Νέα

Κρυσταλία Πατούλη | www.tvxs.gr, 25-06-2012 Με τη σύλληψη του Σάββα Ξηρού και όσων άλλων φέρονται ως μέλη της οργάνωσης, σαν να έκλεισε ο κύκλος που άρχισε με τη Μεταπολίτευση.Το καλοκαίρι του 2002, υπήρχε ένας διάχυτος φόβος ή μούδιασμα στην ατμόσφαιρα, λες και επρόκειτο οι διώξεις να γενικευτούν και να συμπεριλάβουν οποιονδήποτε αριστερό, από την εποχή του αντιδικτατορικού αγώνα και μετά.Ή λες και απώτερος στόχος των διώξεων ήταν να ενοχοποιηθούν όσοι προανέφερα.Τόσο η γενιά του Πολυτεχνείου όσο και η δική μου, της Μεταπολίτευσης, ξεκίνησαν με συλλογικά οράματα για να καταλήξουν εγκλωβισμένες στο κουκούλι της ιδιώτευσης.Και οι μέρες της εξάρθρωσης της 17 Νοέμβρη ήταν σαν να μας υπενθύμιζαν τι ακριβώς υπήρξαμε και σε τι έχουμε μεταβληθεί τώρα πια.Ήταν σαν ένας τελευταίος σπασμός του συλλογικού που έσβηνε, μια τελευταία του αναλαμπή.Γι’ αυτό και μου φάνηκε κατάλληλο το όλο κλίμα για το αφήγημά μου, το οποίο οδηγείται στην πικρή διαπίστωση πως το μόνο συλλογικό που μας απέμεινε σήμερα, είναι η φιλία.Αλλά ίσως υπάρχει εδώ και μια αισιόδοξη νότα.Γιατί η φιλία θα μπορούσε να παίξει κι ένα ρόλο μαγιάς για ό,τι συλλογικό αναδυθεί στο άμεσο μέλλον! Κάτι σαν την παλιά Φιλική Εταιρεία!Το μόνο που μας σώζει είναι η φιλία. Θα μπορούσε να το θέσει κανείς κι έτσι. […]Στα πρώτα μου βιβλία, της δεκαετίας του ’80, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα της εποχής μου, κατόρθωσα –κατά γενική ομολογία- να αιχμαλωτίσω κάποια συλλογικά χαρακτηριστικά της γενιάς μου. Αργότερα, εξερεύνησα τον ατομικισμό και το λαβύρινθό του.Κατηγόρησαν, όχι μόνο εμένα, αλλά ολόκληρη τη γενιά μου, για εμμονή στο λάιφσταϊλ, ή ίσως για σύμπλευση μαζί του. Αλλά αυτή ήταν η δεκαετία του ’90: η εποχή του λάιφσταϊλ.Ήταν κάτι πρωτόγνωρο για όλους μας, και ως πεζογράφοι εκείνης της εποχής, το εξερευνήσαμε.Άλλωστε, και η πολιτικοποίηση της μεταπολίτευσης είχε παραγίνει, το συλλογικό είχε καταντήσει παρωδία, κι όταν ανέτειλε ο αστερισμός του ατομικισμού, ήταν σαφώς ριζοσπαστικός.Με τους "Φίλους", είναι σαν να επιστρέφω στη συλλογικότητα.Υπάρχει ένα ρεύμα επιστροφής στην πολιτική, το βλέπεις μέχρι και στις ταινίες του Χόλυγουντ, απλώς δεν έχει ακόμη πάρει μαζικές διαστάσεις.Είναι σαν να επανέρχεται βαθμιαία η κοινωνική συνείδηση.Και μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, κάτω απ’ αυτήν ακριβώς τη σκοπιά, ανακαλύπτω τη φιλία ως λύση και λύτρωση, ως αντίσταση στην εμπορευματοποίηση των πάντων. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε τη φιλία στενά, μόνο ως σχέση μεταξύ εφήβων, φέρ’ ειπείν, αλλά ακόμη και μεταξύ ζευγαριών, παιδιών και γονιών.Ως αφορμή και αιτία που θα δημιουργήσει και πάλι μια συλλογικότητα, κάτι ελπιδοφόρο. [...]Παρατηρώ τους σημερινούς πιτσιρικάδες, τους εικοσιπεντάχρονους, αίφνης, σε τι σύγχυση παραδέρνουν. Ενώ αποτελούν τον κρίκο μιας αλυσίδας, αυταπατώνται ότι αποτελούν παρθενογένεση, επειδή ακριβώς δεν έχουν ζήσει ποτέ τους κάτι συλλογικό.Η γενιά μου είχε την αίσθηση ότι κάτι είχε προηγηθεί πριν απ’ αυτήν, και ότι κάτι θ’ ακολουθούσε.Εμείς είχαμε συνείδηση της ιστορικής σκυταλοδρομίας.(Απόσπασμα από το βιβλίου του Βαγγέλη Ραπτόπουλου, Η υψηλή τέχνη της αποτυχίας, Εκδ. Ίκαρος, 2012)  

Ελισάβετ Κοτζιά, Η Καθημερινή, 3/6/2012Νέα στροφή στην πεζογραφία του Δημήτρη Νόλλα αποτελούν τα δέκα διηγήματα της συλλογής «Στον τόπο» («Ικαρος, σελ. 85). Κείμενα της τελευταίας δεκαετίας υπογραμμίζουν μια πτυχή που αχνοφαινόταν στην προηγούμενη διηγηματογραφική του εργασία «Ο παλαιός εχθρός» (2004). Είναι η στροφή από τον χώρο του ασύμπτωτου, του άδειου και του ξένου προς μια πλευρά στην οποία συγκεντρώνεται μια αχτίδα ζεστασιάς, μια υποψία θερμότητας, μια μικρή εστία θαλπωρής και αγάπης. Διότι το επίδικο θέμα είναι το συναίσθημα, το ψυχικό δέσιμο, η διαθεσιμότητα στην ανθρώπινη σχέση. Στην παλαιότερη πεζογραφία του Νόλλα ο κόσμος εμφανιζόταν αμετακίνητα στενάχωρος, οριστικά αφιλόξενος, πάγια εχθρικός· μια δυστοπία που το σταθερά αρνητικό πρόσημό της οφειλόταν στα άφιλα άτομα, στα άβουλα υποκείμενα και στα ανερμάτιστα όντα που τον κατοικούσαν. Κόσμος φτιαγμένος από τις απλανείς τροχιές σημαδιακών κι αταίριαστων, περιλάμβανε πρόσωπα που δύσκολα εντάσσονταν στην κοινότητα. Αεργοι, απατεώνες και απροσάρμοστοι· αιθεροβάμονες, αμφιρρεπείς και ημιπαράφρονες· ταπεινωμένοι, εκφυλισμένοι και βαριά ασθενείς. Ασχετα βλέμματα, άνθρωποι που ξεχνιούνταν, μορφές που περιφέρονταν, φιγούρες που χάνονταν· μέσα σε δαίδαλους, σε πηγάδια και σε στοές· φιγούρες που λοξοδρομούσαν, παραστρατούσαν, παραπλανούνταν. Κόσμος χωρίς στάση για τους πλάνητες, χωρίς αιγίδα για τους πένητες, χωρίς τη φωλιά μιας θερμής αγκαλιάς. Αναπόδραστα, το απηνές, άσπλαχνο, άξενο σύμπαν του Νόλλα εκτροχιαζόταν και πνιγόταν στο αίμα. Πλάι, έτσι, στους διπλοπρόσωπους και στους ξεγυμνωμένους, στους δύσμοιρους και στους ηττημένους, μέσα στο σύμπαν του λυκόφωτος ετελείτο το αδιανόητο. Φιγούρες φθονερές, αναίσχυντες, χαμερπείς, ρυπαρές και ασύδοτες βύθιζαν το μαχαίρι κατάστηθα, πυροβολούσαν και πυροδοτούσαν εκρηκτικούς μηχανισμούς. Ηταν ο κόσμος του νείκους και της έριδος χωρίς μια θέση για τη στοργή, την τρυφερότητα και τον έρωτα.Με τον «Τόπο», στην προηγούμενη ποιητική της απάνθρωπης αποξένωσης, ο Δημήτρης Νόλλας αντιπαραθέτει την καινούργια ποιητική της φιλότητας. Οχι βέβαια κάτι ριζοσπαστικά αλλιώτικο, αλλά μια ελαφρώς πειραγμένη εκδοχή του παλαιότερου. Διότι οι ήρωές του εξακολουθούν να βρίσκονται στο κοινωνικό και στο ψυχικό περιθώριο (φανατικοί εργένηδες, μοναχικοί γέροντες, ερωτικά τραυματισμένοι, απομονωμένοι αιπόλοι). Στα προγενέστερα ο παράγων συναίσθημα εισέβαλλε μέσω του κενού και της απουσίας. Εδώ αντιθέτως τίθεται ευθέως ως εκδήλωση ευθύνης για τον άλλο: η επιδίωξη της φροντίδας ενός απροστάτευτου βρέφους και το αντίδωρο της προσφοράς συντροφίας (στα «Καμένα χαρτιά» και «Μωρό στην αιώρα», δύο πεζά που δεν είναι τυχαίο πως αποτελούν χριστουγεννιάτικα διηγήματα). Το «Ενα κουλούρι για δυο» και το «Αναπόδραστες συναντήσεις» τα οποία διέπονται από την ευαγγελική ρήση «ου καλόν είναι τον άνθρωπον μόνον». Τέλος, το «Μάτζικερτ», η «Νεκρή φύση επί των υδάτων» και «Η τιμή των ονείρων», που νομιμοποιούν την πολιτισμική ετερότητα του ανένταχτου στην αγκαλιά της κοινότητας μετανάστη.Στην καινούργια συλλογή, ο Νόλλας ισορροπεί επί ξυρού ακμής και νικάει. Στον «Παλαιό εχθρό» υπήρχαν διηγήματα όπου εμπλέκονταν κρίσιμα κοινωνικά ζητήματα και ευαίσθητα προβλήματα πολιτικής ορθότητας τα οποία ενδεχομένως υπερέβαιναν την αντοχή του μυθοπλαστικού υλικού τους («Κανένας μόνος του και λυπημένος», «Ο άλαλος άλλος»). Αντιθέτως, «Στον τόπο» η κρατούσα ιδέα στηρίζεται, χωνεύεται, αφομοιώνεται μέσα από μια ποικιλία περιστάσεων με κοινό συστατικό την παράκαμψη του ορθού λόγου – μέσα από την αιφνίδια αποκάλυψη η οποία διαπερνά σαν ακτίνα, μέσα την αλόγιστη αφοσίωση η οποία προσφέρεται δωρεάν, μέσα από την ακλόνητη εμμονή, μέσα από τη γενναιόδωρη προσφορά, μέσα από τη δεισιδαίμονα πίστη.

Δ.Ν. Μαρωνίτης, Το Βήμα της Κυριακής, 3/6/2012Που πάει να πει: παρατείνεται η λίγη ανάσα της προηγουμένης Κυριακής, εις βάρος έστω της β΄ αλλοπρόσαλλης προεκλογικής επικαιρότητας, που τη διαφημίζουν οι σύριζες προβλέψεις με το λαοπρόβλητο δέλεαρ: ευρωπαίοι και ευρώ στο τζάμπα. Προκαλώντας σε όσους αγανακτούν επίμονες αγρυπνίες, που ευνοούν ωστόσο το μεσονύχτιο διάβασμα, φτάνει να πέσει στο χέρι το σωστό βιβλίο. Στην περίπτωσή μου αυτό συνέβη με τα δέκα διηγήματα του Δημήτρη Νόλλα, μαζεμένα σε ογδόντα τρεις σελίδες ενός βιβλιαρίου. Επιγράφεται Στον τόπο, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ, και διαβάστηκε μέσα σε μια νύχτα μονορούφι δυο φορές - αυτή είναι η τρίτη και ζόρικη, προορισμένη να καταλήξει σε γραμμένο κείμενο.Η δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι εδώ προέχει η αίσθηση της γεύσης και της αφής, χωνεμένη σ' ένα είδος «φυσικού» λόγου, που δεν ανέχεται τη δευτερολογία, όταν μάλιστα επιχειρεί την αναπαραγωγή της αφηγηματικής υπόθεσης. Θα προσπαθήσω, όσο γίνεται, να αποφύγω τον πρόχειρο αυτόν πειρασμό, μιλώντας με «Τα λόγια του αέρα», όπως το κάνουν οι επώνυμοι και ανώνυμοι επιβάτες στο παλιομοδίτικο τρένο του δεύτερου, ομώνυμου διηγήματος.Τον Δημήτρη Νόλλα τον γνώρισα το 1974 με την πρώτη νουβέλα του που έφερε τον ευτράπελο τίτλο Νεράιδα της Αθηνάς. Από τότε συμπάθησα πολύ τον ίδιο και τη γραφή του, η οποία στο μεταξύ, ποιοτικά και ποσοτικά, φτούρησε. Αν μετρώ καλά, η συνολική σοδειά βγάζει μέχρι στιγμής δεκαεπτά ελληνόφωνα βιβλία, στα οποία προστίθενται και δύο ξενόγλωσσες μεταφραστικές επιδόσεις. Η πρώτη και πιο στιβαρή κατηγορία μοιράζεται σε τρεις νουβέλες, έξι σειρές διηγημάτων, τέσσερα μυθιστορήματα, και δύο έντιτλα κείμενα ειδολογικώς αχαρακτήριστα.Η αριθμητική υπεροχή των διηγημάτων δεν πρέπει να θεωρηθεί συμπτωματική: έχω την αίσθηση ότι σ' αυτόν τον χώρο διαπρέπει άνετα ο Νόλλας και αποδείχνεται πραγματικός μαέστρος. Χωρίς τούτο να σημαίνει ότι υπολείπεται στις νουβέλες - κάποια εξάλλου μακροσκελέστερα διηγήματα δικαιολογούν τον τίτλο της νουβέλας. Τα μυθιστορήματα ωστόσο είναι, πιστεύω, η κρυφή αδυναμία του Νόλλα, με την καλή έννοια της λέξης: εμφανίστηκαν κάπως αργά (1992) με τον Τύμβο κοντά στη θάλασσα (κέρδισε δίκαια το πρώτο κρατικό βραβείο της χρονιάς), ενώ το τέταρτο και τελευταίο μέχρι στιγμής δείγμα της σειράς, με τον τίτλο Ο καιρός του καθενός, μαρτυρεί νέα και τολμηρά ανοίγματα μορφής και μυθοπλασίας, φιλοξενώντας στο πλαίσιο της αφήγησης και στοιχεία λανθάνουσας ποίησης, χωρίς να ποιητικίζει.Επανέρχομαι τώρα Στον τόπο, έχοντας θητεύσει, ως έμπρακτος αναγνώστης του Νόλλα, στα περισσότερα πεζογραφικά του πονήματα, και επιλέγοντας ότι στην περίπτωσή του αναγνωρίζεται, κατά τη γνώμη μου, ο αρτιότερος πεζογράφος της γενιάς του. Προηγούνται δύο προκριματικές παρατηρήσεις.Η πρώτη εντοπίζεται στους τίτλους των δέκα διηγημάτων, που αν προστεθούν συνθέτουν ένα παράξενο ποίημα. Διάθεση που επικυρώνεται και στα παραθέματα που προβάλλονται σε τρία διηγήματα. Στο πρώτο: Μωρέ παιδιά καημένα παιδιά, παιδιά ξενιτεμένα. Στο τρίτο: τοις αγαπωμένοις. Στο δέκατο, μια εκ βαθέων απόφανση του Αργύρη Χιόνη σε δύο προτάσεις, από τις οποίες αντιγράφεται εδώ η πρώτη: Είναι ωραίο πράγμα ο άνθρωπος, το πιο ωραίο, ίσως, αντικείμενο, κυρίως όταν μένει ακίνητος και σιωπηλός σε μια γωνιά του δωματίου ή του τοπίου, λησμονημένος και σχεδόν αόρατος. Κάπως έτσι λανθάνει και ο αφηγητής Νόλλας, πίσω από την αυλαία των δέκα διηγημάτων, αποφεύγοντας ολοσχερώς την αντωνυμική προβολή του.Επί της ουσίας τώρα: προτείνω συγκριτική ανάγνωση του πρώτου και του τελευταίου διηγήματος της συλλογής (το πρώτο επονομάζεται «Μωρό στην αιώρα», το τελευταίο «Στον τόπο»), για να φανούν οι παραπληρωματικές τους αναλογίες. Στο τέλος του πρώτου πραγματοποιείται αυθαίρετα η σωτήρια απαγωγή ενός, έκθετου στην ουσία, μωρού. Το δεύτερο σφραγίζεται με τον Σήφη να σωριάζεται καταγής από το τσακισμένο παγκάκι του μένοντας στον τόπο. Οπως κι εκείνος ο ανώνυμος σύντροφός του στη μάχη της Κορυτσάς, ο οποίος, εναλλάσσοντας θέση μαζί του έξω από το αμπρί για μεγαλύτερη ασφάλεια, δέχεται κατακούτελα μια σφαίρα στο κεφάλι και μένει στον τόπο. Σώζοντας άθελά του τον Σήφη, που επιμένει εφεξής στη ζωή του αμετακίνητος.Δεύτερη αναλογία: στο πρώτο διήγημα το δίδυμο Ρολάντο (κοινώς: Ρούλης) και Αναστάσης μένουν, «ζώντας και μισοζώντας», στην αφιλόξενη Αθήνα ως μετανάστες: εξωτερικός ο ένας, εσωτερικός ο άλλος. Στο τελευταίο διήγημα (τέλη της δεκαετίας του '50) ο υπάλληλος αρμόδιας υπηρεσίας Αλλογιάννης προσπαθεί να πείσει τον Σήφη να κάνει αίτηση για μετανάστευση στη Γερμανία, εκείνος όμως παραμένει αμετάπειστος και αμετακίνητος.Αυτά για πρώτη γεύση και επαφή με τα δέκα διηγήματα του Δημήτρη Νόλλα, που τη φορά αυτή αριστεύουν.

Η ομιλία του Νικόλαου Ι. Μέρτζου, στην παρουσίαση του βιβλίου του Κωνσταντίνου Σβολόπουλου, "Κωνσταντίνος Καραμανλής 1907-1998: Μια πολιτική βιογραφία" που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 26 Μαίου 2012, στο πλαίσιο της 9ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης. Κατά την τελευταία 35ετία κυκλοφόρησαν πολλά βιβλία πολλών -κατά κανόνα επιφανών- συγγραφέων αφιερωμένα ειδικά στον Κωνσταντίνο Καραμανλή και στην πολιτική του, καθώς επίσης πρακτικά επιστημονικών συνεδρίων και, σε δώδεκα τόμους, τα Αρχεία του. Εξ άλλου ο Μακεδών Εθνικός Ηγέτης συμπρωταγωνιστεί τουλάχιστον σε όσα εκατοντάδες βιβλία και άλλα δημοσιεύματα αναφέρονται στον δημόσιο βίο των Ελλήνων και στην κατάσταση της Ελλάδος μεταξύ 1955-1995. Συμπρωταγωνιστεί άλλοτε θετικά και άλλοτε αρνητικά ανάλογα, εννοείται, προς την οπτική του συγγραφέα και την συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Θα μπορούσε, συνεπώς, να αναρωτηθεί κανείς γιατί, μετά από όλα αυτά και 4 χρόνια μετά τον θάνατό του, ο «΄Ικαρος» κυκλοφόρησε εφέτος ένα ακόμη βιβλίο για τον Καραμανλή. Οι λόγοι είναι προφανείς:Στους χαλεπούς καιρούς μαςο Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής είναι πιο επίκαιρος και πιο δημοφιλής παρά ποτέ. Είναι το υψηλό ανάστημα του πολιτικού ανδρός που σήμερα μας χρειάζεται δραματικά και που μας λείπει απελπιστικά. Και, επειδή στο επίπεδο της συνόλης ηγεσίας μας έλειψε το παράδειγμά του, διεσαλεύθησαν τα θεμέλια της Γης, της Πατρίδας μας και ήδη διακυβεύεται σε μια ζαριά η υπόσταση του ελληνισμού. Καταρρέουν όλα όσα υπό την ηγεσία του οικοδόμησε ο ελληνικός Λαός.Το ήθος του και το κύρος του, η λιτότητά του και η αποφασιστικότητά του, η εντιμότητά του και η αποτελεσματικότητά του, η διορατικότητά του και η σταθερότητά του, η φιλοπατρία του και η σοφία του είναι ασφαλώς σπάνιες αρετές και είναι ουτοπία η ελπίδα ότι θα ήταν δυνατόν ποτέ να τις ενσαρκώσουν όλες με τόση πυκνότητα οι επιγενόμενοι πολιτικοί ηγέτες μας.Ου παντός πλειν εις Κόρινθον. Ωστόσο, αναμφίβολα αποτελούν μια Σχολή Πολιτικής που εύλογα θα ανέμενε κανείς να προσπαθούν, έστω απλώς να προσπαθούν, να ακολουθήσουν οι τωρινοί πολιτικοί. Και, αν δεν μπορούσαν να τις προχωρήσουν ούτε ένα βήμα ούτε σε ένα άξονα, είχαν το καθήκον τουλάχιστον να μην τις προδώσουν. Διότι δεν είναι αρετές ενός μόνον ανδρός. Είναι οι αρετές που μας διδάσκει χιλιάδες χρόνια ο ελληνικός πολιτισμός, είναι οι αξίες που κατέκτησαν με το αίμα τους οι πατέρες μας, είναι η κοσμοαντίληψη που μας παρέδωσαν οι ελληνικοί αιώνες και είναι οι θεμελιώδεις αρχές του ελληνικού Συντάγματος που οι πολιτικοί ορκίσθηκαν να τηρούν πιστά.Είναι σήμερα τόσο σκοτεινοί οι καιροί, τόσο αλλοπρόσαλλες οι περιστάσεις και τόσο πληγωμένοι, τόσο αλαφιασμένοι και τόσο δικαιολογημένα οργισμένοι οι Έλληνες που, ως φαίνεται, λησμονήσαμε ποιάν Ελλάδα οικοδομήσαμε, πώς και με ποιους, τι περάσαμε, πόσο ψηλά φτάσαμε, πού ανήκουμε, ποιοι μας απειλούν και ποιοι μας βοηθούν. Τι μας υπαγορεύει η Λογική.Το μεγάλο προτέρημα του βιβλίου αυτού είναι ότι ακτινογραφεί επιστημονικά όσα ακριβώς λησμονήσαμε, όσα χρειαζόμαστε επιτακτικά και όσα παραζαλισμένοι κι οργισμένοι παίζουμε τώρα σε μια ζαριά.Ο τίτλος του βιβλίου είναι Καραμανλής 1907-1998 Μια πολιτική βιογραφία. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι η ακτινογραφία μιας κομβικής Εποχής που ο Μεγάλος Μακεδών Εθνικός Ηγέτης σφράγισε με τη δράση του. Είναι η Εποχή  που όρισε τον βίο των Ελλήνων. Ο Καραμανλής ανέπτυξε την οικονομία και οργάνωσε μια συνεκτική κοινωνία, θεμελίωσε μιαν ακίβδηλη Δημοκρατία, βάθυνε την διαβαλκανική συνεργασία υπερασπιζόμενος αποφασιστικά τη Μακεδονία, ανέδειξε εντυπωσιακά τον ελληνικό πολιτισμό, έδωσε ποιότητα στον τουρισμό, κατασκεύασε τις στρατηγικές υποδομές της χώρας και ενέταξε την Ελλάδα στην Ευρώπη διασφαλίζοντας την ευημερία του Λαού και την εθνική ασφάλεια.Το προτέρημα του βιβλίου οφείλεται, βέβαια, στον συγγραφέα του. Ο Κωνσταντίνος Σβολόπουλος συγκεντρώνει εν προκειμένω μοναδικά προσόντα:1.Είναι καθηγητής της Ιστορίας και αναδείχθηκε με το έργο του τόσο επιφανής μάλιστα ώστε εξελέγη Ακαδημαϊκός και Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών.2. Είναι αφιερωμένος από τα νιάτα του στην ιστορική έρευνα, με γόνιμη θητεία στη διεύθυνση του Ιδρύματος Μελετών Χερσονήσου του Αίμου.3. Νέος, αλλά επιστημονικά ώριμος πια, επελέγη μεταξύ πολλών ερευνητών προσωπικά από τον Καραμανλή για να οργανώσει και οργάνωσε υποδειγματικά το Αρχείο Καραμανλή. Επί μακρά χρόνια μελέτησε, αξιολόγησε και διεσταύρωσε δεκάδες χιλιάδες έγγραφα και τα σημαντικότερα δημοσίευσε σε δώδεκα ογκώδεις τόμους άρτια διαρθρωμένους.4. Θεμελίωσε και διευθύνει το ΄Ιδρυμα Καραμανλήστο οποίο έχουν αποθησαυρισθεί επιπλέον και Αρχεία άλλων πολιτικών ανδρών που συμπληρώνουν την εικόνα του επιφανούς πολιτικού ανδρός και της Εποχής του.5. Εκ χαρακτήρος είναι πράος, νηφάλιος, μετριοπαθής και εξαιρετικά φειδωλός σε χαρακτηρισμούς. Δεν χαρακτηρίζει τα γεγονότα: τα τεκμηριώνει και τα εξιστορεί ήρεμα. Ακόμη σημαντικότερο: εξιστορεί τα γεγονότα στον πραγματικό συγκεκριμένο ιστορικό χρόνο τους έτσι ώστε ο αναγνώστης να τα εκτιμήσει σε σύγκριση με τις συγκεκριμένες συνθήκες που τότε -και όχι αργότερα- επικρατούσαν.6. Τέλος, έζησε τον Καραμανλή σχεδόν καθημερινά τα τελευταία 25 χρόνια, από το 1974 μέχρι το 1998. Είναι ίσως ο μοναδικός ιστορικός που, πριν τον βιογραφήσει, γνώρισε από πολύ κοντά τον βιογραφούμενο ηγέτη και ταυτόχρονα το αρχείο του. Καθημερινά σχεδόν συζητούσε μαζί του, τον ρωτούσε, του ζητούσε -και του έπαιρνε-κρίσιμες λεπτομέρειες, εξηγήσεις και ερμηνείες. Έμαθε άριστα πώς αυτοπροσώπως ο Πρωταγωνιστής αυτού του βιβλίου του εξηγούσε γεγονότα, ερμήνευε προθέσεις, αξιολογούσε άλλους πρωταγωνιστές, φίλους, αντιπάλους και τρίτους, πώς ο ίδιος έκρινε τόσο στον καιρό τους όσο και αργότερα εκ των υστέρων κάποιες πρωτοβουλίες του. Ωστόσο, η βιογραφία του Καραμανλή δεν είναι συνέντευξη του Καραμανλή ούτε ασπάζεται ατεκμηρίωτα τις απόψεις του Καραμανλή. Είναι Ιστορία. Και την Ιστορία δεν την γράφει ο ιστορούμενος. Την γράφει ο ιστορικός επιστήμονας.Αυτοί είναι οι λόγοι -και- για τους οποίους σε τούτο το βιβλίο του ο καθηγητής Κ. Σβολόπουλος καταγράφει τόσα πολλά και τόσο σημαντικά σε τόσο λίγες σελίδες-μόλις 236 μετρημένες. Άλλες 30 σελίδες καλύπτουν τις παραπομπές στις πηγές και το ευρετήριο. Αυτό είναι επίτευγμα: προϋποθέτει βαρύ πνευματικό μόχθο, απόλυτη αφομοίωση της ιστορικής εποχής και εκ βαθέων γνώση του ιστορουμένου προσώπου.Είναι γνωστή η έκφραση : Συγχώρεσέ μου που σου γράφω τόσα πολλά. Βιάζομαι. Ο ιστορικός δεν βιάζεται ούτε βιάζει την Ιστορία. Εργάζεται και την ερευνά. Αυτό έκανε ο Κ. Σβολόπουλος. Το έκανε κατά δύναμιν αντικειμενικά και, επί πλέον, το έγραψε γλαφυρά. Η αφήγησή του ρέει τόσο ευχάριστα ώστε ο αναγνώστης δεν αφήνει από τα χέρια του το βιβλίο μέχρι να φτάσει στην τελευταία σελίδα του. Η πλοκή του είναι συναρπαστική γιατί είναι αληθινή και ιδίως αποκαλυπτική. Και, όσο την ακολουθείς, αισθάνεσαι ότι στην πραγματικότητα βρίσκεσαι σε χειρουργείο όπου με νυστέρι, τον λόγο του ο καθηγητής προβαίνει σελίδα-σελίδα σε τομές: Ανατέμνει την Εποχή, τις περιστάσεις, τους ανθρώπους, τα μεγάλα συμφέροντα, το διεθνές περιβάλλον, τους πολιτικούς, τους στρατιωτικούς, τους θεσμούς, τα Ανάκτορα και, φυσικά, τον ίδιο τον Καραμανλή.Το βιβλίο είναι τόσο πυκνό και ο εσωτερικός ειρμός του τόσο ζωντανός ώστε μια συνοπτική παρουσίασή του θα αδικούσε το περιεχόμενό του και θα θόλωνε την ιστορική πραγματικότητα. Ας επιτραπεί, λοιπόν, να διέλθουμε εδώ επιτροχάδην ορισμένους καίριους σταθμούς της διαδρομής Καραμανλή σε Εποχές Καμπής όπως η αφιέρωσή του στην πολιτική, η αποχώρησή του από την πολιτική το 1963, η επιστροφή του το 1974 και η διαδοχή του από το 1981.1. Ασφαλώς το περιβάλλον όπου μεγάλωσε ο Καραμανλής επηρέασε τον χαρακτήρα του και κεντρικές γραμμές της μετέπειτα πολιτικής του: ο Μακεδονικός Αγώνας, ο πατέρας του Γεώργιος −Δάσκαλος, Μακεδονομάχος και καπνοπαραγωγός− το χωριό του Κιούπκιοϊ, η πενία των γεωργών, οι συνεχείς βουλγαρικές επιδρομές στον κάμπο των Σερρών που αναφέρει ο συγγραφέας είναι σημαντικοί παράγοντες. Πιστεύω, όμως, ότι όλοι αυτοί οι σημαντικοί παράγοντες δεν ήσαν καθοριστικοί. Απλώς ο Καραμανλής γεννήθηκε Αρχηγός. Ήταν εκ φύσεως βαθύτατα πολιτικός, τον διέκρινε ένα αλάνθαστο ένστικτο των εκάστοτε απειλών και των ευκαιριών, τον πλήγωνε βαθύτατα ο Εθνικός Διχασμός και αγαπούσε βαθιά τον ταπεινό ελληνικό Λαό που λαχταρούσε να  υπηρετήσει. Παρέμεινε δια βίου πικρά μοναχικός, αυστηρά ασκητικός και σκληρά εργατικός. Μου έλεγε το 1977:«Τους πολιτικούς δεν τους παραγγέλνεις στον μαραγκό να σ’ τους φτιάξει με το σκεπάρνι. Γεννιούνται. Δεν μαθαίνουν. Νέος έβλεπα τους άντρες να τσακώνονται συνεχώς του σκοτωμού σε κάθε καφενέ για ασήμαντη αφορμή και έλεγα «είναι η φτώχεια». Έκανα λάθος. Εργάσθηκα σκληρά να αυξήσω το εισόδημα και, άμα τους ανέβασα θεαματικά το επίπεδο της ζωής, χειρότεροι οι τσακωμοί. Στα καλά καθούμενα άγριος πάλι ο Διχασμός. Λες να μαστε γνήσιοι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων; Πώς κινάει η Ιλιάδα; Με έναν τσακωμό, έναν θυμό: ο Βασιληάς τσακώνεται με το πρωτοπαλλήκαρό του μπροστά στην Τροία «δό μου τη Χρησηΐδα» « όχι παρ’ τη Βρησηΐδα» και τους παίρνει στο φαλάγγι ο εχθρός. Για ένα τίποτε ο ελληνικός χαμός. Γι’ αυτό εργάσθηκα σκληρά και έδωσα τόπον στην οργή να ενωθούν οι Έλληνες. Εδώ απέτυχα.»Ενωρίτερα, το 1963, είχε γράψει σε επιστολή του:«Παρά τας προσπαθείας μου δεν κατώρθωσα να βελτιώσω την πολιτικήν ζωήν της Ελλάδος και το χειρότερον είναι ότι δεν διατηρώ ελπίδα να το επιτύχω εις το μέλλον δεδομένου ότι εξήντλησα τα περιθώρια της μετριοπαθείας και της συνέσεως»Δέκα χρόνια πριν ακόμη εκλεγεί Πρωθυπουργός ανέταμε με χειρουργική ακρίβεια το θεμελιώδες πολιτικό πρόβλημα της χώρας το οποίο −πίστευε− αυτοτροφοδοτούν αμφίδρομα οι πολιτικοί ηγέτες και οι πολίτες. Απλός βουλευτής, μόλις 39 ετών, στο κατώφλι του Εμφυλίου έγραφε μεταξύ άλλων:«Ο τόπος μας πάσχει από αθεράπευτη πολιτική ανεπάρκεια. Μήπως χρειάζεται και άλλη απόδειξη για το σημερινό μας κατάντημα; Η ηγεσία μας έχασε σε τέτοια έκταση το αίσθημα του καθήκοντος ώστε να θεωρείται επικίνδυνος για το μέλλον του τόπου, ενώ ο Λαός μας, ένας Λαός που αντιμετώπισε πάντοτε με νοσηρό συναισθηματισμό τα πολιτικά του προβλήματα, κατατρύχεται ήδη από ψυχώσεις. Πού να βρεις την Λογική στον ευλογημένο αυτόν τόπο μας;»Μετά από 66 χρόνια, αυτά τα λόγια του είναι πιο επίκαιρα παρά ποτέ σήμερα. Αυτήν την κατάσταση προσπάθησε να ανακόψει και να αντιστρέψει ως Πρωθυπουργός κατά την δημιουργική πρώτη οκταετία του. Τον ανέτρεψαν, όμως, οι δυνάμεις που ήδη το 1946 είχε περιγράψει.2. Το 1963 ο Βασιληάς τον υπεχρέωσε να παραιτηθεί, απέρριψε την δημοκρατική εισήγησή του να προκηρυχθούν αμέσως εκλογές και αξίωσε να του παραδώσει το κόμμα του με άλλον Πρωθυπουργό ώστε να κυβερνούν τα Ανάκτορα. Διαφορετικά, τον απείλησε με άμεση ανωμαλία. Για να προφυλάξει τον Λαό από τον νέο Διχασμό και να διαφυλάξει το συνταγματικό πολίτευμα, ακόμη και τον Βασιληά, ο Καραμανλής έφυγε στη Ζυρίχη. Αυτά τα γεγονότα είναι αδιαμφισβήτητα και αποκαλύπτονται με αδιάσειστα τεκμήρια στα Αρχεία Καραμανλή. Εδώ ο Σβολόπουλος τα υπαινίσσεται απλώς και τα «στρογγυλεύει» σαφώς. Ανακύπτουν, βέβαια, κατ’ ανάγκην στις επόμενες σελίδες του, αλλά διατυπωμένα πάντοτε και παντού με τόση ευγένεια που, νομίζω, αδικεί την ωμή αλήθεια. Ως ανεπίληπτος, όμως, ιστορικός ο καθηγητής δημοσιεύει αποκαλυπτικές και εντέλει προφητικές δημόσιες δηλώσεις του Καραμανλή. Στις 28 Σεπτεμβρίου 1963 επέστρεψε ξαφνικά από τη Ζυρίχη στην Αθήνα για να δώσει τον εκλογικό αγώνα και δήλωνε πικρά όσο και προφητικά:«Θα κριθή αν εις τον τόπον μας θα επιζήση το ελεύθερον πολίτευμα ή η χώρα θα εισέλθη εις περιπέτειαν με απροβλέπους συνεπείας».Ένα μήνα αργότερα, στις 28 Οκτωβρίου 1963, ο Πρόεδρος του Συμβουλίου Επικρατείας Στυλιανός Μαυρομιχάλης, που έχει ορισθεί από τον Βασιληά υπηρεσιακός Πρωθυπουργός για να εγγυηθεί αδιάβλητες εκλογές, βρίσκεται στηΘεσσαλονίκηγια την εθνική επέτειο. Μετά την παρέλαση, καλεί λίγους δημοσιογράφους στο Κυβερνείο, μας δεσμεύει να μη δημοσιεύσουμε τίποτε και μας δηλώνει απροκάλυπτα:«Εγώ έγινα η μπουλντόζα για να φύγει ο Καραμανλής και να ανοίξει ο δρόμος».Ανέβηκε το αίμα στο κεφάλι μου, ήμουν 27 χρονών. Λέω:«Δεν φοβάσθε ότι  αυτή η δήλωσή σας  μπορεί να σας  εκθέσει ως αδιάβλητο Δικαστή;»«Δεν φοβάμαι διόλου»«Γιατί;»«Γιατί εγώ είμαι ένας Μαυρομιχάλης»!....3. Τον Νοέμβριο 1963 ο Καραμανλής χάνει τις εκλογές με οριακή διαφορά και ο Βασιληάς ορίζει Πρωθυπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου που όμως δεν διαθέτει την δεδηλωμένη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ο Καραμανλής αποχωρεί από την πολιτική και αυτοεξορίζεται στο Παρίσι. Στην αποχαιρετιστήρια επιστολή του προς τους βουλευτές του κόμματός του, της ΕΡΕ, γράφει:«Η αποχώρησίς μου εκ της πολιτικής δεν είναι συνέπεια προσωπικής πικρίας. Τα προηγηθέντα και τα επακολουθήσαντα των εκλογών γεγονότα απέδειξαν ότι το πολίτευμα της χώρας λειτουργεί πλημμελώς υπό το κράτος εκβιάσεων. Όμως, η πολιτική δεν είναι επάγγελμα αλλά αποστολή.»Ο κύβος είχε ριφθεί και πολύ σύντομα το πολίτευμα θα καταλυθεί. Ενωρίτερα, στις 22 Ιανουαρίου 1965, μάταια ο Καραμανλής είχε προειδοποιήσει από το Παρίσι: «Καταπατώνται κατά τρόπον τόσον ασύστολον αι αρχαί της Δημοκρατίας, της Ηθικής και του Δικαίου ώστε θα οδηγηθώμεν, θάττον ή βράδιον αλλά ασφαλώς, εις εθνικάς περιπετείας»4. Τον Ιούλιο 1974, μετά από μια επταετή στρατιωτική δικτατορία και μια εθνική καταστροφή στην Κύπρο, ο Καραμανλής επιστρέφει ως εθνικός παράκλητος. Σώζει τη χώρα, θεμελιώνει ένα υποδειγματικό δημοκρατικό πολίτευμα, αποκαθιστά την εθνική ενότητα και σε πέντε χρόνια εντάσσει την Ελλάδα ισότιμη στην Ευρωπαϊκή ΄Ενωση. Ομολογεί και ευελπιστεί: «΄Ερριξα τους ΄Ελληνες στη θάλασσα αλλά θα μάθουν να κολυμπούν». Λάθος η εκτίμησή του. Το επόμενο λάθος του ήταν η πίστη του ότι εξημέρωσε τον Ανδρέα Παπανδρέου, απέσπασε την εμπιστοσύνη του και διασφάλισε την ομαλή εναλλαγή των κομμάτων. Δυστυχώς, ο πολιτικός διάδοχός του έμαθε τους Έλληνες να κολυμπούν στα 220 δισεκατομμύρια ευρώ των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων και στα επί πλέον δανεικά 200 δισεκατομμύρια ευρώ, να βουτούν μέχρι τον λαιμό στη διαφθορά και να πωλούν την ψήφο τους για να διορισθούν. ΄Εμαθε, επίσης, ακόμη και τους αντιπάλους του να τον μιμηθούν. Τα αποτελέσματα εκείνων ζούμε σήμερα.Γι’ αυτό ο Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής είναι σήμερα πιο επίκαιρος παρά ποτέ και η πολιτική βιογραφία του, δια χειρός Κωνσταντίνου Σβολοπούλου, πιο διδακτική παρά ποτέ.Μπορεί να περιέχεται σε 236 μόνον σελίδες ο δημόσιος βίος του μεγάλου εκείνου ανδρός αλλά είναι ωκεανός. Όσο μας επέτρεπε η κλεψύδρα, αλιεύσαμε ελάχιστα αλλά, πιστεύω, χρήσιμα ζωντανά μαθήματα. Ας μας είναι οδηγός όταν με την ψήφο μας κρίνουμε την τύχη του Έθνους, την ασφάλεια της χώρας, την ζωή των οικογενειών μας και τις θυσίες των πατέρων μας.Ν. Ι. ΜέρτζοςΠρόεδρος της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, Δημοσιογράφος και συγγραφέας