Νέα

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Το Βήμα, 26-08-2012Ο Δημήτρης Νόλλας εικονογραφεί, χωρίς ίχνος μελοδραματισμού, καθημερινούς ήρωες που προσπαθούν να αποφύγουν τη βίαιη αποκοπή από το περιβάλλον τουςΟι παράδοξες ανθρώπινες φιγούρες που προσαρμόζονται μετά βίας στον περίγυρό τους και δυσκολεύονται να ορίσουν τη σχέση τους τόσο με τους άλλους όσο και με τον εαυτό τους κάνουν από την πρώτη στιγμή αισθητή την παρουσία τους στην πεζογραφία του Δημήτρη Νόλλα.Δέσμιοι της άσκοπης περιπλάνησης και του τυχαίου, όπως και παραδομένοι στην ασάφεια ή και στη ματαιότητα της ύπαρξής τους, οι ήρωες του Νόλλα αποχωρούν πολύ νωρίς από τη δημόσια σφαίρα. Και αν η αυτοεγκατάλειψη και η απροσδιοριστία αποτελούν τη μία όψη της συγκεχυμένης τους ατομικότητας, η άλλη όψη αποκαλύπτει το πλέγμα φόβου, προδοσίας και ενοχής που σχηματίζεται από την επαφή τους με τον πολιτικό ακτιβισμό και την τρομοκρατία.Οταν όμως ο Νόλλας αφήνει την τρομοκρατία για να περάσει στον κόσμο της ξενοφοβίας και της ξενηλασίας, ο αποσυντονισμός ή το κομμάτιασμα των ηρώων οδηγεί σε έναν νέο εξανδραποδισμό ικανό να φθάσει ως την ολική καταστροφή και τον θάνατο. Και ένα τέτοιο δράμα δεν μπορεί βεβαίως παρά να ανακαλεί τη συρρίκνωση μιας άλλης συλλογικότητας: οι δεσμοί αλληλεγγύης ετοιμάζονται να εξαφανιστούν με γοργούς ρυθμούς από τις περισσότερες κοινωνίες υποδοχής μεταναστών.Οποια εκδοχή της πεζογραφικής παραγωγής του Νόλλα και αν παρακολουθήσουμε, η πραγματικότητα δεν αλλάζει: ο συγγραφέας αναδεικνύει και εικονογραφεί έναν ατομισμό ο οποίος παρατηρεί και βιώνει τον κόσμο με εξανεμισμένες όλες τις ζωτικές του δυνάμεις.Ισορροπία του τρόμουΔιαβάζω την καινούργια συλλογή διηγημάτων του Νόλλα, υπό τον τίτλο Στον τόπο, και μένω με την εντύπωση ότι κάτι έχει αλλάξει, έστω και ανεπαισθήτως, στη γραμμή του. Τα πρωταγωνιστικά πρόσωπα βαδίζουν και πάλι επί ξυρού ακμής, αναζητώντας επί ματαίω ένα νόημα για τον ασπόνδυλο βίο τους, αλλά δεν καταλήγουν στον γκρεμό. Ενας φτωχός μουσικός που έχει ξεπέσει αβοήθητος στην Ελλάδα και ένας έλληνας άστεγος αποφασίζουν εκόντες άκοντες να θέσουν υπό την προστασία τους ένα παιδί προκειμένου να το γλιτώσουν από την παγερή αδιαφορία της μάνας του («Μωρό στην αιώρα»). Ενας μοναχικός επιβάτης ανακαλύπτει κατά τη διάρκεια μιας στάσης του τρένου τον παρήγορο λόγο της συντροφικότητας («Τα λόγια του αέρα»).Ενας στυφός αρσενικός που έχει αρπάξει τα κοσμήματα της αδελφής του για να εκδικηθεί την άρνησή της να πουλήσουν την πατρική περιουσία έρχεται στα συγκαλά του χάρη στη γυναίκα η οποία είναι κοντά του («Ενα κουλούρι για δύο»). Δύο πετροβολημένοι από τους πάντες εραστές κατορθώνουν να διασωθούν σε έναν χώρο μοναδικής οικειότητας («"Νεκρή φύση" των υδάτων»). Ενας γυρολόγος που παρασύρθηκε στο απατηλό κυνήγι του πλούτου κατορθώνει να αγαπήσει από τα βάθη της καρδιάς του ένα αγγελικό κοριτσάκι («Η τιμή των ονείρων»). Μια γριά βυθισμένη στη μοναξιά της καίγεται μονίμως στα χαρτιά που παίζει με τον υδραυλικό της για να συνεχίσει να ακούει τις ιστορίες του («Τα καμένα χαρτιά»).Κανένα ξέχειλο συναίσθημα, ούτε ένας μελοδραματικός τόνος. Ο Νόλλας ψάχνει να βρει διαμάντια μέσα σε καυτά κάρβουνα. Οι ήρωές του δεν θα κάνουν ποτέ το μεγάλο άλμα και δεν θα διαρρήξουν σε καμία περίπτωση τον περιορισμένο κύκλο της ζωής τους. Θα καταφέρουν όμως να αποφύγουν τη βίαιη αποκοπή από το περιβάλλον τους, απλώνοντας ακόμη και σπασμωδικά το χέρι τους στον άλλο.Με αυτόν τον ιδιότυπο ελιγμό θα μπορέσουν, για πρώτη ίσως φορά σε βιβλίο του Νόλλα, να ορίσουν την τροχιά τους και να δώσουν ένα σχήμα στη ρευστότητά τους. Οσο για τα αντίβαρα, θα υπάρχουν πάντα: τοκογλύφοι πρόθυμοι να καταπατήσουν την παλιά τους φιλία («Αναπόδραστες συναντήσεις»), κυνικοί και λεφτάδες που θα υφαρπάξουν περιουσίες («Παράδεισος από χρυσάφι»), ανατολίτες που δεν θα ξεχάσουν στην Ευρώπη την αρχαϊκή τους μοίρα («Ματζικέρτ») και απονενοημένοι που δεν θα χαρούν την καλή τους τύχη («Στον τόπο»).Ισορροπία του τρόμου; Πιθανόν. Από την άλλη όμως μεριά, βασανισμένη ανθρωπιά και πολύ, απροσποίητο τσαγανό σε ένα βιβλίο που ξεχωρίζει αμέσως με τη λιτότητα και την ευθυβολία του.Φαντάσματα, καλικάντζαροι και σαύρες που ζωγραφίζουνΟι χαρακτήρες του Δημήτρη Νόλλα εμφανίζονται στη σκηνή in media res: ξεκινημένοι από τα μισά και με τη βεβαιότητα πως είναι αδύνατον να καταλήξουν οπουδήποτε. Χωρίς να υπονομεύει ακριβώς τη λογική ακολουθία της αφήγησης, αλλά και χωρίς να απορρίπτει τη συνδρομή του άλογου και του σκοτεινού ή του ονείρου, ο Νόλλας υπερβαίνει τα αυτονόητα του ρεαλισμού με δύο κατά βάση τρόπους: απορρυθμίζοντας τον ψυχισμό των προσώπων του και διασπώντας αιφνιδιαστικά την ενότητα του αφηγηματικού του χρόνου.Στα καινούργια διηγήματά του καταφεύγει συχνά στο στοιχείο του φανταστικού, το οποίο παρεμβάλλεται απροειδοποίητα στη δράση, για να της προσδώσει μια προς στιγμήν αμφίλογη διάσταση και να την τοποθετήσει σε μια κατάσταση αιώρησης μεταξύ πραγματικού και υπερβατικού: σε κάτι που ο Τσβετάν Τοντόροφ έχει ονομάσει θαυμαστό. Το θαυμαστό του Νόλλα επιτρέπει στους ήρωες να πιάνουν κουβέντες με τα προσφιλή τους φαντάσματα, αποδεσμεύει παράξενες σκιές ανακατεμένες με άγνωστης προέλευσης καπνούς, κινητοποιεί καλικαντζάρους που κατεβαίνουν πάνοπλοι σε απότομες πλαγιές ή βάζει σαύρες να σχεδιάζουν ακατάληπτες ζωγραφιές στο ταβάνι.Οσο για την απορρύθμιση των χαρακτήρων, βρίσκονται όλοι σε ελαφρά απόκλιση από το σύμπαν, χωρίς εν τούτοις να μεταμορφώνονται σε σαλούς: ταξιδιώτες που περιβάλλονται από στοιχεία της ατμόσφαιρας τα οποία δεν είναι σε θέση να αποκωδικοποιήσουν, άντρες που έχουν ξωπεταχτεί αθέλητα (ή μήπως με τη βούλησή τους;) από την οικογένειά τους, γυναίκες που τιμούν τη σάρκα τους παρά τη χηρεία τους (κόντρα στην αντίδραση συγγενών και φίλων), βοσκοί που παλεύουν με αλλόκοτες οντότητες, φραγκολεβαντίνοι που δεν βάζουν στην άκρη τη βάρβαρη καταγωγή τους, ονειροπαρμένοι που πέφτουν από τον ουρανό στο γήινο χάος, απόκληροι που φυλάνε ένα κομμάτι ψωμί για τον διπλανό τους (κι ας σκοτώνονται ξανά και ξανά μεταξύ τους) ή άνθρωποι που ξέφυγαν από τα νύχια του Χάρου για να τον υποδεχθούν στο σπίτι τους από την πίσω πόρτα.

Στο πλαίσιο ρεπορτάζ της εφημερίδας Μακεδονία και του δημοσιογράφου Κώστα Μαρίνου για τα ηλεκτρονικά βιβλία και την ψηφιακή ανάγνωση, μιλήσαμε με τον Κώστα Μαρίνο και μοιραστήκαμε τις απόψεις μας. Ακολουθεί το άρθρο όπως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Μακεδονία, την Τετάρτη 1/8/2012.Μια μάχη εξελίσσεται στις μέρες μας. Αντίπαλοι είναι από τη μια πλευρά οι τυπωμένες σε χαρτί σελίδες βιβλίων και από την άλλη η μεταφορά τους σε ψηφιακή μορφή σε έναν από τους πολλούς τύπους ηλεκτρονικών συσκευών ανάγνωσης που κυκλοφορούν. Και ανάμεσά τους ο αναγνώστης.Αυτός που θέλει να κρατήσει ένα βιβλίο, που θα το πάρει μαζί του στην παραλία, που θα το ανοίξει την ώρα της μεσημεριανής ανάπαυλας. Υπάρχει και ο άλλος, που υποστηρίζει ότι το παραδοσιακό βιβλίο είναι βαρύ, πιάνει χώρο, και επιθυμεί να έχει άμεση πρόσβαση στη μικρή ή μεγαλύτερη συλλογή βιβλίων του. Ως τώρα το παραδοσιακό βιβλίο αντέχει, αλλά είναι πολλές οι ενδείξεις ότι θα αρχίσει να υποχωρεί σε ορισμένα τουλάχιστον μέτωπα.ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑΑπό καιρό και οι εκδοτικοί οίκοι στην Ελλάδα έχουν αντιληφθεί ότι πρέπει να αλλάξουν τον τρόπο διάδοσης των βιβλίων που διακινούν. Είναι γνωστό ότι το θέμα είχε τεθεί σε συζητήσεις στη διάρκεια των διοργανώσεων της Διεθνούς  Έκθεσης Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, τους είχε απασχολήσει και απ’ ό,τι μπορεί να αντιληφθούν οι ενδιαφερόμενοι, κάνοντας μια σύντομη διαδρομή στις ηλεκτρονικές σελίδες των εκδοτικών οίκων, πολλοί τίτλοι των καταλόγων τους διατίθενται και σε ηλεκτρονική μορφή. Το ερώτημα είναι εάν και κατά πόσο το αναγνωστικό κοινό έχει εκτιμήσει αυτήν την προσφορά ή όχι.«Δεν είναι ευρέως διαδεδομένη στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό η τεχνολογία των e-books. Tώρα γίνονται τα πρώτα βήματα και οι έλληνες αναγνώστες είναι ακόμα επιφυλακτικοί. Με μεγαλύτερη άνεση τα αποδέχεται η νεότερη γενιά, και αυτό είναι αυτονόητο, δεδομένου ότι οι νέοι έχουν καλύτερη εξοικείωση με την τεχνολογία και τις εξελίξεις της» είναι η άποψη του εκδοτικού οίκου «Μεταίχμιο». Ανάλογη είναι και η άποψη της Εύας Καραϊτίδη, των εκδόσεων «Εστία»: «Είναι πιθανόν να συμβεί μια εκρηκτική αύξηση στην Ελλάδα, ξαφνική όπως και με το internet. Τα ηλεκτρονικά μέσα, ο υπολογιστής και τα έξυπνα τηλέφωνα, τα smartphones, έχουν καλλιεργήσει καινούργιες συνθήκες και συνήθειες αναγνωστικές, οι οποίες τείνουν να καθιερώσουν ανεπαισθήτως το ηλεκτρονικό βιβλίο ως κάτι εντελώς φυσικό».Ένδειξη της τάσης που επικρατεί είναι και η είσοδος στο χώρο εκδοτικών οίκων που απευθύνονται σε πιο αυστηρό στις επιλογές του κοινό όπως ο « Ίκαρος».ΟΣΑ ΠΡΟΗΓΗΘΗΚΑΝ ΚΑΙ ΟΣΑ ΕΠΟΝΤΑΙ«Ξεκίνησε τη διάθεση ψηφιακών βιβλίων από το 2010. Αν και το κοινό που τα προτιμάει είναι ακόμη περιορισμένο στη χώρα μας, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι η τάση είναι να αυξηθεί» λέει ο Νίκος Αργύρης για τον «Ίκαρο» και προσθέτει «πιστεύω πως το περιεχόμενο είναι σημαντικότερο του φορμά και το έντυπο θα συνεχίσει να είναι μαζί μας για πολύ καιρό». Έχει ενδιαφέρον ότι το κοινό των εκδόσεων « Ίκαρος», του εκδοτικού οίκου των ποιητών του Νόμπελ, όπως συχνά χαρακτηρίζεται, αποδέχθηκε την πρωτοβουλία της κυκλοφορίας και ηλεκτρονικών βιβλίων όπως αναφέρει ο κ. Αργύρης «την αγκάλιασε αρκετά θερμά και τα σχόλια που λάβαμε ήταν μόνο θετικά».Το 2010 είχαν κυκλοφορήσει και οι πρώτοι ηλεκτρονικοί τίτλοι από το «Μεταίχμιο». Ήταν σχολικά βοηθήματα για το γυμνάσιο, για να ακολουθήσουν την ίδια χρονιά και οι πρώτες ψηφιακές εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης λογοτεχνίας, δοκιμίων και παιδικών βιβλίων. «Μέχρι σήμερα έχουν ψηφιοποιηθεί 280 τίτλοι μας. που διατίθενται από το ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο του ‘Μεταίχμιου’ και από άλλα ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία» αναφέρει η Ντόρα Τσακνάκη εκ μέρους του «Μεταίχμιου», ενώ το θέμα της διάθεσης αυτών των βιβλίων το θέτει και ο Νίκος Αργύρης «Δύο καθοριστικοί παράγοντες για τη διεύρυνση του κοινού είναι η διάθεση οικονομικών συσκευών ανάγνωσης και το αγκάλιασμα του ψηφιακού βιβλίου από τα παραδοσιακά βιβλιοπωλεία. Ήδη κάποια έχουν ξεκινήσει τη διάθεση ebook, ενώ είναι στα άμεσα σχέδια αρκετών άλλων». Όπως επίσης λέει «πλέον κάθε τίτλος κυκλοφορεί και σε ebook και είναι στα σχέδιά μας να αυξήσουμε τους διαθέσιμους τίτλους. Τα πράγματα είναι κάπως πιο δύσκολα όσον αφορά τα παλαιότερα βιβλία, στα οποία συμπεριλαμβάνονται και πολλά κλασικά έργα, διότι δεν υπάρχουν ψηφιακά αρχεία από τα οποία να δημιουργηθεί το ebook».Από τους παλαιότερους εκδοτικούς οίκους και η «Εστία» έχει διαθέσει σε ηλεκτρονική μορφή περίπου 40 τίτλους. «Είναι μια πρώτη γνωριμία και γνωρίζουμε ότι οι φυσικοί τους αναγνώστες σήμερα είναι κυρίως άνδρες με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το είδος των κειμένων. Οι τίτλοι μας θα πολλαπλασιαστούν όταν λύσουμε το θέμα του πολυτονικού και της παλαιότητας των αρχείων, που καθυστερούν τη μετατροπή σε πάμπολλα βιβλία των εκδόσεών μας» λέει για την «Εστία» η Εύα Καραϊτίδη, ενώ για την πολιτική που ακολουθεί το «Μεταίχμιο» η Ντόρα Τσακνάκη αναφέρει «Κυκλοφορούμε τίτλους μας σε ebook τρεις με τέσσερις μήνες μετά την έκδοσή τους, με εξαίρεση τα πολύ σημαντικά μας βιβλία που έχουμε την υποψία ότι θα γίνουν μπεστ σέλερ. Σε αυτήν την περίπτωση τα βιβλία ψηφιοποιούνται ταυτόχρονα με την έντυπη έκδοσή τους, καθώς η μία μορφή έκδοσης βοηθάει την άλλη».

Το 1991, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ίκαρος το βιβλίο Δειπνοσοφιστής. Ήταν μια σειρά κειμένων, δημοσιευμένων στην εφημερίδα Καθημερινή με αντικείμενό τους την κουζίνα ή τη γαστρονομία όπως θα λέγαμε σήμερα. Ήταν η πρώτη  φορά στην Ελλάδα που κάποιος μιλούσε για τη φιλοσοφία της γεύσης, την αισθητική της, την κοινωνιολογία της και την τελετουργική της διάσταση. Μιλούσε για δημώδη και λόγια κουζίνα και για τη σαφήνεια των γεύσεων. Άλλαξε τον τρόπο που βλέπαμε ως τότε την κουζίνα έβαλε όμως και τη διάσταση της ελληνικότητας ανοίγοντας ένα μεγάλο θέμα, ένα διάλογο που συνεχίζεται ως σήμερα.Το βιβλίο αγαπήθηκε από κοινό και κριτική, έκανε αλλεπάλληλες επανεκδόσεις, συζητήθηκε, σχολιάστηκε, αντιγράφηκε, απέκτησε φανατικούς αναγνώστες και συμπληρώθηκε τα επόμενα χρόνια με την ίδια επιτυχία από τον Δεύτερο και τον Τρίτο Δειπνοφιστή πάντα από τον ίδιο συγγραφέα, τον Χρίστο Ζουράρι.Από τότε άλλαξαν πολλά. Η γαστρονομία μπήκε στη ζωή μας και έγινε μόδα. Με τα καλά και τα κακά που συνεπάγεται αυτό.Κυκλοφόρησαν εκατοντάδες σχετικά βιβλία και περιοδικά. Η τηλεόραση έγινε ένα απέραντο μαγειρείο. Εστιατόρια άνοιξαν και έκλεισαν, μάγειροι μεσουράνησαν και έσβησαν, φάγαμε αφρούς φέτας και καραμελωμένα οτιδήποτε (πολλά από όλα τα προαναφερθέντα, εξαιρετικής ποιότητας). Η ρόκα – παρμεζάνα έγινε η εθνική μας σαλάτα και είδαμε σε τηλεοπτική διαφήμιση μια γιαγιά με τσεμπέρι στο χωριό να λέει στη γειτόνισσα την καταπληκτική ατάκα: Ανοίγω φύλλο για σούσι!Και τώρα; Τώρα η μόδα θα περάσει. Δυστυχώς με τη βοήθεια της κρίσης που μαστίζει τα πάντα. Αλλά θα μείνουν τα καλά. Η ουσία. Ο ουσιαστικός διάλογος για την ελληνική κουζίνα και την ελληνικότητα. Με όλες τις πολιτισμικές κοινωνικές και φιλοσοφικές προεκτάσεις του. Προεκτάσεις που συμβάλουν στην αυτογνωσία, απαραίτητη αρετή για να είμαστε καλύτεροι έλληνες.Στο διάλογο αυτό πρωτοστατεί εδώ και χρόνια ο Επίκουρος. Συνεχιστής και συνομιλητής του Χρίστου Ζουράρι, έχει δημοσιεύσει βιβλία και πλήθος άρθρων και κριτικών σε εφημερίδες και περιοδικά. Η βαθειά του ενασχόληση με τη γαστρονομία γενικά και την ελληνική ιδιαίτερα, οι γνώσεις του και η πολύχρονη εμπειρία του, συγκεντρώθηκαν τώρα σε ένα τόμο, μια εμπεριστατωμένη μελέτη με τίτλο: Η νέα ελληνική κουζίνα και υπότιτλο Περί της ελληνικότητας του μουσακά, της γαστρονομικής μας ταυτότητας και της ανανέωσής της.Στο βιβλίο αυτό ο Επίκουρος αναζητά με πάθος τι σημαίνει ακριβώς ελληνική ταυτότητα στην κουζίνα μας. Αναζητά κατ' αρχήν τι σημαίνει ελληνικότητα με αναφορές και παραδείγματα από τη λογοτεχνία, τη ζωγραφική, την αρχιτεκτονική.Αναρωτιέται τι ήταν η ελληνικότητα για τη γενιά του ΄30, πώς μεταλλάσσεται σήμερα και τι σημαίνει αυτό για τη γαστρονομία. Παρακολουθεί από την Τουρκοκρατία μέχρι σήμερα τα λαογραφικά, τοπικά, πολιτισμικά, οικονομικά και άλλα πολλά κριτήρια που διαμορφώνουν συνεχώς αυτό που ονομάζουμε ελληνική κουζίνα. Ποιά είναι η  «κουζίνα της μαμάς» και ποιά των εστιατορίων; Ποιοι είναι οι μεγάλοι μάγειροι που διαμόρφωσαν τη γεύση και το γούστο μας από τον Νικόλαο Τσελεμεντέ μέχρι σήμερα; Είναι ελληνικός ο μουσακάς;  Θα θεωρούν ελληνικό το σούσι τα δισέγγονά μας; Δηλαδή, πέραν του αστείου, ο διάλογος που λέγαμε συνεχίζεται. Ποια θα είναι η συνέχεια αυτής της γοητευτικής ιστορίας της ελληνικής κουζίνας μας;Αποτελεί μεγάλη χαρά και τιμή για μας, ότι 20 χρόνια μετά τους Δειπνοσοφιστές, ο διάλογος αυτός συνεχίζεται στον Ίκαρο. Το βιβλίο του Επίκουρου θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις μας το Φθινόπωρο.

Την Τετάρτη 27 Ιουνίου, ανάμεσα σε απλωμένα τυπογραφικά, χαρταετούς και βεγγαλικά, παρουσιάσαμε στο Μουσείο Μπενάκη τα δύο πρώτα βιβλία της σειράς "Αν διάβαζα... ποιητές της γενιάς του '30" του Αλέξη Κυριτσόπουλου. Στο κατάμεστο κυλικείο του Μουσείου, είχαν την καλοσύνη να παραβρεθούν και να μιλήσουν για τα βιβλία ο Αντώνης Παπαθεοδούλου, συγγραφέας παιδικών βιβλίων, και η Μυρτώ Δεληβοριά, εικονογράφος. Κλείνοντας την εκδήλωση, ο μουσικός Νίκος Ξυδάκης διάβασε ποιήματα του Γιώργου Σεφέρη και του Νίκου Εγγονόπουλου. Το εξαιρετικό κρασί της βραδιάς, μας προσέφερε η Οινοποιία Μποσινάκη. Τους ευχαριστούμε θερμά όλους.Ζητήσαμε από τον Αντώνη Παπαθεοδούλου και την Μυρτώ Δεληβοριά να αναρτήσουμε τα κείμενα που διάβασαν στην παρουσίαση και με μεγάλη χαρά δέχτηκαν.Αντώνης ΠαπαθεοδούλουΘα σας μιλήσω ώς αναγνώστης! Για να μου επιτρέπεται να είμαι όσο ενθουσιασμένος θέλω με τη σειρά "Αν διάβαζα ποιητές της γενιάς του '30" από τις εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ και το Μουσείο Μπενάκη.  Και θα σας πω γιατί αγάπησα το 1ο βιβλίο της σειράς το "ΛΙΓΟ ΑΚΟΜΑ…" με αγάπη τετραπλή.  Γιατί κατά τη γνώμη μου δεν πρόκειται για ένα βιβλίο αλλά για τέσσερα.Και εξηγούμαι:ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑΤο "ΛΙΓΟ ΑΚΟΜΑ…" είναι ένα παραμύθι εμπνευσμένο από τα ποιήματα του Σεφέρη. Ένα παραμύθι για παιδιά από 5 ετών λέει ο εκδότης στην ιστοσελίδα του. Και αφορά τα μικρά πεντάχρονα η ποίηση και μάλιστα οι ποιητές της γενιάς του '30, θα ρωτήσετε (μάλλον δε θα ρωτήσετε γιατί παραείστε διαλεχτό κοινό σ' αυτή την παρουσίαση, αλλα χρειαζόμουν την ερώτηση για να απαντήσω: φυσικά!) Φυσικά τα αφορά! Τα παιδιά στην καθημερινότητα αυτή που μοιραζόμαστε οι ενήλικοι μαζί τους, βομβαρδίζονται από πολλά, για τα οποία δεν είμαστε καθόλου περήφανοι. Τί πιο υπέροχο και σημαντικό από το να τους μιλάμε για εκείνα που είμαστε περήφανοι. Και είμαστε δικαίως περήφανοι για την ποίησή μας & για τους ποιητές μας. Πόσω μάλλον για αυτούς που φρόντισαν να πάρει η ελληνική ποίηση μια 'στροφή' πιο ελεύθερη και δημιουργική, όπως ο Σεφέρης! Αρκεί βέβαια ό,τι απευθύνουμε στα παιδιά να είναι στα μέτρα τους και να μιλά τη γλώσσα τους. Κι η γλώσσα των παιδιών δεν είναι άλλη από το παιχνίδι. Ο Κυριτσόπουλος στο "ΛΙΓΟ ΑΚΟΜΑ…" κάνει ακριβώς αυτό. Παίζει με τον Σεφέρη (άλλωστε κι ο Σεφέρης έπαιζε με τις λέξεις και τις ζωγραφιές όταν απευθυνόταν στα παιδιά όπως στα ‘ποιήματα με ζωγραφιές σε μικρά παιδιά’). Ο Κυριτσόπουλος παίζει με τον Σεφέρη. Κάνει μακροβούτια στη θάλασσα του έργου του και βγαίνει κρατώντας με περηφάνια τα κοχύλια που ανακάλυψε. Ύστερα στην παραλία, τα βάζει στη σειρά το ένα δίπλα στο άλλο, και σαν έκπληξη η συλλογή του αυτή αφηγείται μια καινούργια ιστορία. Για έναν άλλο Σεφέρη που κανείς μας μέχρι τώρα δεν είχε προσέξει. Καράβια ζωγραφιστά κι αληθινά, γοργόνες,  δελφίνια και ναυάγια, κήποι και χαρταετοί και ο παππούς –η αγαπημένη μου εικόνα στο βιβλίο- που "σαν θεός διώχνει τους φόβους του" κι ο ήρωας που περνά τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, σκαρφαλώνει στο βράχο και κάνει βουτιά αντιτάσσοντας στο φόβο και τον κίνδυνο, τη χαρά και το παιχνίδι, συνιστούν ένα παραμύθι με όλα εκείνα τα συστατικά που αγαπούν τα παιδιά και τα κάνουν να εμπνέονται. Ένα παραμύθι που μπορεί να αρχίζει με "Μια φορά κι έναν καιρό" αλλά δεν μοιάζει με κανένα άλλο, ένα ιδιότυπο παιδικό ποίημα από λόγο και εικόνα, ένα βιβλίο για παιδιά που ο Σεφέρης δεν είναι το θέμα του, αλλά το μυστικό που κρύβει για να το ανακαλύψουν.ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑΛοιπόν το δεύτερο "ΛΙΓΟ ΑΚΟΜΑ…" Δεν είναι για παιδιά. Είναι ένα βιβλίο για όλους μας. Με τον όρο παιδικότητα αναφερόμαστε σε όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας, την έμφυτη αισιοδοξία, την ελεύθερη φαντασία, το ρομαντισμό, τον ενθουσιασμό, το χιούμορ, την αγάπη για τα ζωντανά χρώματα, για παιχνίδι, περιπέτεια, εξερευνήσεις και ανακαλύψεις. Μέχρι εδώ καλά.  Η παιδική ηλικία αυτά είναι. Η ενηλικίωση όμως; Εκεί νομίζω έχουμε κάνει ένα λάθος... Η ενηλικίωση θα 'πρεπε να είναι η περίοδος που η αισιοδοξία, η φαντασία, η αγάπη για παιχνίδι, περιπέτεια κι ανακαλύψεις… ενηλικιώνονται! Δηλαδή… ΜΕΓΑΛΩΝΟΥΝ! Αντ' αυτού, επιμένουμε να ονομάζουμε ενηλικίωση την περίοδο που όλα αυτά τα χαρακτηριστικά ή τα χάνουμε εντελώς ή τα σκεπάζουμε με ένα βαρύ, σκούρο παλτό σοβαροφάνειας! Έχω διαβάσει όλα τα βιβλία του Αλέξη Κυριτσόπουλου. Κανένα δεν είναι για παιδιά. Είναι όλα βιβλία με βλέμμα τρυφερό και τολμηρό ταυτόχρονα, γραμμένα και ζωγραφισμένα με προσοχή, με αγάπη, με άποψη και με μια ματιά διαφορετική που αφήνει χώρο στη φαντασία μας και τις δικές μας ερμηνείες όσο και η ποίηση (και ξέρετε, οι θεωρητικοί της φαντασίας φωνάζουν πως οι μεγάλοι έχουμε πιο πολλή φαντασία από τα παιδιά, η αποθέωση της παιδικής φαντασίας προκύπτει από το ότι τη δική μας δεν τη χρησιμοποιούμε πια).Τα εικονογραφημένα βιβλία, που κρύβουν στο λόγο και την εικόνα τους χιούμορ, φαντασία, εκπλήξεις, χρώμα και αισιόδοξη ματιά, δεν είναι μόνο παιδικά. Κι όσοι τα λέμε παιδικά, το κάνουμε από φόβο -να κι ένα χαρακτηριστικό που κρατήσαμε από την παιδική μας ηλικία- από φόβο να παραδεχτούμε πόσο πολύ τα έχουμε ανάγκη για να σκαρφαλώνουμε στις δικές μας καθημερινές συμπληγάδες και να κάνουμε από κει μια δροσιστική βουτιά όπως κι ο ήρωας του Κυριτσόπουλου!ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΕΦΕΡΗΤο "ΛΙΓΟ ΑΚΟΜΑ…" είναι ένα βιβλίο που μιλά για έναν ποιητή: τον Γιώργο Σεφέρη. Αλλά ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος να μιλήσεις για έναν ποιητή; Ποιές είναι οι επιλογές σου; Βιογραφίες, έρευνες, συνεντεύξεις, κριτικές, αναλύσεις, αλληλογραφία;  Θα σας απαντήσω με έναν θρύλο:Κι ο θρύλος λέει οτι όποιος καταφέρει να τελειώσει μια πλήρη βιογραφία, μια μελέτη πολυσέλιδη, που να σέβεται πραγματικά, όσο ποτέ, τον Ποιητή και το έργο του, με αγάπη και πολύ διάβασμα γραμμένη και την αφήσει αποβραδύς τελειωμένη πάνω στο γραφείο του, μόλις ξυπνήσει το πρωί θα βρει ολόκληρο το πόνημά του να έχει μεταμορφωθεί …σε ένα ποίημα, μικρό και υπέροχο με ζωγραφιές του Κυριτσόπουλου συνοδευμένο!Κι αν ήταν δική μου αυτή η μελέτη δε θα απογοητευόμουν… μάλλον θα γοητευόμουν, γιατί δεν υπάρχει πιο ταιριαστός τρόπος να μιλήσεις για έναν ποιητή από τον να γράψεις γι’ αυτόν ένα ποίημα. Και μάλιστα όχι ένα οποιοδήποτε, αλλά ένα ποίημα που να σε παίρνει από το χέρι και να σε οδηγεί σε μια διαδρομή ανάμεσα στα δικά του ποιήματα. Και το "ΛΙΓΟ ΑΚΟΜΑ…" είναι μια διαδρομή ανάμεσα στα ποιήματα του Σεφέρη. Μια διαδρομή μοναδική. Γιατί έχει οδηγό τον Κυριτσόπουλο που πήγε πρώτος και προσφέρεται τώρα να μας ξεναγήσει μέσα από στενάκια που κανένας τουριστικός οδηγός δεν αναφέρει, είναι μια συλλογή εντυπώσεων δικών του κι έπειτα δικών μας, ένα ταξίδι. Σεφέρι άλλωστε, sefer, αυτό θα πει: ταξίδι.ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΕΦΕΡΗΤο τέταρτο υπέροχο πράγμα με αυτό το βιβλίο και με τα "ΒΕΓΓΑΛΙΚΑ" αλλά είμαι σίγουρος και με όλα αυτά που θα ακολουθήσουν, είναι ότι μπορούμε να ξεχάσουμε εντελώς τις αφορμές των ποιητών. Να βγάλουμε τον Σεφέρη από το "ΛΙΓΟ ΑΚΟΜΑ…". Τον Εγγονόπουλο από τα "ΒΕΓΓΑΛΙΚΑ". Και τότε προκύπτει ένα τέταρτο βιβλίο. Ένα παραμύθι για έναν παππού και έναν εγγονό, για όνειρα και φόβους, για ταξίδια και φίλους, βουνά και θάλασσες, ένα παραμύθι με έναν ολόκληρο παραμύθι σε κάθε σελίδα του. Και ο τρόπος που γράφει και ζωγραφίζει παραμύθια ο Κυριτσόπουλος -ακόμη κι όταν αυτά δε μιλούν για ποιητές- μοιάζει και πάλι υπερβολικά με την ποίηση. Γιατί όλα, λέξεις & χρώματα φαίνεται να απλώνονται στο χαρτί ελεύθερα, να αφήνουν επίτηδες κενά που θα υποδεχθούν τις δικές μας ερμηνείες… όπως και στο ποίημα όμως, για τον αυστηρό και λεπτολόγο δημιουργό που κρύβεται πίσω από όλα αυτά, τα πάντα είναι σε απόλυτη, μελετημένη τάξη… μια λέξη, μισή πινελιά να αλλάξεις… θα το καταλάβει αμέσως!επίλογος...Από άλογα πολεμικά, άλλο τίποτε αυτό τον καιρό. Αλλά ο Κυριτσόπουλος σαν άλλος πρωταγωνιστής του "ΛΙΓΟ ΑΚΟΜΑ…" δε συζητά για όλα αυτά. “Τραβά” όπως λέει “τη γραμμή της αισιοδοξίας” Κι επιλέγει… μάλλον επιμένει, αντί για άλογα πολεμικά, να ζωγραφίζει καράβια.Κι ο Ίκαρος και το Μουσείο Μπενάκη τα κάνουν βιβλία.Κι αυτά είναι που μας ανεβάζουν λίγο ψηλότερα. Μυρτώ ΔεληβοριάΟ Αλέξης Κυριτσόπουλος κατεβαίνει ξημερώματα βιαστικός ή και όχι, τις σκάλες του σπιτιού του -μαύρες γραμμές από μελάνι-, ανοίγει τη ροζ πόρτα και βγαίνει στο δρόμο.  Τα φώτα του δρόμου ανοιχτά και οι περισσότεροι κοιμούνται ακόμα, κάτω από χρωματιστά φεγγάρια. Το μολυβένιο περίγραμμα ενός σκύλου έρχεται από το απέναντι πεζοδρόμιο για να περπατήσει λίγο μαζί του. Ένα χάρτινο πουλάκι πάνω στο μπλε δέντρο κελαηδάει το πρώτο φως της μέρας.Μπαίνει μέσα στο τετράγωνο αυτοκινητάκι με τις δύο ρόδες και τα τρία χρώματα. Και πηγαίνει. Περνάει από άσπρα δρομάκια και λεωφόρους, ανηφορίζει έναν κίτρινο λόφο, κατηφορίζει ένα ριγέ βουνό,  διασχίζει μερικά ουράνια τόξα.  Οι δρόμοι τώρα είναι γεμάτοι από άνδρες με χοντρές μύτες, παιδιά και φίλους από τέμπερα. Γυναίκες χρωματιστές και ασπρόμαυρες, άλογα που μοιάζουν με άλογα, ψαράκια σε θάλασσα ξυλομπογιάς, καραβάκια χάρτινα, καραβάκια ακουαρέλλας και γράμματα πεζά και κεφαλαία που στέκονται στην άκρη.Σταματάει. Βγαίνει από το αυτοκινητάκι στο πιο όμορφο φως της μέρας, ασημένιο και γαλάζιο. Μπαίνει μέσα. Βρίσκει 10 χαρταετούς, ο καθένας με διαφορετικά χρώματα. Γεμίζει το γυάλινο μπουκάλι του με νερό μπλε κοβαλτίου και χώνει τις ξύλινες μινιατούρες στις τσέπες του. Φορτώνει το αυτοκινητάκι και ξεκινάει.Στους δρόμους τώρα το περίγραμμα του ποιητή και στίχοι που κρέμονται από μπαλκόνια, κολόνες και φανάρια.[...] Ξέρω ένα πεύκο που σκύβει κοντά σε μια θάλασσα. [...][...] συλλογίστηκα να πηγαίνω κάθε βράδυ στ’ ακρογιάλινα μάθω πρώτα τ’ ακρογιάλι κι έπειτα να πάρω το πέλαγο. [...][...] καθώς εκοίταζα στη θάλασσα να ξεχωρίσωένα καράβι που το βούλιαξαν εδώ και χρόνια. [...]Φτάνει στο σπίτι του. Ανεβαίνει τα σκαλιά φορτωμένος και ανοίγει την πόρτα του άδειου δωματίου με το καβαλέτο και τα πινέλα.Ακουμπάει τους χαρταετούς με τις πολύχρωμες ουρές στο πάτωμα, αδειάζει  το μπουκάλι με τη θάλασσα σε μια λεκάνη και βάζει μέσα ένα -ένα τα καραβάκια που βγάζει από τις τσέπες του.  Παίρνει θέση μπροστά στο καβαλέτο, κοιτάει προσεκτικά γύρω του, ανάβει ένα βεγγαλικό κι αρχίζει να ζωγραφίζει αυτό που βλέπει.