Εκδόσεις Ίκαρος. Ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος γράφει σε πρώτο πρόσωπο για την ιστορία πίσω από το βιβλίο του:«Η υψηλή τέχνη της αποτυχίας» είναι κάτι ανάμεσα σε ημερολόγιο, αυτοβιογραφία, εξομολογητικό δοκίμιο, χρονικό, ρεπορτάζ, ντοκιμαντέρ, μαρτυρία, οδοιπορικό, λεξικό και πανόραμα της δεκαετίας του 2000.Ας πάρουμε την πρώτη εκδοχή, στην οποία μπορούν κάλλιστα να προστεθούν όχι μόνο οι παραπάνω, αλλά και πολλές άλλες: το ημερολόγιο. Εν προκειμένω, δεν έχουμε να κάνουμε μ' έναν συνηθισμένο τύπο του, αλλά με το ημερολόγιο υπό μία ευρύτερη έννοια. Ένα είδος «δημόσιου» ημερολογίου.Το ημερολόγιο, με την έννοια του εξομολογητικού δοκιμίου, της πνευματικής αυτοπροσωπογραφίας ή αυτοβιογραφίας ενός συγγραφέα, ο οποίος, ως ζωντανή συνείδηση της γενιάς και της εποχής του, γράφει εκ των πραγμάτων δημόσια κείμενα, ακόμη κι όταν αυτά είναι ιδιωτικά.Αν δεν το είχε κατοχυρώσει ήδη ο Ντοστογιέφσκι, θα το τιτλοφορούσα «Το ημερολόγιο ενός συγγραφέα».***Μιλάμε για ένα βιβλίο που έχει, προπαντός μια πολιτική και κοινωνική διάσταση, μέσ' από την οποία παρακολουθούμε τη ζωή στην Ελλάδα να αλλάζει προς το πιο νεοπλουτίστικο και το ευρωπαϊκό, αληθινό ή δήθεν, ώσπου τελικά οδηγείται στο δρόμο της κατάρρευσης.Αλλά, την ίδια στιγμή, μιλάμε και για το ημερολόγιο εργασίας ενός συγγραφέα, ο οποίος, στοχάζεται διαρκώς πάνω στη δουλειά του, και κυρίως πάνω στη σχέση της με το πνεύμα της εποχής μας, ενώ παράλληλα καταθέτει μαρτυρίες για συναδέλφους του, από τον Ταχτσή ώς τον Σαμαράκη και τον Κουμανταρέα, ώς τους πολύ νεότερους.Μιλάμε για μια, τρόπον τινά, δημοσιογραφική περιπλάνηση στο σκηνικό της τελευταίας δεκαετίας, και παράλληλα για ένα πολύ προσωπικό υλικό, που όμως τείνει διαρκώς προς τη γενίκευση, αφού ο προβληματισμός ενός συγγραφέα λειτουργεί αναπόφευκτα έτσι ακριβώς.***Εάν με ρωτούσαν σε ποιον απευθύνεται αυτό το βιβλίο, θα προσπερνούσα τους συνομηλίκους μου ή τους μεγαλύτερους, ως κάτι αυτονόητο. Και θα πήγαινα, κατευθείαν, στις πολύ μικρότερες ηλικίες, σε όλους εκείνους που ουσιαστικά δεν έζησαν, ή δεν πολυκατάλαβαν, τη δεκατία την οποία καλύπτει «Η υψηλή τέχνη της αποτυχίας».Στους μικρότερους, λοιπόν, το σχοινοτενές αυτό ημερολόγιο ή γραπτό ντοκιμαντέρ, θα δώσει τα κατάλληλα κλειδιά για να αντιληφθούν τι συνέβαινε, μ' έναν τρόπο εντελώς αλλιώτικο απ' ό,τι η ειδησεογραφική δημοσιογραφία, ακριβώς εξαιτίας των προσωπικών μου εμμονών, μέσ' από τις οποίες διϋλίζονται τα γεγονότα και τα πρόσωπα.Και τέλος πάντων, τόσο σε όσους απουσίαζαν από τη δεκαετία του 2000, όσο και σε όσους ήταν παρόντες, θα προσφέρει μια διαισθητική ματιά, ιδιόμορφα διεισδυτική, με στόχο όχι τόσο να αναπαραστήσει την εποχή, όσο να συνοψίσει κάτι από τον βαθύτερο πυρήνα της, πάντα υπό το μανδύα του επικαιρικού.

This post is only available in Greek.Εύη Καρκίτη, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 25/3/2012Είναι δύσκολο να βρει κανείς παρηγοριά μέσα στο λογοτεχνικό σύμπαν του Εμίλ Ζολά. Εχοντας την άποψη πως ο μυθιστοριογράφος πρέπει να είναι «ουδέτερος παρατηρητής και πειραματιστής», ο σπουδαίος Γάλλος συγγραφέας διατύπωσε την άποψη πως η λογοτεχνία αποτελεί χώρο που έχει ανάγκη από μια αυστηρή, επιστημονική μέθοδο, προφανώς εμπνεόμενος από τις επιστημονικές εξελίξεις της εποχής του. Ετσι αναδείχτηκε σε κορυφαίο εκπρόσωπο του νατουραλισμού, της πιο ακραίας ίσως εκδοχής του μεγάλου και ποικιλόμορφου ρεύματος του ρεαλισμού, το οποίο χάρισε στα ευρωπαϊκά γράμματα μερικά από τα κλασικά αριστουργήματά τους.Ο νατουραλισμός, αποφασίζοντας να κινηθεί, μέσω της ουδέτερης παρατήρησης, τόσο κοντά στην πραγματικότητα, κατηγορήθηκε για την καταθλιπτική θεματολογία του, το ασφυκτικό κλίμα της απαισιοδοξίας που δημιούργησε γύρω από κάθε ιστορία. Ωστόσο, αυτό δε σημαίνει πως ο ουδέτερος παρατηρητής δεν είναι ταυτόχρονα και οξυδερκής. Πράγματι, στις σελίδες του Ζολά αποτυπώνεται με σαφήνεια η σκληρή πραγματικότητα της εποχής, τα ήθη και τα μεγάλα κοινωνικά προβλήματα, το οικονομικό αδιέξοδο, το πολυδιάστατο ανθρώπινο δράμα. Η θεματολογία αυτή βρίσκεται στο επίκεντρο των σπουδαίων και πολυδιαβασμένων μυθιστορημάτων του. Ενώ στα ελληνικά έχει μεταφραστεί σχεδόν το σύνολο του μυθιστορηματικού έργου του, τα διηγήματα και οι νουβέλες του παραμένουν ουσιαστικά άγνωστα μέχρι και σήμερα. Η συλλογή με τίτλο «Οι ώμοι της μαρκησίας», που κυκλοφόρησε πρόσφατα σε μετάφραση του Φοίβου Πιομπίνου, όχι μόνο καλύπτει ένα σοβαρό κενό αλλά μας αποκαλύπτει κι ένα διαφορετικό Ζολά, το στιλίστα και δεξιοτέχνη της μικρής φόρμας. Μαζί του ο αναγνώστης αρχίζει την περιπλάνηση σε ένα Παρίσι όπου έχουν σβήσει τα φώτα και σε κάθε στενό η δυστυχία συναντά τη φτώχεια, την απόγνωση, την οικονομική, κοινωνική και ηθική εξαθλίωση.  Η ζωή, όπως είναιΜια οικογένεια ευπρεπίζεται για να βγει στους δρόμους και να ζητιανέψει την Πρωτοχρονιά, μιας και τη μέρα εκείνη στο Παρίσι είναι η επαιτεία ανεκτή και υπάρχει μια μικρή ελπίδα να αποκτήσει ένα παιχνίδι το κοριτσάκι της οικογένειας. Ο συγγραφέας παρατηρεί μια χειμωνιάτικη μέρα την ομορφιά του χιονισμένου αστικού τοπίου αλλά και την αλλαγή του σκηνικού, με τις λάσπες και την υγρασία να τρέχει παντού μόλις το χιόνι λιώσει. Μια νέα γυναίκα οδηγεί το σύζυγό της στην τρέλα, για να ζήσει τον έρωτα με έναν άλλον άντρα, αλλά ο πόθος της αποδεικνύεται ρηχός και πρόσκαιρος. Δύο άγρια ζώα δραπετεύουν από το ζωολογικό κήπο του Παρισιού, για να διαπιστώσουν ότι δεν υπάρχει πιο άδικη και άγρια κοινωνία από εκείνη των ανθρώπων. Το περιβάλλον του Ζολά είναι αποκαρδιωτικό. Κοινωνική αδικία, πεινασμένα, άρρωστα παιδιά, άνθρωποι που είναι χειρότεροι και από θηρία που σκοτώνουν από μίσος και όχι για να τραφούν, σύζυγοι που αγαπούν περισσότερο το χρήμα από τη σύντροφό τους που πεθαίνει μόνη και αβοήθητη σε ένα κρεβάτι. Ωστόσο, πουθενά το ανθρώπινο δράμα της επιβίωσης δεν αποτυπώνεται πιο σπαρακτικά απ' ό,τι στο διήγημα «Η ανεργία», χαρακτηριστικό της μεθόδου του συγγραφέα, που καταλήγει στο αδυσώπητο ερώτημα της χλομής και καχεκτικής κόρης του ανέργου: «Γιατί, τάχα, να πεινάμε;». Η προσέγγιση του Ζολά στο πρόβλημα της ανεργίας θα μπορούσε να κάνει ένα μαρξιστή να κοκκινίσει από οργή, καθώς η δυστυχία της ανεργίας χτυπά εξίσου εργοδότη και εργαζόμενο. Ιδιαίτερη είναι και η χρήση του θανάτου στη νουβέλα «Πώς πεθαίνουν και πώς κηδεύουν στη Γαλλία», όπου ο θάνατος, θέμα που πάντα απασχολούσε τον Ζολά, γίνεται το μέσο για να παρατηρήσει και να αποκαλύψει νοοτροπίες και όψεις της κοινωνίας της εποχής του. Τα διηγήματα αυτά φτάνουν στα χέρια του αναγνώστη μέσα από τη δουλειά ενός μεταφραστή κύρους, όπως ο Φοίβος Πιομπίνος, ο οποίος φροντίζει για ακόμη πληρέστερη κατανόηση αυτής της πλευράς του Ζολά, παραθέτοντας εξαιρετικά χρήσιμες σημειώσεις για κάθε διήγημα χωριστά. Το χρονολόγιο που συνοδεύει την έκδοση συγκεντρώνει την πλήρη εργογραφία του συγγραφέα.