Νέα

Η Αθηνά Δημητριάδου φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το νέο βιβλίο του Colm Tóibín, Ο Μάγος, τη μυθιστορηματική βιογραφία του Τόμας Μαν.Βιογραφίες του Τόμας Μαν κυκλοφορούν πολλές. Το γεγονός ότι ο Κολμ Τομπίν επιλέγει το είδος της μυθιστορηματικής βιογραφίας συνδυάζοντας αριστοτεχνικά τα αμιγώς ιστορικά και βιογραφικά στοιχεία με μια μυθοπλασία γλαφυρή και πειστική, είναι μια αλλαγή καλόδεχτη για τους αναγνώστες του Τόμας Μαν, ειδικά για όσους θέλησαν να τον διαβάσουν, αφότου είχαν παρακολουθήσει την εντυπωσιακή μεταφορά του «Θάνατος στη Βενετία» στη μεγάλη οθόνη.Ο Τομπίν, θαυμαστής του Τόμας Μαν από τα νεανικά του χρόνια, έχοντας κατά πάσα πιθανότητα υπόψη του και την προτροπή του συγγραφέα προς τους αναγνώστες του να μη μένουν μόνο σε μία αλλά να αφιερώνουν δύο τουλάχιστον αναγνώσεις στο κάθε έργο του - προτροπή σοφή και διόλου αλαζονική για ένα τόσο πυκνό έργο- αποδύθηκε στην εργώδη προσπάθεια να σκιαγραφήσει τόσο τον ίδιο τον Μαν όσο και την εποχή του με τρόπο προσιτό για τον μέσο αναγνώστη. Αξιοποιώντας μεταξύ άλλων τα ημερολόγια του Μαν και τις αναμνήσεις μελών της οικογένειάς του τον παρουσιάζει όχι μόνον ως συγγραφέα αλλά και ως γιο, αδελφό, εραστή, σύζυγο, πατέρα, ηδονοθήρα και πολιτικό ον με ισχυρές απόψεις, την δε άκρως ενδιαφέρουσα εποχή του, όχι απλώς με τις συνεχείς ανατροπές και ανακατατάξεις της, έτσι όπως οριοθετείται από δύο παγκοσμίους πολέμους, αλλά και με τα ανεξίτηλα αποτυπώματά της στις τέχνες και τα γράμματα.Τον αναγνώστη ίσως αρχικά τον ξενίσει η πιστή μίμηση του ύφους του Μαν, που όμως βαθμηδόν θα τον εξοικειώσει με τον τρόπο γραφής του Γερμανού συγγραφέα. Είναι μια τεχνική που ο Τομπίν έχει χρησιμοποιήσει και στην μυθιστορηματική βιογραφία του Χένρι Τζέημς, (Ο δάσκαλος) μέχρι και στην «αυτοβιογραφία» της Παρθένου Μαρίας (Η διαθήκη της Μαρίας). Είναι από τα στοιχεία που θα του επιτρέψουν να «βυθίσει», κατά την έκφρασή του, τον αναγνώστη στην ιδιωτική σφαίρα των ιστορικών προσώπων, τα οποία αναδημιουργεί με βάση τις λογοτεχνικές του αρχές.Τα όρια της λογοτεχνικής έμπνευσης και της ιστορικής πιστότητας είναι δυσδιάκριτα. Αλλά εδώ έγκειται και η γοητεία του εγχειρήματος του Τομπίν. Το πώς το συγγραφικό έργο του Μαν αναδύεται από τη διάδραση του μύχιου και τις συνταρακτικές αναταράξεις του ταραχώδους 20ου αιώνα.Ένα απόσπασμα:«Στο γραφείο του ο Τόμας είχε την άνεση να επιστρέφει στα βιβλία που αγαπούσε. Πάντως λόγω της αναστάτωσης που είχε προκαλέσει ο πόλεμος του ήταν αδύνατον να δουλέψει το μυθιστόρημά του για το σανατόριο. Αντίθετα, πάλευε με το άρθρο του για το τι σήμαινε ο πόλεμος για τη Γερμανία και για την κουλτούρα της. Ώρες ώρες δυσανασχετούσε που δεν είχε περισσότερες γνώσεις, μια που δεν είχε ασχοληθεί με την πολιτική φιλοσοφία και είχε αδρομερή γνώση της γερμανικής φιλοσοφίας». 

H Χαρά Σκιαδέλλη φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το ιδιαίτερο βιβλίο του Stéphane Carlier, Η Κλάρα διαβάζει Προυστ, για την αντίληψή μας για τη λογοτεχνία αλλά και για το πώς η τελευταία μπορεί να μας αλλάξει τη ζωή, όπως στην περίπτωση της ηρωίδας του βιβλίου.Από την πρώτη στιγμή που έπιασα στα χέρια μου το βιβλίο του Στεφάν Καρλιέ, με γοήτευσε το θέμα του: μια μεταμορφωτική λογοτεχνική εμπειρία που οδηγεί σε προσωπική χειραφέτηση. Η Κλάρα είναι είκοσι τριών ετών κι όλα μοιάζουν ήδη νομοτελειακά στρωμένα στη ζωή της: ασφαλής δουλειά, στοργική οικογένεια, πολύφερνος γαμπρός, διαμέρισμα και γάτα. Κι ωστόσο, εκείνη βαριέται. Φτάσαμε στο τέρμα; Δεν θα είμαστε ποτέ πιο ευτυχισμένοι; αναρωτιέται. Σύντομα θα διαπιστώσει ότι η απατηλή πληρότητα ήταν απλώς η ηρεμία πριν απ’ την καταιγίδα. Και την καταιγίδα θα προκαλέσει η τυχαία εισβολή του Μαρσέλ Προυστ στον κόσμο της, ενός συγγραφέα δυσνόητου, απρόσιτου, βαρύ.Η κεντρική ιδέα του μυθιστορήματος είναι ακριβώς αυτή η φαινομενική αντίφαση: ένα λογοτεχνικό έργο που φημίζεται ως περίπλοκο κι ανιαρό βγάζει τη νεαρή κομμώτρια απ’ την πλήξη και την αδράνειά της. Η Κλάρα τολμά να ανοίξει τούτο το μυθικό βιβλίο, και ξαφνικά η ύπαρξή της αποκτά νόημα. Ένας νέος δρόμος ξετυλίγεται μπροστά της, που ποτέ δεν τον είχε φανταστεί. Το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο θα σαρώσει τα πάντα στο πέρασμά του, και ξεκινά η παθιασμένη περιγραφή της σχεδόν σαρκικής σχέσης που αναπτύσσει η πρωταγωνίστρια με το έργο.Το βιβλίο του Στεφάν Καρλιέ αγγίζει ευαίσθητες χορδές. Η επαφή με ανεξερεύνητες πτυχές του εαυτού, η πνευματική ώσμωση με έναν συγγραφέα, η ψυχοθεραπευτική κατάδυση σε ένα έργο είναι στοιχεία με τα οποία ταυτίζεται αναπόφευκτα κάθε λάτρης της λογοτεχνίας. Ταυτόχρονα, ανακαλύπτουμε ένα κείμενο αστείο, καθημερινό, απλό στην αφήγηση, διανθισμένο με χιουμοριστικά περιστατικά και ανθρώπινες ιστορίες. Υφολογικά, ο Καρλιέ βρίσκεται στον αντίποδα του Προυστ, και τούτη η αντίθεση καθιστά το μυθιστόρημα ακόμα πιο ενδιαφέρον, γκρεμίζοντας τα στεγανά ανάμεσα σε έναν βιβλιοφάγο κι έναν νεοφώτιστο αναγνώστη.Η Κλάρα διαβάζει Προυστ και βιώνει πρωτόγνωρες απολαύσεις, καταρρίπτει τα στερεότυπα και μεταπηδά σε μια άλλη διάσταση που φάνταζε εντελώς απίθανη μέχρι τότε. Η Κλάρα αλλάζει την αντίληψή μας για τη λογοτεχνία, δείχνοντάς μας πώς η τελευταία μπορεί να γίνει θρυαλλίδα εξελίξεων στη δική μας πραγματικότητα. Κυρίως, η Κλάρα διαβεβαιώνει περίτρανα ότι η ομορφιά δεν είναι προνόμιο ορισμένων, ότι δεν χρειάζονται ιδιαίτερα προσόντα ή σπουδές για να τη διακρίνουμε· μερικές φορές, αρκεί να τολμήσουμε ένα βήμα πέρα απ’ το καθιερωμένο.        

Η Νάννα Παπανικολάου φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το νέο βιβλίο του Enrique Vila-Matas, Μοντεβιδέο.Τι πραγματεύεται το Μοντεβιδέο; Πόση μετα-λογοτεχνία κρύβει στον πυρήνα του; Και τι θα ανακαλύψουμε μαζί με τον συγγραφέα στο τέλος του βιβλίου;Δεν έκρυψα ποτέ ότι ο Ενρίκε Βίλα-Μάτας ήταν η αδυναμία μου, σε σύγκριση με τους υπόλοιπους συγγραφείς που έχω μεταφράσει.Παρά το γεγονός ότι μου βγάζει μονίμως το λάδι και είναι και οικονομικά ασύμφορος (επειδή θέλει πολύ χρόνο και πολλές φορές χρειάζεται ν’ αγοράσω βιβλία που αναφέρει και δεν έχω), είναι μακράν η μεγαλύτερη πρόκληση στη μετάφραση. Τα βιβλία του είναι απ’ αυτά τα κείμενα που διαβάζεις και καταλαβαίνεις, χωρίς ούτε μία άγνωστη λέξη, αλλά μιά πρόταση μπορεί να σου πάρει και βδομάδες να την μεταφράσεις στα ελληνικά όπως πρέπει.Κάθε φορά που μου εμπιστεύονται ένα βιβλίο του, χαίρομαι αφάνταστα κι ας ξέρω τι με περιμένει. Το Μοντεβιδέο έχει κάνει πάταγο στο εξωτερικό – και στην Ισπανία κι όπου κι αν μεταφράστηκε – κι αυτό μου δίνει μεγάλη ικανοποίηση, διότι ο Βίλα-Μάτας είναι από τους συγγραφείς που ή σ’ αρέσουν πάρα πολύ και τον παρακολουθείς για πάντα, ή δεν σ’ αρέσουν καθόλου. Έχει φανατικούς αναγνώστες, απαιτητικούς, σκεπτόμενους, που αυξάνονται ολοένα και περισσότερο.Το Μοντεβιδέο, το τελευταίο του βιβλίο και το δεύτερο που εκδίδουν οι εκδ. Ίκαρος, είναι μια μυθιστορηματική πραγματεία για την λογοτεχνία, για την ασάφεια, για την ζωή μέσα από την λογοτεχνία και τις άλλες τέχνες και για την έμπνευση. Στο γνωστό μοτίβο της βιογραφικής μυθοπλασίας, ο Βίλα-Μάτας μας πηγαίνει παράλληλα κι ένα ταξίδι σε μερικές εμβληματικές πόλεις, σημαντικές στην ιστορία της λογοτεχνίας: Παρίσι, Κασκάις, Μοντεβιδέο, Ρέικαβικ, Σαν Γκάλεν και Μπογκοτά... μέσα από την λογοτεχνία του Κορτάσαρ, του Μπολάνιο, του Ρεμπώ, του Ταμπούκι, του Μπένγιαμιν για να επιστρέψει στο αγαπημένο του Παρίσι και να γίνει ο ίδιος μέρος μιας καλλιτεχνικής εγκατάστασης στο Μπωμπούρ.Στο τέλος αυτού του υπέροχου ταξιδιού με αχώριστο συνταξιδιώτη πάντα το χιόυμορ και την ώρα που φαίνεται πως όλα έχουν ειπωθεί και δεν υπάρχει πια τίποτα καινούριο για να πούμε, ανακαλύπτουμε μαζί με τον συγγραφέα πώς να ξαναβαφτίσουμε τα πράγματα, μέσα στην ασάφεια που χαρακτηρίζει τον κόσμο στην εποχή μας.  

Η Δήμητρα Δότση φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης» και μας μιλάει για το Μαστρο-Τζεπέτο, τη σύγχρονη και ταυτόχρονα σκοτεινή εκδοχή της κλασικής ιστορίας του Πινόκιο από την ιδιαίτερη συγγραφική σφραγίδα του Fabio Stassi. Ένα βιβλίο που εστιάζει στην πατρική φιγούρα του Τζεπέτο, που γίνεται ένα ιδιαίτερο σύμβολο των περιθωριοποιημένων και ανήμπορων.Η πρώτη φορά που μίλησα με τον Φάμπιο Στάσι για τον Μαστρο-Τζεπέτο ήταν τον Δεκέμβριο του 2019, όταν τον πρωτοσυνάντησα στη Ρώμη. Θυμάμαι το ενθουσιώδες βλέμμα του μόλις έπιασε στα χέρια του την ελληνική έκδοση του Κάθε σύμπτωση έχει ψυχή, της δεύτερης ιστορίας με πρωταγωνιστή τον βιβλιοθεραπευτή Βίντσε Κόρσο, αλλά και όσα είπαμε για τις επόμενες περιπέτειες του Βίντσε που είχε ήδη στα σκαριά. Μιλά χωρίς ενδοιασμούς για τα επόμενα σχέδιά του, ή για ό,τι έχει γεννήσει το ακούραστο μυαλό του, χωρίς ωστόσο να υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες. Πάνω στην κουβέντα, λοιπόν, μου εκμυστηρεύτηκε την ιδέα του να γράψει ένα βιβλίο για τον Τζεπέτο, όπου, σε αντίθεση με το περίφημο παραμύθι, θα εστίαζε στην πατρική φιγούρα, αφήνοντας τον Πινόκιο στην άκρη της ιστορίας και σε αυτό που πραγματικά ήταν: ένα κούτσουρο. Όσο κι αν είχα αγαπήσει τον Πινόκιο ως παιδί, ομολογώ ότι εκείνη τη στιγμή δεν ενθουσιάστηκα, ίσως επειδή τα παραμύθια για μεγάλους δεν με συναρπάζουν.Πέρασαν οι μήνες, ξέσπασε η πανδημία και για πρώτη φορά ο Στάσι αναγκάστηκε να γράφει εν στάσει, εγκλωβισμένος στο σπίτι του, πράγμα ασυνήθιστο για εκείνον, έναν συγγραφέα του τρένου, καθώς σχεδόν όλα του τα βιβλία τα γράφει καθημερινά στη δίωρη διαδρομή από το σπίτι του στο Βιτέρμπο μέχρι τη Ρώμη όπου εργάζεται. Μου μιλούσε συχνά για το πόσο παθιαζόταν με τη διαδικασία της συγγραφής του συγκεκριμένου βιβλίου, αλλά και πάλι δεν είχα ξεκάθαρη εικόνα. Τα λόγια του δεν είχαν καταφέρει να με βγάλουν από τις ράγες ενός άλλου τρένου, αυτού του ορθολογισμού της αναμονής.Ώσπου ήρθε η στιγμή να το διαβάσω. Και να καταλάβω ότι κάποιες φορές η προαποφασισμένη προσγείωση είναι κακός σύμβουλος. Ο Μαστρο-Τζεπέτο μόνο παραμύθι δεν είναι. Είναι μια σκληρή, σκοτεινή ιστορία του σήμερα για το σήμερα. Μια επική ιστορία όπου για τους μυημένους αναγνώστες τα πάντα λειτουργούν συμβολικά και παραβολικά.Ο Τζεπέτο είναι ένας άνθρωπος μόνος, πάμφτωχος και περιθωριοποιημένος. Έχει αρχίσει να χάνει τη μνήμη του, να μπερδεύει τα λόγια του, να κατοικεί στο σκοτάδι του μυαλού του. Στο απομονωμένο χωριό των Απέννινων, όπου ζει, πέφτει θύμα της βαρβαρότητας και της απανθρωπιάς των συγχωριανών του, που του χαρίζουν ένα κούτσουρο, για να το μετατρέψει σε μαριονέτα, και στη συνέχεια του το κρύβουν. Έκτοτε ξεκινά το μαρτύριό του και περιπλανιέται στο δάσος και στην άγρια φύση, αναζητώντας τον ανύπαρκτο γιο του, μέχρι το σπαραχτικό φινάλε και την επιστολή αποχαιρετισμού του συγγραφέα στον ήρωά του.Στα χέρια του Φάμπιο Στάσι, ο Τζεπέτο γίνεται μια άλλη Πιετά, σύμβολο των γηρατειών, της απέραντης και εντέλει αναπόδραστης μοναξιάς των περιθωριοποιημένων, των ανήμπορων μπροστά στη βία των πολλών.Και στα τρία βιβλία του Στάσι που κυκλοφορούν στα ελληνικά, διαφαίνεται η ευαισθησία και η τρυφερότητά του απέναντι στους αδύναμους της ζωής. Με τον Μαστρο-Τζεπέτο, το τέταρτο βιβλίο του που είχα την τιμή να μεταφράσω, ο Ιταλός συγγραφέας μεταμορφώνεται, και μας χαρίζει ένα λογοτεχνικό αριστούργημα, ένα σύγχρονο μυθιστόρημα που θα μπορούσε, γιατί όχι, να γίνει κλασικό.