Περί φυσικής της μελαγχολίας

"...Σε πρώτο πρόσωπο με το ζεστό υλικό της βιωματικής έντασης και σε τρίτο πρόσωπο παρατηρητικής αποστασιοποίησης, καταγράφονται και καταλογραφούνται τα στοιχεία των σύγχρονων λαβυρίνθων με τα υλικά του μυθιστορήματος. Η διαδικασία της ενηλικίωσης της παιδικής ηλικίας, η ανάγκη να ξαναειπωθεί ο μύθος του κόσμου αλλιώς- διάχυτη στο μυθιστόρημα- δίνει τις διαστάσεις και το εύρος της διερεύνησης. Πολύπλοκο και δαιδαλώδες, εξετάζει ζωηρά τον κόσμο και μελετά το αμφίδρομο ζωτικό αίσθημα της εισόδου-εξόδου στον λαβύρινθο γενεών, συστημάτων, πολιτικής και πολιτισμού στη φυσική τάση της μελαγχολίας της σκέψης."

"...Μία σύνθεση δεκάδων μικροιστοριών, το _Περί φυσικής της μελαγχολίας_ του Βούλγαρου συγγραφέα Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ μοιάζει να γράφτηκε αποσπασματικά, με μία διαδικασία που θυμίζει κατασκευή κολάζ, ωστόσο το τελικό αποτέλεσμα διαθέτει συνοχή και λογική στην κατασκευή του, αλλά διαθέτει και αίσθημα που απαιτεί την ανάγνωση για να κατανοηθεί, να βιωθεί και εν τέλει να αποθεωθεί από τον εκστασιασμένο αναγνώστη."

"...Με κεντρικό σημείο αναφοράς τον μύθο του Μινώταυρου - όπως τον μάθαμε στο σχολείο αλλά και σε ευφάνταστες, σύγχρονες παραλλαγές- ο Γκοσποντίνοφ πλέκει έναν πολυπρισματικό λαβύρινθο από ιστορίες εξερευνώντας τη νοοτροπία, τις ματαιώσεις και τ' αδιέξοδα των γειτόνων μας, τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά την πτώση του ανατολικού μπλοκ."

"...Ο ήρωας-alter ego του συγγραφέα βιώνει το πριν και το μετά της πτώσης του ανατολικού μπλοκ, μόνο που ο Γκοσποντίνοφ επιλέγει ένα λαβυρινθώδες αφηγηματικό μοτίβο, εν μέρει πειραματικό και εν μέρει μεταμοντέρνο, περίτεχνο, καθηλωτικό."

"...Το βιβλίο του Γκοσποντίνοφ συγκροτεί τελικά μια προσωπική ματιά στην πρόσφατη ιστορία της περιοχής αλλά και μια απάντηση στο βλέμμα με το οποίο βλέπουν οι άλλοι τη Βουλγαρία: «Αν γυρίσετε στις τελευταίες σελίδες μιας ευρωπαϊκής εφημερίδας την οποία διαβάζετε, εκεί, στον χάρτη της πρόγνωσης του καιρού υπάρχει ένα κενό – ανάμεσα στην Κωνσταντινούπολη, τη Βιέννη και τη Βουδαπέστη. Ο πιο θλιμμένος τόπος στον κόσμο, έτσι έγραφε ο Economist τον Δεκέμβριο του 2010». Αυτός ο χαρακτηρισμός για τη Βουλγαρία, «ο πιο θλιμμένος τόπος στον κόσμο», υπήρξε το έναυσμα για τον Γκοσποντίνοφ για να ξεκινήσει μια πολυεπίπεδη γοητευτική συζήτηση για τους δύσβατους προσωπικούς και συλλογικούς δρόμους που χαράζονται τα τελευταία χρόνια «σε αυτά τα μέρη [όπου] η ζωή είναι μικρή, αλλά η μέρα κρατάει αιώνες»."

"...Ο ήρωας, ως το alter ego του συγγραφέα, δομεί τη σκέψη του γύρω από τον μύθο του Μινώταυρου. Μπορεί όλοι μας να τον έχουμε διδαχτεί στο σχολείο, αλλά μάλλον ποτέ δεν σκεφτήκαμε την αθωότητα αυτού του πλάσματος, παρά μόνο σταθήκαμε σαν κατήγοροι απέναντι του μη δίνοντας κανένα ελαφρυντικό στις πράξεις του. Ο ήρωας στήνει ένα φαντασιακό, ρεαλιστικό δικαστήριο που στόχο έχει να αποδείξει την αθώωση του. Μια επισήμανση εδώ κρίνεται απαραίτητη ώστε να καταλάβετε το κίνητρο του ήρωα· πάσχει από «παθολογική ενσυναίσθηση»."

"...Μιλάμε, εδώ, για λαβυρινθώδη αφήγηση, εκπεφρασμένη σε τραυλίσματα και ημιτελείς φράσεις. Κάποια «παράπλευρα δωμάτια» αυτού του λαβυρίνθου, κάποιες εξιστορήσεις παραμένουν παιγνιώδεις και ανεκδοτολογικές, ή απορροφώνται μέσα σε άλλες, άλλοτε αλληλοκαλύπτονται σε ένα «bricolage» αφηγηματικής κατασκευής ή, τέλος, ανατρέχουν στην πηγή τους, αποπροσανατολίζονται και παλινωδούν, ενώ οι αφηγηματικές φωνές συχνά δεν εστιάζουν, είναι φυγόκεντρες και ελλειπτικές. Η αποθέωση του μεταμοντέρνου: η έννοια του «αρχείου» σε αυτό το βιβλίο ταυτίζεται με τις συσσωματωμένες καταγραφές των διαφορετικών αφηγήσεων του ατόμου και του συνόλου."

"...Σε αυτό το ιδιαίτερο βιβλίο ενδοσκόπησης οι τετριμμένες λεπτομέρειες της καθημερινότητας συνδυάζονται με την αναζήτηση του νοήματος της ζωής στους μεγάλους μύθους, την ιστορία του τόπου, την εξέλιξη της γλώσσας, την αντίσταση της μνήμης − όλα όσα συνθέτουν την αφηγηματική μας ταυτότητα: τα θραύσματα του εαυτού που συναποτελούν αυτό που είμαστε."

"...«Το παρελθόν διαφέρει σε ένα πράγμα από το παρόν – ποτέ δεν κυλάει προς μια κατεύθυνση». Σε αυτό το παρελθόν αποφασίζει να ζήσει και να ξαναζήσει ο Βούλγαρος συγγραφέας, σ’ ένα από τα απολαυστικότερα μεταφρασμένα μυθιστορήματα της φετινής χρονιάς. Μπορούν δυο διαφορετικά αφηγηματικά σχέδια να πλεχτούν σε μια ενιαία ιστορία με χαλαρούς αρμούς αλλά γερά θεμέλια; Το πρώτο είναι η λογοτεχνική δικαίωση του Μινώταυρου, μιας μυθολογικής μορφής που με εξαίρεση τον Μπόρχες και ιδίως το περίφημο Σπίτι του Αστερίου έχει αδικηθεί σε όλες τις τέχνες. Το δεύτερο είναι η αυτοβιογραφία του σε συνδυασμό με την βιογραφία ενός κράτους κι ενός έθνους ιδίως στις δεκαετίες του ’70 και του ’80."

"...Το παρελθόν είναι ένας λαβύρινθος από σκοτεινά υπόγεια. Ο Γκοσποντίνοφ με τη μελαγχολική ματιά του ανθρώπου που «έχει εξαντλήσει κάθε ατομικό του απόθεμα σε νόημα», πρωτότυπος, βαθύς, ρηξικέλευθος και μαζί πρότυπο μεταμοντέρνας αφήγησης, υπαινίσσεται το ανθρώπινο κενό που απορρέει από την αβεβαιότητα του παιχνιδίσματος της Ιστορίας. Ένα κενό καμωμένο από μια ιδιότυπη νοσταλγία και την αβάσταχτη βεβαιότητα πως όλα όσα έγιναν ήταν λάθος."

"...μπορούμε να πούμε ότι όλο το μυθιστόρημα είναι ένας καλά σχεδιασμένος λαβύρινθος. Ωστόσο, για να τον διανύσεις και τελικά να βρεις την έξοδό του δεν χρειάζεται να σκοτώσεις τον Μινώταυρο, αλλά τα στερεότυπα που στοιβάζονται με τα χρόνια στο μυαλό μας καθιστώντας μας ανήμπορους να δούμε ότι υπάρχουν κι άλλοι δρόμοι."

"...Ίσως ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία της χρονιάς, τόσο ως θέμα όσο κυρίως ως ανάπτυξη και δομή..."

"...Και ποια είναι η λογοτεχνία του Γκοσποντίνοφ; Ενα μεταμοντέρνο μυθιστόρημα; Μια αυτοβιογραφία με δραματικό τόνο; Ο ίδιος κάπου μιλάει για «ένα ατομικό μυθιστόρημα από περιπλανώμενες στο κενό αρχές ιστοριών». [...] Ο Γκοσποντίνοβ αναζήτησε τον χαμένο χρόνο, τον «απελευθερωμένο από την αξίωση του ιδιαίτερου» και μπήκε λογοτεχνικά σ’ έναν λαβύρινθο χωρίς τις εξόδους των βεβαιοτήτων, αλλά γεμάτο από παράπλευρα ενδεχόμενα."

"...Ένα μυθιστόρημα-χρονοκάψουλα, στο οποίο ο Γκοσποντίνοφ, μέσα από μια ευρηματική αξιοποίηση του μύθου, αναζητά διέξοδο από τον λαβύρινθο του παρελθόντος και χτίζει μια πραγματεία πάνω στη ζωή, στον θάνατο, στη μνήμη και, τελικά, στην ίδια τη διαδικασία της αφήγησης."

"...Δεν είμαι από τους αναγνώστες που αγαπούν πολύ την αποσπασματικότητα, ούτε τις ομφαλοσκοπήσεις. Όμως ο Γκοσποντόνοφ το κάνει τόσο καλά, τόσο αβίαστα, που δεν μπορείς παρά να του αναγνωρίσεις ένα τεράστιο αφηγηματικό ταλέντο, τέτοιο που σπάνια συναντά κανείς στις μέρες μας πια."