Νέα

H Χαρά Σκιαδέλλη φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το ολοκαίνουργιο βιβλίο του Fabrice Caro, Η πρόποση.Πότε ξεκίνησε η μεταφραστική ιστορία του βιβλίου; Και ποια τα συναισθήματα που της προκάλεσε η ανάγνωση, που την οδήγησε στη μετάφρασή του;Η μεταφραστική ιστορία της Πρόποσης ξεκινάει περίπου τρία χρόνια πριν, μερικές εβδομάδες μετά το ξέσπασμα της πανδημίας. Ο χρόνος παγώνει και βρίσκομαι, όπως πολύς κόσμος, χωρίς  δουλειά για μια απροσδιόριστη περίοδο κι ελαφρώς αποπροσανατολισμένη με όλα τα πρωτόγνωρα που ζούμε. Ένα κυριακάτικο πρωινό του Απριλίου, χαζεύω την εφημερίδα και πέφτω πάνω σ’ ένα άρθρο με τίτλο «Δεκαοχτώ βιβλία που θα νιώσουμε ωραία να τα (ξανα)διαβάσουμε κατά τη διάρκεια της καραντίνας: οι επιλογές της Le Monde». Το πρώτο που προτείνεται είναι η Πρόποση του Φαμπρίς Καρό και παρουσιάζεται ως εξής: σε ένα οικογενειακό τραπέζι που εξελίσσεται σε Γολγοθά, ο κεντρικός ήρωας, Αντριάν, ο οποίος υποφέρει από ερωτική απογοήτευση, μαθαίνει πως πρέπει να κάνει μια πρόποση στον γάμο της αδελφής του και μας διηγείται νοερά τα βάσανά του. Τούτη η περιγραφή κάτι μου θυμίζει και συνειδητοποιώ ότι, πράγματι, πριν από λίγο καιρό, ένας συνονόματος φίλος μου μού είχε εκμυστηρευτεί πως η αδελφή του παντρευόταν σύντομα, ενώ ο ίδιος δεν περνούσε την καλύτερη φάση συναισθηματικά και είχε την εντύπωση ότι ήταν το μαύρο πρόβατο της οικογένειας.Βρίσκοντας τη σύμπτωση απίθανη, αγοράζω το βιβλίο και πέφτω με τα μούτρα στην ανάγνωση. Δεν είναι απλώς η ιστορία ενός συμπαθητικού απροσάρμοστου, αλλά ένας συγγραφικός χείμαρρος με χιουμοριστικά στιγμιότυπα που σκάνε διαδοχικά σαν πυροτεχνήματα στον ουρανό, μια σταντ απ παράσταση σε μυθιστόρημα. Με παίρνουν τα γέλια κυριολεκτικά σε κάθε σελίδα, και αντιλαμβάνομαι ότι έχει να μου συμβεί πολλά χρόνια με ένα βιβλίο. Το διαβάζω μονορούφι και ανακαλύπτω μια ριζοσπαστική αφήγηση για ένα «αγόρι της διπλανής πόρτας», με περιστατικά που όλοι έχουμε ζήσει και δημιουργούν μια αίσθηση οικειότητας και θαλπωρής· μια απολαυστική γραφή με εντελώς πρωτότυπο στιλ, ένα κείμενο φαινομενικά απλό μα, στην πραγματικότητα, κεντημένο λέξη λέξη για να επιτευχθεί ένα υπέροχο αποτέλεσμα φαιδρότητας και συγκίνησης, ελαφρότητας και αισιοδοξίας. «Ένα βιβλίο που απευθύνεται σε όλους», σκέφτηκα όταν το τελείωσα, και ένιωσα αμέσως μια επιτακτική ανάγκη να το μεταφράσω.Έτσι πέρασα την πρώτη καραντίνα παρέα με τον Αντριάν, και ήταν μία από εκείνες τις ευτυχείς και ανατρεπτικές συναντήσεις. Διότι, όπως λέει κι ο ίδιος, «αυτό είναι η ζωή, να βρίσκεις μερικές σταγόνες καύσιμο για να μπορέσεις να προχωρήσεις, ελάχιστα, αργά, στη λωρίδα έκτακτης ανάγκης, αλλά να προχωρήσεις». Ελπίζω, λοιπόν, ότι το έργο του Φαμπρίς Καρό θα αγγίξει και τους Έλληνες αναγνώστες και θα τους οδηγήσει ενδεχομένως σε μονοπάτια που δεν είχαν φανταστεί, όπως το έκανε για εμένα. 

Ο Αχιλλέας Κυριακίδης φιλοξενείται στο blog του  Ίκαρου, στη στήλη «Το εργαστήρι της μετάφρασης», και μας μιλάει για το μεταφραστικό ταξίδι του νέου βιβλίου του Anthony Marra, Η Mercury παρουσιάζει, για τη τεχνική του συγγραφέα και τη ψυχογραφική του δεινότητα.Την πρώτη και, μέχρι στιγμής, τελευταία φορά που ο Άντονι Μάρα επισκέφθηκε την Αθήνα, με την ευκαιρία της ελληνικής έκδοσης του εξαιρετικά σημαντικού πρώτου μυθιστορήματός του (Αστερισμός ζωτικών φαινομένων, 2013), τον ρώτησα ποια ήταν τα μελλοντικά του συγγραφικά σχέδια. Με την αναγκαία κρυψίνοια κάθε καλλιτέχνη στον οποίο υποβάλλεται αυτή η αμήχανη και εν πολλοίς ανόητη δημοσιογραφική ερώτηση, ο κατά ελληνικόν κόσμον «Αντωνάκης» μού απάντησε ότι ακόμα δεν είχε τίποτα στο νου του κι ότι προείχε μια επίσκεψή του στην εκ δυσμών γείτονα για να ξεσκάψει τις ρίζες των ιταλών προγόνων του.Όταν, μετά από τρία χρόνια, εκδόθηκε ο συγκλονιστικός Τσάρος της αγάπης και της τέκνο, μια συλλογή διηγημάτων που, χάρη σ’ ένα ιδιοφυές αφηγηματικό και χωροχρονικό μοντάζ, συγκροτούν ένα στέρεο και ευσπόνδυλο σπονδυλωτό μυθιστόρημα, υπέθεσα ότι το «Ταξίδι στην Ιταλία» (δεν είναι τυχαία η κινηματογραφική παρεμβολή) είχε αποκλειστικά γενεαλογικούς σκοπούς κι ότι η περιέργειά μου να διαβάσω κάτι δικό του, συντεταγμένο πάνω σε άλλες γεωγραφικές συντεταγμένες, θα έμενε ακόμα ακόρεστη. Έπεσα έξω.Το τρίτο του βιβλίο που είχα τη χαρά και την τιμή να μεταφράσω, το Η Μercury παρουσιάζει, παρακολουθεί το «Ταξίδι από την Ιταλία» μιας κοπέλας που δραπετεύει από την προπολεμική φασιστική πατρίδα της, μεταναστεύει στις ΗΠΑ, εγκαθίσταται στην Καλιφόρνια και εμπλέκεται στον – όχι και τόσο– παραμυθένιο κόσμο ενός επίσης αντισημιτικού και αντικομμουνιστικού Χόλιγουντ.Όπως σε όλα του τα βιβλία, η γραφίδα του Μάρα δεν αρκείται στη σκιαγραφία ενός πορτρέτου, πόσο μάλλον σε μια συμπυκνωμένη αφήγηση-μινιατούρα. Το Η Mercury παρουσιάζει είναι η θεόρατη τοιχογραφία μιας ολόκληρης εποχής, μιας ολόκληρης χώρας, ενός ολόκληρου κόσμου στα πρόθυρα μιας παγκόσμιας σύρραξης που έμελλε να τον κάνει στάχτη χωρίς να τον ξαναγεννήσει καλύτερο.Ο Μάρα (κι αυτό είναι δείγμα σπουδαίου συγγραφέα) προσαρμόζει την τεχνική του και, κυρίως, το ύφος του στο θέμα, αντί να το στριμώξει στο στενό παπούτσι της ευκολίας με το ναρκισσιστικό πείσμα που διακατέχει πολλούς σύγχρονους «επιτυχημένους» συγγραφείς. Αυτά που δεν αποχωρίζεται, όμως, και που αστράφτουν και στο καινούργιο του βιβλίο, είναι το χιούμορ του, η ψυχογραφική του δεινότητα και ο ανθρωπισμός του.Από την Τσετσενία στην Ιταλία, κι από κει στην Καλιφόρνια, ένα (μεγάλο) ταλέντο δρόμος. 

Ο Άγγελος Αγγελίδης και η Μαρία Αγγελίδου φιλοξενούνται στο «εργαστήρι της μετάφρασης», με αφορμή την έκδοση του δεύτερου μυθιστορήματος του Marieke Lucas Rijneveld, Υπέροχη αγαπημένη μου. Οι δύο μεταφραστές του βιβλίου φωτίζουν με τη μορφή διαλόγου ένα άγνωστο κομμάτι από τη δημιουργική διαδικασία της μετάφρασής του.Η μετάφραση είναι ωραία δουλειά, επειδή είναι ωραία συζήτηση. Ατελείωτες κουβέντες, αλλά και σύντομοι διάλογοι (ή μονόλογοι, υπάρχουν και τέτοιοι), συνομιλίες με το γράψιμο και με το διάβασμα, μηνύματα στα περάσματα από μια γλώσσα σε άλλη, στιχομυθίες που ξεδιαλέγουν τις λέξεις και τις παύσεις, ισορροπίες στο νόημα, ή πιο σωστά: στα κύματά του.“Υπέροχη αγαπημένη μου”: προσπαθώντας ν’ αφουγκραστούμε τη φωνή ενός αφηγητή, που δεν θέλει ούτε ο ίδιος ν’ ακούσει τον εαυτό του.-Το βιβλίο όλο είναι μια παθιασμένη ερωτική εξομολόγηση.-Όχι ακριβώς.-Μια ομολογία τρομακτικής ενοχής.-Όχι ακριβώς.-Μια απεγνωσμένη προσπάθεια ισορροπίας ανάμεσα σε δύο άκρα: στην εξέγερση κόντρα σε μια αυστηρά θρησκόληπτη και καθωσπρέπει καθημερινότητα από τη μια, και στην αδήριτη ανάγκη ορίων ασφαλείας από την άλλη.-Ναι, να το πούμε αυτό: όπως και στο Δυσφορεί η Νύχτα έτσι κι εδώ ο Μαρίκε Λούκας Ράινεφελντ μας σπρώχνει ανυποχώρητα προς την κατάργηση κάθε ορίου.-Σε ποιον μιλάει ο μεσόκοπος άντρας; Σε ποιον τολμάει να μιλήσει για τον τρελό του έρωτα; Στην υπέροχη αγαπημένη του, που έχει την ηλικία των παιδιών του; Στη γυναίκα του; Στους δικαστές του; Στον εαυτό του; Σε μας, τους αναγνώστες; -Η φωνή του αλλάζει, ανάλογα με τον ακροατή/αναγνώστη που θεωρεί ότι έχει. Με θρίαμβο μιλάει στην υπέροχη, στη λατρεμένη του αγάπη. Με υποκρισία στη γυναίκα του, συχνά και σε μας. Με ψεύτικη αποστασιοποίηση και ψυχραιμία στους κριτές και στους δικαστές του. Με συντριβή κάποιες στιγμές στον εαυτό του. Όλες αυτές οι φωνές συνυπάρχουν σε κάθε ταλάντωση του υπερευαίσθητου εκκρεμούς της ισορροπίας του.-Και για ποιο πράγμα μιλάει; Για το υπέροχο πάθος της ζωής; Για την άφατη ενοχή της βάναυσης κακοποίησης; Για το όνειρο (ή μήπως είναι εφιάλτης;) της εκατό τοις εκατό αθώας κι εκατό τοις εκατό ανύπαρκτης αγάπης;-Δεν ξέρει. Ούτε ο ίδιος δεν ξέρει. Γι’ αυτό και διαρκώς φωτίζει και συσκοτίζει, διαρκώς θυμάται και ξεχνάει, διαρκώς πλάθει και αφανίζει, διαρκώς είναι σαν να γράφει και να σβήνει.-Γι’ αυτό και η γλώσσα του είναι αμείλικτη. Η λογοτεχνία του είναι αμείλικτη. Σκληρή κι αλύπητη. Λογοτεχνία οργισμένη. Σ’ αυτήν την οργή οφείλεται και η δύναμη της Αγαπημένης, η δύναμη των  τρομερών εικόνων, που καταφέρνει να ζωγραφίζει με λέξεις. 

H Βάσια Τζανακάρη φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης» και μας μιλάει για το ολοκαίνουργιο μυθιστόρημα της Emily St. John Mandel Η θάλασσα της ηρεμίας. Ποια η σύνδεση με το προηγούμενό της βιβλίο Το γυάλινο ξενοδοχείο; Και πώς ήταν το μεταφραστικό ταξίδι αυτής της νέας δυστοπίας υπό το καθεστώς μια νέας πανδημίας;Υπάρχουν μερικοί συγγραφείς με τους οποίους νιώθεις μια ξεχωριστή σύνδεση. Για μένα η Emily St John Mandel ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Γλώσσα, θεματικές, χαρακτήρες, χιούμορ, οπτική – όλο της το σύμπαν έχει κάτι που με αγγίζει σε βαθύ επίπεδο, το οποίο μπορώ να προσδιορίσω σε κάποιον βαθμό, όχι όμως απόλυτα – άλλωστε μιλάμε για τέχνη. Η πρώτη μου επαφή με τη συγγραφέα έγινε με τον Σταθμό Έντεκα, ίσως το βιβλίο που έχω διαβάσει περισσότερες φορές στη ζωή μου (8). Το πλαίσιο του βιβλίου, η δυστοπία του, είχε κάτι επώδυνα ελκυστικό, σε μια εποχή που δεν μπορούσαμε καν να φανταστούμε την έλευση μιας πανδημίας. Η συνέχεια ήρθε μέσω του Γυάλινου Ξενοδοχείου, ενός μυθιστορήματος για συλλογικές και προσωπικές καταρρεύσεις, για να οδηγηθούμε φέτος στη Θάλασσα της ηρεμίας. Η Θάλασσα της ηρεμίας είναι ένα μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας – και δεν είναι, υπό την έννοια ότι στον πυρήνα του υπάρχουν αλήθειες και βιώματα μιας πανδημίας που έχουμε ζήσει, κι ας διαδραματίζεται στο βιβλίο στο 2203.Η Mandel εφευρίσκει το alter ego της, την Όλιβ Λουέλιν, συγγραφέα που βιώνει την πανδημία στη Γη αλλά και στην αποικία της Σελήνης όπου ζει. Το ταξίδι στον χρόνο αποτελεί τον άξονα του μυθιστορήματος, ενώ για τους φανατικούς της Mandel υπάρχει και μια πολύ ενδιαφέρουσα σύνδεση με χαρακτήρες από το Γυάλινο Ξενοδοχείο. Όταν μεταφράζεις ένα καλό βιβλίο, το οποίο ταυτόχρονα σου ταιριάζει, το ίδιο το κείμενο μοιάζει να σου υπαγορεύει τη μετάφραση. Είναι σαν να ακούς ένα τραγούδι που είσαι σίγουρος ότι έχεις ξανακούσει, ένα τραγούδι που υπήρχε πάντα. Καθώς διάβαζα τη Θάλασσα της ηρεμίας σκεφτόμουν ότι επρόκειτο για δύσκολο στοίχημα, να γράψεις ένα βιβλίο για την πανδημία χωρίς αυτή να έχει καλά-καλά τελειώσει. Η Mandel όμως το κερδίζει και μας παραδίδει ένα υπέροχο μυθιστόρημα. Χρησιμοποιεί έξυπνα όλα τα υλικά που έχει στη διάθεσή της, την απλή και συνάμα ποιητική της γλώσσα – οι προτάσεις της είναι μικρά απολαυστικά δωράκια στον αναγνώστη –, τη μελαγχολική ματιά της, την ικανότητά της να αναδεικνύει το ανθρώπινο, τον σχολιασμό του κόσμου με χιούμορ και νοσταλγική διάθεση, και φυσικά στο επίκεντρο τοποθετεί για άλλη μια φορά αυτό που την απασχολεί σε όλα της τα βιβλία: την αναζήτηση της ομορφιάς και της προσωπικής αλήθειας σε έναν κόσμο που μας βυθίζει όλο και περισσότερο στην απελπισία.