Νέα

Η Μαργαρίτα Μπονάτσου φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης» και μας μιλάει για το μεταφραστικό ταξίδι του μυθιστορήματος του Ilja Leonard Pfeijffer, Grand Hotel Europa, ένα ατμοσφαιρικό βιβλίο για τις πολλαπλές αντιφάσεις της ευρωπαϊκής ταυτότητας, με επίκεντρο ένα παλιό ξενοδοχείο που πασχίζει να ισορροπήσει ανάμεσα στο σήμερα και το χθες.Ο Αινείας, ο αρχετυπικός πρόσφυγας, ο Αμπντούλ, ο νεαρός Μαροκινός μετανάστης –ή μήπως πρόσφυγας;– ο Καραβάτζο, η καταραμένη μεγαλοφυία, η Μέμφις, η Αμερικανίδα Λολίτα, ο Πατέλσκι, ο σοφός Ευρωπαίος με την παλιομοδίτικη λογιοσύνη, η Κλίο, η Ιταλίδα Μούσα της Ιστορίας, από πολύ παλιό και φημισμένο γενοβέζικο τζάκι, ένας Ολλανδός κλασικιστής και μυθιστοριογράφος ονόματι Ίλια Λέοναρντ Πφέιφερ, όλοι αυτοί και άλλοι πολλοί γραφικοί και απρόσμενοι ήρωες, συνδιαλέγονται μεταξύ τους σε ένα πληθωρικό μυθιστόρημα γραμμένο από έναν πληθωρικό συγγραφέα, ικανό να περάσει με απαράμιλλη άνεση από το πιο τραχύ και αφτιασίδωτο σεξ στην πιο λυρική και ευαίσθητη εξομολόγηση, από την πιο απερίφραστη ωμότητα στα πιο εκλεπτυσμένα γλωσσικά παιχνίδια – συχνά το πέρασμα γίνεται χωρίς γέφυρα, και ο μεταφραστής πρέπει να ακολουθήσει κατά πόδας, να βρει τα πετραδάκια του πρωτοτύπου και να φτάσει στο μυαλό ενός πολυπράγμονα και εκκεντρικού συγγραφέα που δεν αφήνει περιθώρια για πλήξη και εφησυχασμό. Η Βενετία που στενάζει και βυθίζεται κάτω από τη σκηνική επιτυχία της, η λουστραρισμένη Μάλτα που απομυζά ακόμη τους σκληροτράχηλους πολεμιστές Ιππότες της, το ανεκτικό Άμστερνταμ στα όρια της ανοχής του, τα ρευστά Σκόπια και η απεγνωσμένη αναζήτηση-απομίμηση ενός ένδοξου παρελθόντος, η ξεχασμένη Ελλάδα της άγονης γραμμής τη δεκαετία του ’80, το επιθετικά και επιδερμικά μοντέρνο Αμπού Ντάμπι, σαν αντικατοπτρισμός στην έρημο, οι τόποι, η ιστορία και οι χαρακτήρες τους, και το Grand Hotel Europa, με τα περασμένα μεγαλεία και τη δαιδαλώδη αρχιτεκτονική του, επενδύουν τη δράση σαν σάουντρακ.Ο Πφέιφερ δεν φοβάται να αντλήσει από τον πλούτο των κλασικών ούτε να αναμετρηθεί μαζί τους προσθέτοντας τα δικά του τολμηρά υλικά, μεταξύ άλλων το ανελέητο χιούμορ του. Φτιάχνει ένα πολιτικό, ερωτικό και επικό μυθιστόρημα με επίκεντρο την Ευρώπη, γηραιά και ξεπεσμένη αριστοκράτισσα, όπου το παρελθόν επιτελεί διπλή λειτουργία, οικονομικό σωσίβιο και ψυχικό βαρίδι, ενώ το μέλλον οικοδομείται αλλού. Ένα εγερτήριο σάλπισμα και ένας επιτάφιος ταυτόχρονα.

Η Δήμητρα Δότση φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης» και μας μιλάει για το μεταφραστικό ταξίδι του νέου μυθιστορήματος του Gianfranco Calligarich, Ιδιωτικές άβυσσοι, μια απομαγεμένη ιστορία πόθου και απώλειας για την άβυσσο που κρύβει κάθε ανθρώπινη καρδιά.Η μεγαλύτερη τύχη για εμάς τους μεταφραστές είναι να επιλέγουμε και να μεταφράζουμε τους συγγραφείς, και κυρίως τα βιβλία, που αγαπάμε. Πόσο μάλλον όταν αυτό γίνεται υπό ιδανικές συνθήκες, σ’ έναν εκδοτικό οίκο, που πληροί όλες μα όλες τις προϋποθέσεις μιας υποδειγματικής συνεργασίας. Όταν μάλιστα συνεχίζεις να μεταφράζεις τον ίδιο συγγραφέα, τότε νιώθεις να κολυμπάς σε γνώριμα νερά, να βουτάς πιο εύκολα, πιο ανώδυνα στις κειμενικές θάλασσες. Αυτή την αίσθηση είχα μέχρι και πριν από λίγο καιρό, στα σχεδόν είκοσι πέντε χρόνια της μεταφραστικής μου εμπειρίας, ώσπου ήρθαν στον δρόμο μου οι Ιδιωτικές άβυσσοι του Gianfranco Calligarich.Έχοντας ήδη μεταφράσει το αριστουργηματικό Τελευταίο καλοκαίρι στη Ρώμη, είχα την εντύπωση πως όλα θα ήταν οικεία, και κυρίως η γραφή του Calligarich. Λάθος μου. Από το πρώτο «λοιπόν» με το οποίο ξεκινάει η αφήγηση, μέχρι και την τελευταία λέξη, τα δυνάμει γνώριμα νερά έκρυβαν άπειρους υφάλους και αχανείς αβύσσους.Υπαρξιακό μυθιστόρημα κι αυτό, κι όμως τόσο διαφορετικό, χωρίς τον παραμικρό διάλογο, βασισμένο αποκλειστικά και μόνο στην αφήγηση ενός ηλικιωμένου τζογαδόρου, που υποφέρει από την καρδιά του. Με αφορμή τον θάνατο ενός παλιού του φίλου, ο ανώνυμος αυτός αφηγητής κατακλύζεται από τις αναμνήσεις ενός μακρινού καλοκαιριού και της σπαρακτικής ιστορίας ενός ζευγαριού, που φαινομενικά τα έχει όλα. Μπορεί να ακούγεται πεζή ή πιθανόν ελαφριά η ιστορία του Calligarich, μα κάθε άλλο πάρα τέτοια είναι. Η πατίνα του κοσμοπολιτισμού και του τρυφηλού βίου, ο Τίβερης που αγκαλιάζει την πιάτσα Ναβόνα, τα χρώματα του δειλινού που τυλίγουν σε μια αύρα μυστηρίου την πόλη, είναι απλώς το πρόσχημα για να ξετυλίξει τα μυστήρια της ανθρώπινης ψυχής μέσα από την αλά Χέμινγουεϊ θεωρία του παγόβουνου, που τόσο πιστά υπηρετεί.Η αφήγησή του μοιάζει με συμφωνική μουσική: εξάρσεις έντασης και συναισθήματος, υφέσεις, κορυφώσεις. Κάθε πρόταση, κάθε λέξη εξαρτά την ύπαρξη και την ερμηνεία της από την προηγούμενη, οδηγώντας έτσι στην επόμενη. Η γραφή του Calligarich ακολουθεί τους άτακτους χτύπους της καρδιάς του ανώνυμου αφηγητή: χειμαρρώδης, όταν ξαναζωντανεύει μέσα του το παρελθόν, παιγνιώδης και δηκτική, ασθματική όταν πλησιάζει το απρόσμενο, συνταρακτικό φινάλε.Ένα βαθιά λογοτεχνικό κείμενο, υποβλητικό. Από τις μεγαλύτερες μεταφραστικές προκλήσεις με τις οποίες έχω αναμετρηθεί μέχρι σήμερα.

O Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης» και μας μιλάει για τη νέα συλλογή διηγημάτων του George Saunders Μέρα απελευθέρωσης, που μόλις κυκλοφόρησε. © Φωτογραφίας Χλόη Ακριθάκη Κάτι σαν σίκουελ, αλλά και συνάμα υπέρβαση προς το πιο πυκνό και πιο δυναμικό, της Δεκάτης Δεκεμβρίου, η Μέρα Απελευθέρωσης του George Saunders (02.12.1958) προσφέρει στον μεταφραστή μια σκακιέρα κι έναν λαβύρινθο για να παίξει και να κινηθεί.         Το ύφος του συγγραφέα, κρίσιμα συμβατό με τα θέματά του, είναι μεταλλικό και ρυθμικό, άλλοτε κοφτό όπως στα νουάρ του Dashiell Hammett, πότε μελωδικά ασθμαίνον σαν τα ποιήματα του Allen Ginsberg,  και άξαφνα κρυστάλλινα εικαστικό όπως στα επιτεύγματα του Don DeLillo — και, βέβαια, πάντα δικό του, καταδικό του, ολοδικό του.           Ο Saunders γράφοντας με καρδιά από φλόγα και μυαλό από πάγο, επιχειρεί, συστηματικά, μιαν ανατομία της σύγχρονης κοινωνικής ζωής και κάποιων κρίσιμων προβολών της στο μέλλον. Συνδυάζει την ψυχεδελική επιστημονική φαντασία τύπου Philip K. Dick με ένα αιχμηρό χιούμορ κοινωνιολογικής ακριβείας που θίγει ζητήματα αλλοτρίωσης, εμπορευματοποίησης, απανθρωπιάς, ψυχικών διασαλεύσεων, ολέθριων προσωπικών διενέξεων, αλλά και προβάλλει μιαν αντίσταση σε όλα αυτά, μέσα σε ένα ζοφερό τοπίο ταχύπλοου νεοκυνισμού — και εδώ συναντιέται με τον αείμνηστο David Foster Wallace.         Στα εννέα διηγήματα της Μέρας Απελευθέρωσης τίποτα δεν είναι προβλέψιμο, όλα μοιάζουν αναπάντεχα, οι εκπλήξεις διαδέχονται καταιγιστικά η μία την άλλη, στη σκοτεινιά λάμπουν ξαφνικά μαρμαρυγές ελπίδας, και κάπου στο βάθος της αφηγηματικής αίθουσας μειδιά επιδοκιμαστικά ο Thomas Pynchon.         Ο Saunders κινείται με ευελιξία και άνεση στις ρωγμές του κοινωνικού εδάφους, στα χορταριασμένα χάσματα της πραγματικής πραγματικότητας, ξέρει να ελίσσεται ανάμεσα στις ξέρες της καθημερινότητας, να αντλεί πληροφορίες και υλικό, να επεξεργάζεται τα θέματά του με την ακρίβεια του επιστήμονα και τις εκλάμψεις του καλλιτέχνη (ή, για να παραθέσω αυτολεξεί το παραδοξολόγημα του Vladimir Nabokov: με το πάθος του επιστήμονα και την ακρίβεια του καλλιτέχνη).         Η Μέρα Απελευθέρωσης είναι το τέταρτο βιβλίο του συγγραφέα που μεταφράζω (προηγήθηκαν η Δεκάτη Δεκεμβρίου, το Με τα συγχαρητήριά μου, και το Λήθη και Λίνκολν)· κάθε φορά, η περιπέτεια είναι γόνιμη, και οι τέρψεις της μοναξιάς (ίδιον κάθε μεταφραστή) πολύτιμες και αλησμόνητες.         Όπως πάντα, με τιμά η συνεργασία μου με τις εκδόσεις Ίκαρος και είμαι ευγνώμων για την εμπιστοσύνη που μου δείχνουν. 

Η Μυρσίνη Γκανά φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης» και μας μιλάει για το νέο μυθιστόρημα του Colson Whitehead, Μανιφέστο απατεώνων, για την αποτύπωση της υπό κατάρρευση Νέας Υόρκης, που δημιουργεί το κεντρικό του σκηνικό, αλλά και τους σπουδαίους και ασήμαντους ήρωές του.Τολμώ να πω ότι με τον Colson Whitehead γνωριζόμαστε πια. Δηλαδή, εγώ τον γνωρίζω. Έχοντας μεταφράσει τρία βιβλία του, ξέρω τους ρυθμούς του, τις παύσεις του, τις γλωσσικές εμμονές και ιδιοτροπίες του, το κινηματογραφικό του στιλ. Ήδη από Τα αγόρια του Νίκελ, το πρώτο βιβλίο του που μετέφρασα, μου έκανε εντύπωση η δύναμη των εικόνων που δημιουργεί, ο απαράμιλλος τρόπος του να σε παρασύρει μέσα στην ιστορία, να σε κάνει να νιώθεις διαρκώς πως βρίσκεσαι παντού μαζί με τους ήρωές του, τους οποίους χτίζει πολύ προσεκτικά, δίνοντας όλα τα στοιχεία που χρειάζεται κανείς για να τους νιώσει αληθινούς, χωρίς ποτέ να φλυαρεί.Με το Μπέρδεμα στο Χάρλεμ και τώρα το Μανιφέστο απατεώνων, όχι μόνο στήνει ένα σκηνικό πλούσιο, πολύπλοκο και πειστικό, αλλά το κάνει να μοιάζει και πάρα πολύ εύκολο. Ωστόσο εδώ ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο ταλέντο του Whitehead, αυτό που του έχει χαρίσει δύο φορές το βραβείο Πούλιτζερ. Τα βιβλία του είναι χτισμένα σαν μια πόλη, σαν τη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του 1970 που περιγράφει στο Μανιφέστο απατεώνων. Μπορεί κανείς να τα επισκεφτεί (να τα διαβάσει) σαν τουρίστας, μένοντας μόνο στην επιφάνεια ή να παρατηρήσει λίγο καλύτερα τι γίνεται και να ανακαλύψει πολλαπλές στρώσεις ιστορίας, πολλαπλά νοήματα πολλαπλές στρώσεις υλικών που καθεμιά έχει κάτι διαφορετικό να πει.Σ’ αυτό το βιβλίο, η Νέα Υόρκη φλέγεται, μεταφορικά και κυριολεκτικά. Η εικόνα μιας πόλης υπό κατάρρευση, όπου οι απατεώνες κινούν τα νήματα σε όλα τα στρώματα της κοινωνίας, από τα υψηλότερα ως τα χαμηλότερα. Η αφήγηση κινείται διαρκώς σε δύο επίπεδα, στην εύκολα ορατή και αναγνωρίσιμη ζωή των έντιμων πολιτών και στην υπόγεια, σκοτεινή δράση της διαπλοκής και της κομπίνας που τελικά διαπερνάει και επηρεάζει τα πάντα.Όλοι οι ήρωες, σπουδαίοι και ασήμαντοι, ευυπόληπτοι και μη, γκρινιάζουν συνεχώς για το πώς η πόλη τους έχει πάρει την κάτω βόλτα. Μπορεί αυτά να ακούγονται ζοφερά, εμένα όμως, αυτό το μυθιστόρημα μου πρόσφερε, όσο το μετέφραζα, μια παράξενη ακτίνα ελπίδας. Τόσο το χιούμορ και η ανάλαφρη γραφή του Whitehead όσο και η έξυπνη τοποθέτηση της δράσης σε ένα τόσο κοντινό παρελθόν με έκαναν να σκέφτομαι ότι στην πραγματικότητα μιλάει για το σήμερα. Και υπενθυμίζει ότι η απαισιοδοξία, η αίσθηση πως όλα πάνε προς το χειρότερο, είναι κάτι που η ανθρωπότητα βιώνει ξανά και ξανά. Και ότι πάνω στα καμένα πάντα φυτρώνει κάτι νέο, θαρραλέο, δυνατό. Μέχρι να καεί κι αυτό.