Νέα

Βαγέλης Χατζηβασιλείου | Το Βήμα της Κυριακής | Κυριακή 28 Απριλίου 2013 To ταξίδι ενός Ελληνα από το Μόναχο στη Θεσσαλονίκη του '60 και των φαντασμάτων του Εμφυλίου. To εκτενέστερο μυθιστόρημα του Δημήτρη Νόλλα.Οταν τον Μάιο του 1963 ο Γρηγόρης Λαμπράκης θα πέσει νεκρός κάτω από τους τροχούς του δολοφονικού τρίκυκλου των Εμμανουηλίδη και Γκοτςαμάνη, n Ελλάδα θα απέχει ήδη μία δεκαπενταετία από τη λήξη του Εμφυλίου. Με τη διαφορά ότι ο Εμφύλιος θα τείνει σε αυτή τη φάση να μετατραπεί σε φάντασμα της καθημερινότητας, σε μια παθολογία ανιχνεύσιμη στα πιο διαφορετικά επίπεδα της κοινωνίας. Σε μια τέτοια κοινωνία θα επιστρέψει λίγο μετά τη δολοφονία του Λαμπράκη ο Αριστος Καραμπίνης, ο οποίος μολονότι δουλεύει στη λαχαναγορά του Μονάχου, έχοντας εγκαταλείψει από καιρό τις σπουδές του, δεν λέει να υποστείλει και τις καλλιτεχνικές φιλοδοξίες του - να γίνει ποιητής ή ζωγράφος. Ο Αριστος θα φέρει από το Μόναχο στη Θεσσαλονίκη μια γυναίκα που άρχισε να εργάζεται στη γερμανική βιομηχανία επί ναζισμού και τώρα υποφέρει από παράνοια. Η γυναίκα θα εξαφανιστεί άμα τη αφίξει τους στην Ελλάδα και n αναζήτησή της θα οδηγήσει τον Αρίστο στα άδυτα του εμφυλιακού παρελθόντος: ένα παρελθόν το οποίο έχει καταλάβει καθ ολοκληρίαν το παρόν και αντιστρατεύεται σθεναρά το οποιοδήποτε διαφορετικό μέλλον.  Με το Ταξίδι στην Ελλάδα ο Δημήτρης Νόλλας μοιάζει να βάζει τέλος στην ανάπαυλα την οποία υπαινισσόταν n περυσινή συλλογή διηγημάτων του με τίτλο Στον τόπο. Αν εκεί εμφανιζόταν ένας υπαινιγμός για τη δυνατότητα μιας κοινότητας στοιχειώδους αλληλεγγύης, με το ανά χείρας μυθιστόρημά του επιστρέφουμε στην κατακερματισμένη και βαθιά διαβρωμένη συλλογικότητα των προηγούμενων βιβλίων του. Ο Αριστος θα συναντήσει στον τόπο της γενέτειρας του μια σωστή κόλαση: n οικογένειά του θα προσπαθήσει να βάλει χέρι στην περιουσία του σε αγαστή συνεργασία με τα τοκογλυφικά κυκλώματα, n Αστυνομία θα τον απειλήσει με στέρησπ διαβατηρίου αν δεν της δώσει πληροφορίες για ης αριστερές παρέες του στο Μόναχο και n γυναίκα την οποία ψάχνει, θα περιγελάσει όλες τις φιλοδοξίες που είχε την απρονοησία να εκθρέψει για τον γενέθλιο τόπο του. Και όταν όμως ο Καραμπίνης θα φθάσει στην καρδιά του Εμφυλίου μέσω της παρακολούθησης των περιπετειών του Αποστόλη, n πραγματικότητα δεν θα αλλάξει. Οι άνθρωποι θα σφαγιαστούν για ένα αδειανό πουκάμισο και το μόνο που θa επικρατήσει στην καρδιά όσων γλιτώσουν θα είναι ο εκμηδενισμός: πολιτικός, κοινωνικός, ηθικός και υπαρξιακός.Γράφοντας το εκτενέστερο και τοαποχρόνως το εντελέστερο μυθιστόρημά του, ο Νόλλας άρχιζα και ολοκληρώνει την ιστορία του εν κίνησει: στην αμαξοστοιχία που πηγαίνει πρώτα από Μόναχο προς θεσσαλονίκη και ύστερα από θεσσαλονίκη προς Μόναχο. Ολπ n υπόλοιπη πλοκή θa φυλακιστεί στην αγκύλη του ενδιάμεσου διαστήματος: το ταξίδι του Αρίστου στην Ελλάδα δεν θα είναι τίποτε παραπάνω από μια προσωρινή παρένθεση, από μια κατάσταση που θα παρεμβληθεί μεταξύ δύο σιδηροδρομικών διαδρομών για να τελαώσει με την επιστροφή στη Γερμανία όταν θα έχα χαθεί κάθε ελπίδα και απαντοχή για την Ελλάδα Με ένα υφαντό καμενικών παραπομπών (από βιβλικά και αρχαιογνωσηκά χωρία λαϊκά τραγούδια Σεφέρη και Πεντζίκη ως Βασίλη Βασιλικό και Γιώργο Σκαμπαρδώνη), ο Νόλλας στήνει μια εμβληματική σκηνή που θα διαρρήξει τον ιστορικό χρόνο του μυθιστορήματος για να προβάλα μέσα από μια νοσηρά σαγηνευτική ατμόσφαιρα m διαχρονική επιβίωση του αριβισμού, της συναλλαγής και της διαφθοράς. Πρόκαται για την κάθοδο στην αμαρτωλή «Βομβάη», ένα ζοφερό κέντρο διοισκέδασης, όπου θα αποκαλυφθεί ό,η θα παραμείνα διά βίου κρυφό στον επάνω κόσμο - τον κόσμο της κοστουμαρισμένης αξιοπρέπαας. Η «Βομβάη» θα χαράξει τα σύνορα του ελληνικού τοπίου και θα αποτελέσει τη μοναδική εγγύηση για τη συνέχειά του. Εξαιρετικά πικρό το συμπέρασμα αλλά σκοπός της λογοτεχνίας δεν είναι να μας βοηθήσα να καταπιούμε την κάμηλο. Πολλώ δε μάλλον όταν έχουμε να κάνουμε με έναν συγγραφέα της τάξης του Νόλλα.

Συνέντευξη του Δημήτρη Νόλλα στον Γιάννη Μπασκόζο για την εφημερίδα Το Βήμα, 7 Απριλίου 2013  Ο μυθιστοριογράφος μιλάει για το τελευταίο του βιβλίο, τον δυτικό εκσυγχρονισμό που τρομοκρατεί και τα «μπιχλιμπίδια» που προτείνουν οι κομματικές συμμορίες.Ενας νεαρός, αιώνιος φοιτητής στη Γερμανία, επισκέπτεται τη γενέτειρά του, τη Θεσσαλονίκη, λίγο μετά τη δολοφονία τουΛαμπράκη, συνοδεύοντας μια «φευγάτη» κοπέλα, τη Χρυσάνθη. Εκεί θα βρει τις ρίζες του αλλά και τον χειρότερο εαυτό του, απότοκο των ανθρώπων που δημιούργησαν τη σύγχρονη Ελλάδα. Το Ταξίδι στην Ελλάδα (εκδόσεις Ικαρος), το νέο μυθιστόρημα του Δημήτρη Νόλλα, δεύτερο μέρος μιας τριλογίας, είναι ένα ταξίδι στην Ιστορία και μια καταβύθιση στο Κακό που μας δυναστεύει.Ο ήρωάς του, ο Αρίστος, θα βρεθεί σε μια κοινωνία γεμάτη χαφιέδες, τοκογλύφους, ανθρώπους του γρήγορου πλουτισμού και σχέσεις στον αέρα, στηριγμένες στο συμφέρον. Θα καταλάβει ακόμη ότι και η δική του ταυτότητα - την οποία έχει απαρνηθεί εκεί στα ξένα - αποτελείται από «χρήματα, ονόματα, λέξεις και λόγια» που τον δένουν με τόπους και πρόσωπα τα οποία θα ήθελε να έχει ξεχάσει. Πυκνό σε νοήματα, μινιμαλιστικό στην έκφραση - όπως πάντα -, το μυθιστόρημα του Δημήτρη Νόλλα μάς δίνει τη δυνατότητα να συζητήσουμε μαζί του κάποια από τα ζητήματα που θίγει σε αυτό. Η αναζήτηση ταυτότητας από μέρους του κεντρικού σας ήρωα θέτει ένα ερώτημα: υπάρχει σήμερα μια ταυτότητα του ατόμου που ορίζεται ως «σημερινός Ελληνας»; Και ποια είναι αυτή;«Ναι, υπάρχει, σε όσους τη διεκδικούν και είναι περήφανοι γι' αυτή. Τώρα, για το ποια πράγματα τη συγκροτούν, θα μπορούσαμε να αρχίσουμε από τα στοιχειώδη: η πίστη και η γλώσσα». Στο μυθιστόρημά σας επιστρέφετε στις σκοτεινές πτυχές της ιστορίας μας και ειδικότερα στον Εμφύλιο, ο οποίος αποτελεί ένα κεντρικό κεφάλαιο του βιβλίου. Θέτετε μάλιστα το ερώτημα: «Μπορεί να σταθεί κανείς ουδέτερος σε μια εμφύλια διαμάχη;». Εσείς τι πιστεύετε γι' αυτό;  «Ναι, τίθεται αυτό το ερώτημα, χωρίς να είναι το κεντρικό. Τα διλήμματα της ζωής - και ένας εμφύλιος σπαραγμός είναι ένα από τα πιο ακραία - μπορεί καμιά φορά να αποβούν ευλογημένα. Γιατί μας υπενθυμίζουν πόσο τραγικά ελεύθεροι είμαστε, ενώ "η πτώσις μας είναι βεβαία". Ενας πυρετός μπορεί να είναι λυτρωτικός, πόσω μάλλον μια σοβαρή ασθένεια, που έρχεται να μας ξανατοποθετήσει μπροστά σε αξίες τις οποίες παραμελήσαμε, όπως είναι η ανοχή στους άλλους και η συγχώρεση. Και η αγάπη, αυτή κυρίως, που ποτέ δεν ξεπέφτει». Διαβάζοντας την ιστορία που αφηγείστε διαβλέπει κανείς ότι υπάρχει μια μοίρα, ένα πεπρωμένο, ένα «κακό» από το οποίο δεν μπορεί να ξεφύγει κανείς.«Το Κακό δεν τελειώνει ποτέ και δεν μπορούμε να του ξεφύγουμε παρά μόνον επιλέγοντας το Καλό. Είναι ψευδαίσθηση το ότι μπορούμε να το αφανίσουμε και συνήθως η εξάλειψή του χρησιμοποιείται ως άλλοθι προκειμένου το Εγώ να φουσκώνει πνίγοντας το Σύμπαν. Μόνον όταν ο άνθρωπος μάχεται το Κακό αενάως γίνεται άνθρωπος». Μιλάτε κάπου για το «πλήθος των υλικών» που καταδυναστεύουν τη ζωή μας. Η κρίση προσφέρει, ίσως, μια διέξοδο από αυτά;«Οταν είμαστε ανίκανοι να οικοδομήσουμε τις σχέσεις μεταξύ μας με άλλον τρόπο, η κρίση, όπως και ο πόλεμος, προσφέρουν πάντα μια διέξοδο». «Η αλήθεια είναι αυτό που θα μπορούσε να συμβεί» ή αυτό που έχει συμβεί. Τελικά η αλήθεια είναι κάτι άπιαστο;«Είναι μια παμπάλαια αλήθεια της τέχνης: αληθινό δεν είναι μόνον αυτό που έγινε, αλλά και αυτό που θα μπορούσε να έχει γίνει. Και τι πιο γοητευτικό από τη διαρκή αναζήτηση της αλήθειας;». Αν ο ήρωας, ο Αρίστος, επέστρεφε στο σήμερα και όχι στο 1963, τι ακριβώς θα έβλεπε;«Θα το δούμε μαζί, όταν εκδοθεί το τρίτο μέρος αυτού του Ταξιδιού στην Ελλάδα». Γράφετε κάπου ότι «οι δεξιοί πάντα ζήλευαν τους αριστερούς». Σήμερα ποια είναι η σχέση Αριστεράς - Δεξιάς; Ισχύει αυτό που λένε, ότι η διάκριση αυτή έχει πια χαθεί;«Η ζήλια που γεννιέται από την επιθυμία της εξουσίας είναι που κάνει τη διάκριση/ταύτιση μεταξύ Δεξιάς - Αριστεράς να παραμένει κραταιά και είναι αυτό απ' όπου αναδύεται η συγγένεια μεταξύ των κομματικών συμμοριών, με όλα τα σωτηριολογικά μπιχλιμπίδια που την περιβάλλουν, και γίνεται ολοφάνερη. Και ανατριχιαστική». Το στοίχημα του εκσυγχρονισμού χάθηκε στη δεκαετία του '60, όπως και στη δεκαετία του '90. Μήπως η ελληνική κοινωνία δεν επιδέχεται τελικά τον (δυτικό) εκσυγχρονισμό;«Εχει αποδείξει η ελληνική κοινωνία ότι έχει την ικανότητα να εκσυγχρονίζεται, την ξέρει την τέχνη της επιβίωσης. Αρκεί να θυμηθούμε ότι η νησιωτική Ελλάδα, με την εμφάνιση του ατμού τον 19ο αιώνα, θα μπορούσε να είχε αφανιστεί. Της πήρε καμιά πενηνταριά χρόνια, αλλά τον καβατζάρισε τον κίνδυνο. Και όπως καταλαβαίνετε, σε αυτόν τον τόπο, που έχει μάθει να συνομιλεί με τους αιώνες, δεν σημαίνουν τίποτε 50 χρόνια. Είναι τα μεγέθη και η βιασύνη του δυτικού εκσυγχρονισμού που τρομοκρατούν την ελληνική κοινωνία και τη φρενάρουν». «Γράφοντας και ξαναγράφοντας το ίδιο» γράφετε στις λευκές σελίδες προτού αρχίσει η αφήγησή σας. Πώς τοποθετείτε το βιβλίο αυτό σε σχέση με τα παλαιότερά σας;  «Αν ισχύει το μότο που παραθέτω στην αρχή - και ισχύει -, τότε όλα μου τα βιβλία συνθέτουν μια αλυσίδα που ανεβοκατεβάζει τον κουβά με το νερό που με ξεδιψάει. Το συγκεκριμένο βιβλίο είναι ένας κρίκος αυτής της αλυσίδας. Ο τελευταίος, ο προτελευταίος, ό,τι ο Θεός δώσει».

Θανάσης Αλευράς | Ελευθεροτυπία | 22 Μαρτίου 2013 To νυχτερινό ταξίδι με το τρένο στην αρχή του «Ταξιδιού στην Ελλάδα» του Δημήτρη Νόλλα, από τις εκδόσεις Ικαρος, είναι εξαρχής n πιo ακριβής εικόνα, n πιo πιστή μεταφορά της διαδρομής, ή καλύτερα της σχεδόν ακίνητης διαδρομής, μέσα στο χρόνο τns Ελλάδας, μια διαδρομή που σε υποχρεώνει διαρκώς να τη σκέφτεσαι, δηλαδή να σε σκέφτεσαι, σε μια αέναη μετατόπιση μέσα απo έρημους νυχτερινούς σταθμούς και άδειες αποβάθρες, διαδρομή μες στο δικό σου ψυχικό τοπίο, αυτή n εναρκτήρια «ιδέα» της Ελλάδας, που θα έλεγε κι ο Ελύτης, που είναι όμως περισσότερο ιστορικά, συναισθηματικά και πνευματικά φορτισμένη και σε απευθείας επαφή με την ψυχή του τόπου, ψυχή κατάμεστη εγχώριων κι αλλότριων μεταναστευτικών ρευμάτων, οι χορταριασμένοι σιδηρόδρομοι, τα βαγόνια με φωτά χλωμά, την ώρα που «το φεγγάρι, χαμηλά στον ορίζοντα και πριν αρχίσει να βασιλεύει, άπλωνε ένα φωτεινό παραμυθένιο πέπλο κι ασήμωνε την πλάση στην πιo σκοτεινή τns ωρα», αυτή ακριβώς n πιo υποδόρια, μυστηριώδης στιγμή βρίσκει απόλυτα κέντρο στο σημερινό ψυχικό τοπίο του τόπου, τόσο μακριά από τις λυρικές ψαρόβαρκες και τα κλωνάρια και τα ηλιοβασιλέματα του Αιγαίου, που έμειναν σαν παρεξηγημένα από τόση αφέλεια μέσα σε γυαλιστερές καρτ ποστάλ και δίπλα σε πανάκριβες, πλαστικές φρουτοσαλάτε5 μιας άγαρμπης τουριστικής εκμετάλλευσης αυτής της «ιδέας», το Acropolis Express, ακριβώς αυτό, ξεκίνησε ακόμη μια φορά το ίδιο ταξίδι, «γράφοντας και ξαναγράφοντας το ίδιο», και το πρώτο πράγμα που λέει κανείς, μεσούσης της διαδρομής, κι αυτό που μάλλον δεν έχει πάψει ποτέ να ρωτάει, ξανά και ξανά, στη ζωή του, «πού βρισκόμαστε;», φέρνει ήδη ως αποσκευή το σώμα τns ιστορίας και το ταξιδεύει σε ένα στοχαστικό σύμπλεγμα προσωπικών ιστοριών, αποσπασμάτων στη δίνη μιας μεγαλύτερης κοινής ιστορίας που ξαναείδε κάτω αη' το ίδιο φως τον εαυτό της και συνεχίζει να πηγαίνει mo πέρα τη συλλογική βαλίτσα, παρασέρνοντας tous πάντες και τα πάντα ο' ένα αρκετά αβέβαιο κι εκπληκτικό στοίχημα αυτογνωσίας, σε μια χώρα προικισμένη με άπλειο φως, φως που μάλλον δεν είναι αυτό του ήλιου της δικαιοσύνης, αλλά αυτό το καβαφικό, αυτό τo άγνωστο που ποιος ξέρει τι καινούργιες τυραννίες θα δείξει, είναι μια άλλη ζώνη του λυκόφωτος στην οποία μπήκαμε για να βρούμε τον εαυτό μας και να καταλάβουμε αυτό που μας συνέβη, μια ζώνη πάραυτα διαυγής, σαν λαμπερό αττικό πρωινό, όπου «όλα γύρω τους έλαμψαν φως, επιβεβαιώνοντας την υποψία πως πορεύονταν στον τόπο τns τρέλας, αφού δεν μπορεί τo σκοτάδι να μεταλλάσσεται σε φως τόσο γρήγορα, τόσο βιαστικά, χωρίς αυτό να έχει επίπτωση και στις ψυχές των ανθρώπων».

Αλεξάνδρα Μπακονίκα | www.diastixo.gr | 9 Φεβρουαρίου 2013Είναι το καινούργιο μυθιστόρημα του εκλεκτού, πολυγραφότατου και ρηξικέλευθου συγγραφέα Βαγγέλη Ραπτόπουλου. Το βιβλίο στηρίζεται σε δύο πολύ ουσιαστικά και καταλυτικά θέματα. Το πρώτο είναι ο σφοδρός και παθιασμένος έρωτας, που διατρέχει το μυθιστόρημα από την αρχή μέχρι το τέλος του, και το δεύτερο η αναφορά σε κοινωνικές ταραχές και εξεγέρσεις, όπως η Κατοχή, τα Δεκεμβριανά, ο Εμφύλιος που ακολούθησε. Αλλά και σαν προέκταση κατά κάποιον τρόπο των Δεκεμβριανών, με απόσταση 67 χρόνων, το κίνημα των Αγανακτισμένων, που βιώσαμε το καλοκαίρι του 2011 με την οικονομική χρεοκοπία και τα γνωστά δεινά στα οποία εισήλθε η χώρα μας.Το μυθιστόρημα αρχίζει το 1976. Κεντρικός ήρωας είναι ο Μιχάλης, που αποτελεί και τον πρωτοπρόσωπο, παντογνώστη αφηγητή. Βρίσκεται στην κρίσιμη ηλικία της εφηβείας και φλογερά ερωτεύεται τη συνομήλική του, ωραία, χυμώδη και εξωστρεφή Νίκη. Εκείνη τον προτρέπει να εμπλουτίσει εκτενέστερα τις ήδη βιωματικές γνώσεις του για τα Δεκεμβριανά, ώστε να εντυπωσιάσει τον αριστερό πατέρα της, Μίμη. Από τότε ξεκινάει το αμέριστο ενδιαφέρον του Μιχάλη για τα Δεκεμβριανά και τον Εμφύλιο, ένα ενδιαφέρον που συνεχίζεται αδιάπτωτα σε όλο το μυθιστόρημα. Όμως οι δύο έφηβοι θα χωρίσουν και θα ξαναβρεθούν στα 22 τους χρόνια, το 1985, σε ένα πάρτι –ο Μιχάλης είναι πλέον ηθοποιός και η Νίκη δημοσιογράφος–, όπου θα έχουν την πρώτη ερωτική επαφή τους. Από το 1985 μέχρι και το 2011, η Νίκη με τη μαγική παρουσία της θα είναι το μήλο της έριδος ανάμεσα σε τρεις άνδρες – τον Μίμη, τον Άβερελ και τον άνδρα της, Άρη, με τον οποίον όμως θα χωρίσει. Τα έχει κατά διαστήματα και με τους τρεις, κάτι το οποίο είναι εν γνώσει τους, και παρ’ όλα αυτά πασχίζουν μανιωδώς να την αποκτήσουν ο καθένας για τον εαυτό του παραγκωνίζοντας τους άλλους. Αυτός που την κερδίζει τελικά είναι ο Μιχάλης.Παράλληλα με τη διεκδίκηση της Νίκης από τους τρεις άνδρες, το μυθιστόρημα προχωράει και συνυφαίνεται με την πιο κρυφή πληγή, δηλαδή με την πολύπλευρη εμβάθυνση των γνώσεων του Μιχάλη για τα Δεκεμβριανά και τον Εμφύλιο. Με στηρίγματα αυτές τις γνώσεις θα προχωρήσει στη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος Η εξαφάνιση του Αριστοτέλη Νικολαΐδη. Ουσιαστικά αυτή η θεατρική διασκευή με τον τίτλο «Σκελετός» εγκιβωτίζεται στο βιβλίο και διευρύνει την πλοκή. Ο τίτλος αυτός για τον Μιχάλη έχει μεταφορική σημασία. Σκελετός είναι ό,τι μένει βαθύ και άφθαρτο μέσα στο χρόνο, είναι τα ιδανικά, οι αναλλοίωτες αξίες μας, ατομικές και συλλογικές. Γιατί ο Μιχάλης, όπως και η Νίκη, έχει βαθιές λαϊκές ρίζες από το προσφυγικό Περιστέρι. Για τον Μιχάλη υπήρχε βαθιά μέσα του η μυθολογία του Περιστεριού, όπου έλαμπε η ντομπροσύνη, η αμεσότητα, η εσωτερική ανάγκη να είσαι «ξηγημένος», που σημαίνει να διαθέτεις ένα βαθύ υπόστρωμα ηθικής, όχι με τη στενή έννοια, αλλά με την τάση να νοιάζεσαι για συλλογικά οράματα και για τον διπλανό σου. Το αριστερό, λαϊκό Περιστέρι έχει διαποτίσει τον ψυχισμό των δύο ηρώων, γι’ αυτό και η Νίκη σε ένα άρθρο της σε εφημερίδα γράφει: «Η πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα ήρθε κάπως νωρίς με το ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2008. Στη νέα αυτή δεκαετία αλλάζουν πολλά. Γιατί το οικονομικά κραχ δεν φέρνει μόνο την κατάρρευση του καταναλωτισμού, αλλά και του ατομισμού. Πρόκειται για ένα σεισμό που φέρνει στο προσκήνιο αντί του εγώ το εμείς και κυρίως τις ταξικές διαφορές».Με αυτά τα πιστεύω οι δύο πρωταγωνιστές θα συμμετάσχουν ενεργά με ορμή, ζέση και αυταπάρνηση στο κίνημα των Αγανακτισμένων, το οποίο περιγράφεται σε όλο το βάθος και την έκτασή του, έτσι όπως συνέβη το καλοκαίρι του 2011.Για τον Μιχάλη, το κίνημα των Αγανακτισμένων είναι ένα είδος συνέχειας των Δεκεμβριανών, μια εποχή που τον έχει στοιχειώσει από την εφηβεία του. Αν και γνωρίζει ότι οι σημερινές δυτικές κοινωνίες είναι παροπλισμένες μέσα στην παγκοσμιοποίηση και την αλματώδη ανάπτυξη της τεχνολογίας, αν και σε μιαν άκρη του μυαλού του διατηρεί την υποψία ότι οι λαϊκές εξεγέρσεις μοιάζουν με υστερία, εντούτοις ως αδυσώπητα ρομαντικός πιστεύει ότι οι καταπιεσμένοι είναι υποχρεωμένοι να αγωνίζονται για τα δίκαιά τους.Εξόχως ενδιαφέρον είναι το μέρος εκείνο του βιβλίου, όπου ο συγγραφέας περιγράφει την κρίσιμη μετάβαση του Μιχάλη από την παιδική στην εφηβική ηλικία με όλη την έκταση των εκρήξεων της σεξουαλικότητας. Οι περιγραφές είναι τολμηρές και αποκαλυπτικές, θελκτικά αληθινές ως προς την ηδυπάθειά τους. Το ίδιο τολμηρές είναι και οι ερωτικές σκηνές που διανθίζουν το βιβλίο σε όλη την έκτασή του.Το μυθιστόρημα μαγεύει με την ενάργεια της έκφρασης, τους ζωντανούς χαρακτήρες, την έντονη λαγνεία, την πλοκή που ελίσσεται με εκπλήξεις και απρόοπτα, τον κοινωνικό και υπαρξιακό στοχασμό. Ο Ραπτόπουλος άφησε και πάλι με επιτυχία την ιδιαίτερη σφραγίδα του και σε αυτό το καινούργιο μυθιστόρημά του.